Skip to main content

Full text of "[Opera];"

See other formats 


Jl)- 


!!ii; 


;i);i 


■;:l,!!l;l: 


:!iii 


^Aua^^^^^M 

HANDBOUND 
AT  THE 


UNIVERSITY  OF 
TORONTO  PRESS 


P.  OVIDILTS  NASO 


EX  RUDOLPHI  MERKELII  EEC06NITI0NE 


EDIDIT 


R.  EHWALD. 


TOM.  I. 


AMORES.    EPISTULAE.    MEDIC.  FAC.  FEM.    ARS  AMAT. 
REMEDIA  AMORIS. 


LIPSIAE 

IN   AEDIBUS   B.  G.  TEUBNERl 
MDCCCLXXXVIII. 


9-a^,cf^ 


ilPSIAE:    TTPIS   E.  G.  TEUBXESI. 


In  comparanda  nova  hac  carminum  amatoriorum 
Ovidi  et  Epistularum  editione  id  maxime  spectavi,  ut 
et  ea,  quae  tanto  cum  Ovidi  sui  emolumento  R.  Merkel, 
quo  viro  doctissimo  nemo  post  N.  Heinsium  de  poeta 
Paeligno  melius  meruit,  ad  restituendam  genuinam 
versuum  Ovidianorum  formam  tralaticia  quadam  specie 
tamdiu  oblitteratam  non  solum  primus  via  ac  ratione 
sed  etiam  exactissimo  iudicio  adhibuerat,  ipse  quoque 
adhiberem  atque  si  quae  ille  praetermisisset^  explerem, 
et  ea,  quae  post  editionem  eius  nova  accesserant  a 
codicibus  criticorumque  studiis  emendationis  subsidia, 
quam  accuratissime  et  quam  eautissime  ad  Ovidi  com- 
modum  usumque  converterem,  pro  virili  parte  ipse 
couferens,  quae  mihi  visus  essem  invenisse.  In  ipsa 
autem  codicum  ceusura  atque  aestimatione  cum  non 
habuerim,  cur  a  R.  MerkeHo  discedam,  fimdamentum 
recensionis  Amorum  Epistulan:m  Artis  amatoriae 
Remediorum  in  eisdem  atque  ille  posui  codicibus: 
sunt  autem  hi: 

I  Parisinus  8242  P  (Puteaueus)  scriptus,  si  H. 
Keilius  et  H.  St.  Sedlmayer  recte  iudicant,  saeculo  IX, 
si  A.  Hohlero  apud  C.  Diltheyum  Cydippe  p.  134  fides 
habenda  est,  saeculo  XI.  continet  her.  II,  14 — IV,  47, 
104— V,  96.  YI,  50—  ep.  XIX,  175.  amor.  I,  2,  51—111, 
12.  26.  14,  3 — 15,  8.  cf.  H.  St.  Sedlmayer  prolegomena 
critica  ad  heroidas  Ovidianas  p.  1 — 3  et  editionis  praef. 
p.  VIII:  accurate  codicem  descrip.sit  R.  Merkel,  cui 
praesto  erant,  quae  H.  KeiHus  de  eo  notaverat,  praef. 

p.  in.  IV. 

II  Parisinus  7311  R  (Regiusj  scriptus  saeculi  X 


IV  PRAEFATIO. 

initio;  continet  Artem  amatoriam,  Remedia,  Amorum 
epigramma,  am.  l,  1,  3 — 2,  49  (olim  3,  2):  himc  quoque 
descripsit  R.  Merkel  praef.  p.  IV.  V. 

Horum  codicum  ab  auctoritate,  universe  ut  iudi- 
cetur,  nisi  gravia  fallaciae  argumenta  afferri  possunt, 
recedi  non  licere  ut  alii  ita  ego  arbitror,  quamvis  ne 
eos  quidem  tam  suis  ac  propriis  quam  communibus 
vel  optimorum  codicum  —  atque  in  eo  numero  habendi 
sunt  —  vitiis  laborare  negaverim.  Nam  cum  ipse 
eorum  archetypus  corruptelarum  per  varias  lectiones 
et  glossas  quamvis  raras  additas  dederit  opportuni- 
tatem,  tum  librarii  ipsorum  maxime  per  haplographiae 
et  dittographiae  quam  dicunt  errores  litterarumque 
similium  vicissitudinem  peccaverunt,  quamquam  toti 
fere  liberi  sint  ab  omni,  quae  posteriores  obsedit, 
interpolatione  malitiosa.  Ita  fit,  ut  ne  in  eis  quidem 
partibus,  quas  ab  illis  traditas  habemus,  aliorum  co- 
dicum  subsidio  supersedere  possimus;  adhibui  igitur 
praeter  illos 

in  Amoribus  Sangallensem  n.  864  saec.  XI  (Am. 
epigr.  I,  1,  1— III,  7,  74  et  III,  7,  75—9,  10;  desunt 
I,  6,  46 — 8  (non  9),  74)  cuius  codicis  coUationem  una 
cum  Parisinorum  descriptione  accuratissima  mihi  ut 
antea  R.  Merkelio  aliisque  commodavit  singularis 
H.  Keilii  benignitas; 

in  EpistuKs  Etonensem  saec.  XI  continentem  ep. 
I — VII,  154,  cuius  codicis  memoriam  notitiamque 
instauravit  H.  St.  Sedlmayer  cf.  proll.  p.  5  sqq.,  et 
Guelferbytanum  n.  260  saec.  XIII  initio  exaratum  (cf. 
C.  Dilthey  obss.  Gottingae  1884  p.  10  adn.);  utrius- 
que  codicis  lectiones  sumpsi  ex  editione  Sedlmayeriana; 

in  Artis  libro  primo  Oxoniensem  saeculo  IX  medio 
vel  extremo  scriptum,  quem  arcta  cum  Parisiuo  neces- 
situdine  coniunctum,  sed  illo  tamen  inferiorem  dili- 
gentissime,  ut  solet,  descripsit  contulitque  R.  Elhs  in 
Hermae  Berolinensis  vol.  XV  p.  427 — 432;  ad  Remedia 
recensenda  quod  Etonensis  codicis  (de  hoc  cf.  P.  Bur- 


PRAEFATIO.  V 

mannum  in  Addendis  IV  p.  252  sqq.  et  H.  St.  Sedl- 
mayerum  1.  1.  p.  6)  adiumento  uti  non  potuij  veliemen- 
tissime  ipse  doleo.  Si  quos  praeter  lios  secutus  sum 
libros  manuscriptos,  —  suppetebant  collationes  meae 
Bernensis  478  saec.  XIII  in  epistulis  carminumque 
ceterorum  partibus  et  Gothanorum  in  epistulis  —  eos 
suis  locis  notavi;  Sangallensem  et  Oxoniensem  in  re 
orthograpliia  duces  habui  multis  locis  Parisino  potiores. 
Excerpta  ex  Arte,  quae  iu  codice  Bambergensi  Xonii 
Marcelli  fM.  V,  18  j  margini  foHorimi  109 — 112  adscripsit 
manus,  ut  mihi  videtur,  saeculi  X  (sunt  versus  fere  cen- 
tum  viginti)  non  maioris  pretii  sunt  ad  rem  criticam 
factitandam  quam  fragmenta  palimpsesti  Guelferbytani 
saec.  XI  (cod.  Gud.  227 :  her.  1, 29 — 57.  58 — 86)  de  quibus 
cf.  F.  A.  Knittel,  Ulphilae  versio  Gothica  p.  512  et  F.  A. 
Ebert  Bibl.  Guelf.  Lipsiae  1827  p.  102,  quae  laudat 
ad  her.  I,  40  I.  F.  Heu.singer. 

Epistula  Sapphus  ue  suo  apparatu  critico  diutius 
esset  destituta,  cautum  est  laudabili  S.  G.  de  Yriesii 
dihgentia*)  (Epistula  Sapphus  ad  Phaonem.  Lugduni 
Bat.  1885):  textus  conformationem  ego  maxime  ad 
Francofurtanum  saec.  XIII,  uuum  ex  A.  Xaugerii  codi- 
cibus,  revocavi;  fragmentum  autem  hbeUi  eius,  quod 
Medicamina  faciei  femineae  recte  inscribi  puto,  emen- 
datius  ut  edi  posset,  A.  Kunzii  soUertia  efifecit,  qui 
textum  eius  recensuit  et  adnotavit  in  dissertatione 
Vindobonensi  1881:  principem  inter  eius  codices  locum 
obtinet  Florentinus  Marcianus  223  saec.  XI. 

Quod  vero  ad  textus  mei  formam  adtinet  ipsam, 
ut  accuratam  eorum,  quae  in  codicibus  feruntur,  omnes 

*)  Ad  eos  epistulae  Sapphus  versus,  qui  ex  Parisinis  codi- 
cibus  17903.  7647  adhuc  innotueraiit  —  sunt  14.  31—34. 
65  sq.  72.  81.  195  sq.  cf.  S.  G.  de  Vries  1.  1.  p.  3  sq.  et 
N.  Barbu,  de  Sapphus  eijistula  diss.  Berol.  1887  p.  6  —  nunc 
a  R.  Ellisio  felicissima  sollertia  inventum  accedit  distichon 
133  sq.  ex  Paris.  11867  (saec.  XIIIj:  Ulteriora  pudet  nnrrare. 
Et  iunat  et  sic  te  non  licet  esse  milii.  cf.  Joumal  of  Philol.  XV 
p.  247  sq. 


VI  PRAEFATIO. 

facile  repraesentare  possint  iuiaginem,  omnia,  quae 
optimi  codices  non  agnoscunt,  in  textu  ita  notavi,  ut 
unde  fere  sumpta  sint,  indicaverim:  asteriscum  enim 
apposui  eis  versibus,  qui  quamquam  in  P  et  II  in 
textu  a  manu  prima  scripti  non  exstantj  tamen  vel 
cur  interciderint,  facile  apparet  vel  ipso  sententiarum 
conexu  ut  adsint  flagitatur:  haec  paene  omnia  manus 
altera  supplevit  in  margine;  qui  sine  liorum  codicum 
auctoritate  in  libris  saeculi  duodecimi  et  tertii  decimi 
—  Etonensis  solus  saeculi  undecimi  esse  dicitur  —  ita 
leguntur  versus,  ut  aut  certa  afierri  non  possit  causa 
cur  desint  in  illis  aut  ipsi  dubiae  sint  fidei  aut  certo 
fraudis  indicio  insimulentur,  eos  uncinis  significavi 
asterisco  apposito,  recepi  tamen,  ne  quid  desideretur^ 
quod  possit  sane  esse  Ovidianum  vel  per  tot  saecula 
sit  putatum,  praesertim  cum  nonnihil  inde  repeti  possit 
ad  textus  historiam  recte  perspiciendam;  quae  vero 
interpohxta  esse  mihi  videntur  ita,  ut  nulla  a  codicibus 
moveatur  suspicio,  unciuis  nudis  curavi  circumcludenda. 
Gravissima  hoc  iu  genere  ab  heroidibus  epistuliscjue 
ducitur  quaestio,  sed  confido  equidem,  eo  magis  dubi- 
tationes  illae  pleraeque  fore  ut  tollantur,  quo  accura- 
tius  in  argumentum  earum  ipsum  inquisitum  erit  et  in 
sententiarum,  qualem  uon  sohim  quatuordecim  primae 
sed  etiam  rehquae  hae  suasoriae  secundum  rhetorum 
praecepta  prae  se  ferunt,  conexum  et  quo  dihgentius 
Ovidi  ingenium  scribendique  genus  ac  mos  imitatorum 
et  natura  erunt  cognita.  Tria  enim  epistularum  paria  et 
epistulam  Sapphus  quae  fertur  ab  Ovidio  esse  composita, 
argumentis  adhuc  allatis  mihi  nondum  persuasum  est. 
Inter  ea,  quae  secundum  virorum  doctorum  con- 
iecturas  mutavi,  saepius  ii.  Merkelii  et  N.  Madvigii 
laudanturnotaemarginales:  exstant  eae  in  exemplaribus 
editionis  Merkelianae,  quae  ab  his  viris  usurpata^  cum 
bibhothecae  eorum  venirent,  mihi  comparavi;  R.  Bent- 
leyi  notas  desumpsi  ex  editionis  Oxoniensis  (182G) 
vohimine  quinto. 


PRAEFATIO.  YII 

Quoniain  autein  nova  haec  receusio  tota  in  fanda- 
mentis  a  R.  Merkelio  jactis  est  collocata,  ea  enumeranda 
esse  existimavi,  in  quibus  ab  illa  discessi,  fonte  mu- 
tationis  causaque  quam  brevissime  additis  praemissis- 
que  eis,  qualia  ille  ipse  ediderat;  sed  ista  ut  in  hoc 
indice  omnia  enumerabo,  ita  neque  ea  fere  notabo, 
quae  ab  illo  novata  in  mea  recensione  retinui,  neque 
ea,  quae  ad  rem  orthographiam  pertinent,  in  qua  non 
tam  ipsam  codicum  varietatem  in  textu  exprimi  volui 
quam  eas  constanter  restitui  formas,  quas  codicum 
auctoritas  aetatisque  ratio  suaderet;  ordinem  vero,  cjuo 
R.  Merkel  huius  vokiminis  libros  edidit,  quamquam  altera 
haec,  quam  nos  habemus,  Amorum  editio  aetate  certe 
non  omnibus  epistulis  anteit,  tamen  deserere  nolui, 
cum  phirima  trium  horum  Hbrorum  carmina  etiam  in 
priore  editione  lecta  esse  necesse  sit,  ita  ut  maior 
nimirum  Amorum  pars  prius  scripta  fuerit  quam  cetera 
Ovidi  poemata  oimiia,  altera  autem  editio  quo  tempore 
prodierit.  accurate  definiri  nequeat  (cf.  Bursiani  nunt. 
annal  XLIII.  [1885.  11]  p.  126).  Mutandi  autem  vel 
adnotandi  mihi  visi  sunt  recensionis  Merkeliauaelocihi: 

A  m  o  r  e  s. 
Liber  I. 
I,  15  (timm)  est  add.  R.  II,  14  (pressi)  iwensi 
J.  Markland  ad  Stat.  Silv.  1,2,  45  cf.  rem.  235.  19 
{En  ego  .  .  .  confiteor  .  .  .  tua)  veterem  interpunctionem 
restitui  cf  II,  4,  3.  20 — 24  abscissi  in  R;  inde  a 
versu  51  incipit  Paris.  8242  (f.  57).  III,  13  (Et)  scripsi: 
At.  IV,  23  (loquaris  =  P)  queraris  codd.  N.  Heinsii. 
46  esse  P  ipse  S;  ecce  N.  Heinsius.  V,  11  thalamosa  P. 
VI,  2  (niota)  motu  P  moto  S  et  codd.  rell.  17  (^Aspice, . . . 
et  iit  videas)  scripsi:  Adspice  (uti  videas  .  .  .);  et  deest 
in  PS;  invideas  S.  23  (esse.  Quod  optes?)  esse,  quod 
optas.  codd.;  interpunxit  versum  L.  Miiller  Mus.  Rh. 
XVIII  p.  72  itemcjue  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  67. 
41  (se  praehet  amanti,)  fe  PS  male  perdat  P  amantis 


VIII  PRAEFATIO. 

N.  Heiusius  cf.  L.  MiAller  Philol.  XI  p.  66.  65 
{pruinosos)  pniinosus  P.  VII,  9  mutavi  interpunctionem 
cum  aliis,  item  12  sq.  30. — 48  {media  ==  P)  mediae 
codd.  rell.  5<S  (uniecta)  ahiecta  codd.;  cf.  J.  Rappold 
act.  gymn.  Austr.  1881  p.  802.  62  (reppuUt)  scripsi: 
rettudit;  retidit  P.  66  (adiuvet)  adiidjat  P.  VIII,  11 
(stellantia  =  P)  stillantia  codd.  rell.  16  {venit  =  P) 
tnicat  P  m-^  in  marg.  pro  var.  script.  cf.  v.  100  et 
III,  7,  79;  commendaverunt  N.  Heinsius  et  R.  Bentley. 
31  interpunxit  N.  Madvig  adv.  crit.  il  p.  67.  37  {spec- 
taris)  spectabis  P;  R.  Bentley.  45  {quas  —  portas  = 
codd.)  qiiae  —  portant  P.  Burmannus.  50  {Ut  —  amnis 
aguis  =  N.  Heins.  ex  Sarrav.)  Et  —  annus  equis  P  et 
codd.  rell.  6b  {quinquatria  =  P;  addito  obelo)  circum 
atria  N.  Heinsias  et  R.  Bentley.  67  {Qui)  Quin  P. 
72  {At)  Et  P.  80  {Vanescet)  Vanescit  P.  100  nemo 
Pm^  in  marg.;  in  textu:  Si  dederit  nil.  IX,  5  {annos 
=  codd.)  animos  E.  Rautenberg,  de  arte  comp.  quae 
est  in  Ovidii  amor.  Vratisl.  1868  p.  68.  6  {toro  = 
N.  Heins.)  viro  PS.  25  {Nempe  =  PS)  Saepe  v.  1.  cod. 
Sarrav.;  restituit  A.  Riese,  commendavit  N.  Heinsius. 
34  {Argolicas)  Argivas  S  Argoas  P.  44  {aere  =  P; 
sed  e  an  a  liabeatj  parum  liquere  videtur)  aera  codd. 
rell.  cf.  X,  20.  X,  45  et  59  sq.  mutavi  interpunctionem. 
XI,  22  in  S  omissus.  XII,  19  {raucis)  ravis  N.  Heiusius; 
rasis  P.  XIII,  1  {venit  a  seniore  marito  Flava)  venit 
seniore  mariio  P  S ;  posui  interpunctionem;  versus  11 — 14, 
quos  Pm'^  in  margine  addidit  post  18,  Sangallensis 
omnino  non  habet,  in  textum,  unde  propter  easdem 
versuum  10.  14.  18  clausulas  excidisse  videntur,  reduxi 
atque  eo  loco  posui,  ubi  codd.  rell.  (etiam  Bern.  478) 
habent.  19  {eadem  sponsu  vinctos  =  C.  Lachmaim  ad 
Lucr.  p.  274)  sponsum  cultos  P  {sponsos  sidti  Bern.  m^) 
F.  Polle  cj.  vadem;  scripsi:  vades  —  stultos;  Atria 
W.  Hertzberg  in  vers.  Germ.  (Stuttgart  1854)  ad  h.  1. 
J.H.  Withof,  Krit.  Anm.  (Dlisseldorf  1798)  IV  p.  85  sq.: 
sponsum  multos  vadimonia;  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  68: 


PRAEFATIO.  IX 

sponsum  incantos.  Distichou:  ^Quid  —  suanv'  abest  a 
PS;  Pni'  in  marg.  addit  post  v.  30,  habent  eodd.  rell. 
(etiani  Bern.)  post  v.  32.  37  (longe)  longo  codd.:  mutavi 
interpimctionem.  39  (malis)  magis  P  manihus  S:  mavis 
A.  Riese  cf.  X.  Madvig  1.  1.  p.  Q^.  XIV,  24  {mala)  male 
PS.  46  (Tuta  =  PS)  Culta  vulg.  XV,  19  {Actins  =  P) 
Accius  S.  25  (fmges  =  PS)  segetes  codd.  dett.;  restituit 
K.  Bentley  cf.  M.  Haupt  opusc.  III  p.  416. 

Liber  II. 

I,  3  (severa)  sever{a)e  P  severi  S.  4  {apta,  theatra, 
moclis)  omisi  intei-punctionem.  12  {Gyan)  Gygen  P  S. 
19  (verha  =  PS)  tela  edd.  vett.  33  (At  facie  tenerae 
laudata  sa^pe  puellae  =  N.  Heinsius)  facies  PS:  scripsi: 
IJt  —  laudatast.  II,  18—27  desunt  iu  Pm^  et  S;  Pm^ 
addit  in  margine.  20  (eat)  erit  Pm-  R.  Bentley.  22 
(iudiciis)  et  indiciis  Pm^;  sic  etiam  0.  Gruppe  Roem. 
Elegie  vol.  II.  38  (In  verum  =  P  S)  Li  vero  P  m"' 
S  m""  Et  veri  cod.  Sarrav.  scripsi :  Et  veris.  53  (perdis  =  S) 
prodis  P.  V,  3  (peccasse)  ss  in  P  dim^\peccare L.  Miiller  = 
Pm^  5  (dcceptae)  scripsi:  deprensae;  eadem  verborum 
commutatio  in  codd.  est  e.  g.  III,  7,  71.  27  (Phoehum  — 
Dianae)  Fhoeho  —  Dianam  R.  Bentley.  33  (Hoc  ==  P) 
Haec  S  cf.  her.  X,  37.  41  (His  =  PS)  Hic  codd.  dett. 
cf.  L.  Miiller  Mus.  Rh.  XVIII  p.  76.  45  mutavi  interp. 
VI,  10  (antiqui)  antiqua  est  PS.  20  distinxi;  versus 
29  —  32  post  V.  24  legi  jusserunt  lo.  Schrader  obs. 
I,  VII  (p.  84  sq.)  et  H.  J.  Polack  cf.  Bursiani  nunt. 
annal.  XXXI  (1882,  II)  p.  192;  versus  27  sq.  post  v.  32 
transposuit  J.  Markland  ad  Stat.  Silv.  II,  4  s.  f.  37  (ille) 
illa  PS  45  (aderat)  venitVi^.  VH,  24  (^per  doctas)  per- 
docta  es^  PS;  (manus  =  codd.)  manu  N.  Heinsius;  per- 
doctaest  —  mamis  L.  Miiller  Philol.  XI  p.  71.  IX,  20  sq. 
sustuli  obelos.  Inde  a  v.  25  novaln  elegiam  incipit 
L.  Miiller  1.  I.  p.  89  sq.  36  (kic)  huc  X.  Heiusius; 
utrumque  vocabulum  etiam  in  insequenti  versu  com- 
mutavit   P.     51    (rogantem  =  Pm-)    Cupido   P  m^   et 


X  PRAEFATIO. 

codd.  rell.;  mutavi  interpunctionem.  X,  10  in  Pm^ 
excidit  propter  idem  versus  insequentis  initium^  sed 
in  marg.  suo  loco  additus  est.  27  {lascivae  consunijpto 
teinpore)  lascive  consiimpsi  tempora  PS.  XI,  21  {re- 
ferant,  at  vos)  ad  PS*,,  mutavi  interpunctionem.  22 
(credenti)  qu{a)erenti  P.  25  sq.  sustuli  obelos.  25 
(quia  =  P)  scripsi:  cum;  item  0.  Gruppe;  L.  Milller 
Pliilol.  XI  p.  85:  quoni;  iam  S.  XIV,  3(3  (Aque)  Atque 
PS  cf.  I,  15,  38  (ubi  frustra  L.  Miiller:  aque)  II,  b,  35. 
her.  V,  126.  XII,  161  sq.  a.  a.  III,  739.  rem.  458  met. 
III,  115.  trist.  I,  6,  (5).  17.  38  {ideros  cj.  R.  Merkel) 
idero  codd.  XV.  11  {si  suheat  dominae  cj.  R.  Merkel) 
te  cupiam  dominae  PS;  cupiam,  domina,  et  N.  Madvig 
adv.  crit.  II.  p.  69.  J.  Rappold  act.  gymn.  Austr.  1881 
p.  803:  cum  cupiat  domina  et;  R.  Bentley:  si  dominae 
iiheat.  19  {Si  dahor  =  codd.)  scripsi:  Sit  lahor.  24 
(perfer  euntis)  fer  pereimtis  J.  Dousa;  cf.  Martial. 
XII,  50,  6.  Horat.  carm.  III,  11,  27;  de  re  ipsa 
vide  quae  Plinius  h.  n.  XXXVII,  31,  106  praedicat  de 
sardis.  XVI,  1  Paeligni  P.  3  licitet  admoto  P  (non, 
ut  dicit  L.  Miiller  Philol.  XI  p.  192  licitet  moto)  licitet 
moto  S;  sed  cf.  Tib.  II,  3,  56.  —  25.  2Q  posui  ante  23. 
25  {qiia  P)  quae  S.  27  {Neptimum)  Ncptuni  PS;  sic 
etiam  R.  Bentley.  XVII,  5  miti  omisit  P.  16  {reluc- 
tantem)  recusantem  PS.  24  (toro)  foro  P.  XVIII,  3 
ignava  an  ignavae  in  P  sit,  dubium  est.  5  sq.  P  in 
margine    addidit.      2^    {Aeoliae    Leshis    amica    lyrae) 

eohe.  m^         ^  ^  ^  amica  m^ 

etaoniaele  suis  {ii  in  h  mutavit  m^)  amafa  lijre^  P;  con- 
ieci  olim,  quod  etiam  L.  Miiller  Philol.  XI  p.  73  pro- 
posuit,  amata  deae;  sed  finis  versus  ex  v.  34  desumptus 
esse  videtur,  ita  ut  de  verbis  ipsis,  quae  olim  fuerint, 
ambigendum  sit.  ad  ^Aoniae  —  lyrae'  cf.  am.  I,  1,  12. 
Prop.  I,  2,  2S.  38  Laudamia  S.  XIX,  20  time  PS; 
vituperat  hoc  C.  Lachmann  ad  Lucr.  p.  199  et  in  Kleine 
Schriften  II  p.  61;  si  quod  vulgo  legitur  'face'  rectum 
esset,  scribendum  esset  'fac\    E.  Rautenberg  1. 1.  p.  31 


PRAEFATIO.  XI 

coiiiecit  ^freme'  cf.  B.  Escbenburg  progr.  Lubec.  1874 
p.  2:  iiiterpolatos  esse  versus  19 — 22  putat  L.  Miiller 
Philol.  XI  p.  87;  sed  vocabuli  iambici  elisio  uon  magis 
siugularis  vel  intolerabilis  est  quam  quales  leguntur  II, 
13^  24  {feram  ante)  vel  III,  6,  101  (fimninum  amores)-^ 
Hime'  autem  idem  est  ac  ^finge  te  timere'  cf.  III,  8,  63; 
quam  in  insequenti  hexametro  liabes  longae  syllabae 
iu  acutam  arsin  elisionem  et  aliorum  poetarum  et  Ovidi 
in  metamori^hosesin  exemplo  et  praepositionis  ipsius 
accentu  et,  ut  prior,  loco  elisionis  excusatur;  deesse 
propter  sententiarum  coniuuctionem  disticha  non 
possunt.  26  mutavi  interp.  29  (lo)  scripsi:  lon  ex 
constanti,  ut  videtur,  Ovidi  usu.     59  {iuvet)  iuhat  P. 

Liber  III. 

I,  6  et  21  sqq.  mutavi  interpunctionem;  versus 
47  sq.  ante  43  posuerunt  0.  Drenkhahn  Philol.  XXX 
p.  436  sqq.  et  W.  Gilbert  ann.  philol.  CXI  p.  124. 
43  sit  PS.  53  (incisa  =  P)  scripsi:  inlisa,  illisa  S 
cf.  Yerg.  Aen.  Y,  206.  58  (mersit  =  P)  scripsi:  mersat. 
60  {liahet . .  2)etit,  =  F  S )  linhes  edd.  ante  N.  Heinsium. 
II.  8  tuae  =  codd.;  tihi  cj.  R.  Bentley,  sed  cf.  fast.  lY,  838; 
5  R.  Bentley  cj.  item  ac  L.  Miiller:  ciirrus.  15  {A!) 
At  P  Ad  S.  16  {Hippodamea  =  P)  Hi^jpodamia  S 
ut  scribitur  in  ceteris  locis  epistularum  et  a.  a.  33 
'{istis)  ipsis  L.  Miiller  Philol.  XI  p.  74.  84  {Hoc  satis 
liic  =  N.  Heins.  cum  exc.  Dousae  et  codd.  Naugerii) 
scripsi:  Hic  satis  est.  Hoc  satis  est  PS.  III,  1  (?',  crede, 
=  N.  Heinsius)  hic  crede  PS.  35  {suos)  suo  codd. 
omnes.  37 — 40  sustuli  obelos  cf.  fast.  III,  175  sqq. 
lY,  5  sq.  mutavi  interpunctionem.  6  {ni)  ne  P;  idla 
PS  37  (aduUera,  coniux)  adtdtera  coniunx.  V.  Hanc 
elegiam  Ovidi  esse  negant  R.  Merkel,  L.  Miiller  Mus. 
Rh.  XYHI  p.  81  sq.  E.  Rautenberg  1.  1.  p.  41  aHi;  cf. 
etiam  K.  Bartsch,  Albrecht  von  Halberstadt  etc.  p.  YI 
et  notam  J.  Ch.  Jahnii;  in  Aldina  (1502)  omnino  deest; 
in  PS  suo  loco  legitur;  citat  versum  18  interj)oIator 


XII  PRAEFATIO. 

Servii  acl  Verg.  ecl.  6,  54.  —  8.  26.  28.  31  mutavi  inter- 
punctionem.  14  {relinquit  =  P)  reliquit  S.  19  (ferenti  = 
PS)  ferencU  codd.  dett.  R.  Bentley,  qui  recte  confert 
III,  6,  10,  ubi  S  prave  exhibet  'currenti'-^  ferendi  etiam 
N.  Madvig  in  notis  manu  scriptis.  VI,  7  (fe,  errore  typo- 
grapliico)  de.  [25  Lyrceide  cj.  R.  Unger,  Paradoxa 
Thebana  p.  240  sq.]  31  (Xantho)  Xutho  N.  Heinsius. 
[31  Thisbe  G.  R.  Unger  1.  1.  p.  65  sqq.]  41  (Euadne) 
scripsi  cum  A.  Riesio:  Euanthe;  ebanthe  P  ebante  S; 
{Asopide)  cesopide  P  inesopide  S  Inopide  R.  Unger  1.  1. 
p.  368.  46  pomifera  R.  Bentley  ad  Hor.  carm.  I, 
1,  4;  pomifer  PS,  spumifer  vulg.  51  anien  P  cf.  Pris- 
cian.  VI,  16  =  G.  L.  II  p.  208  H.  aute  S;  m^  infra 
scripsit  amnis  =  vulg.  56  Laumedonte  contra  codd. 
scripsi  cum  Paris.  8242  ep.  XVI  (XVII)  58.  206.  —  85 
{increvit  =  codd.)  scripsi:  increscis;  (spatiosius)  spa- 
tiosior  R.  Bentley;  spatiosns  in  undis  PS,  101  inter- 
punxit  sic  L.  Miiller  Mus.  Rh.  XVIII  p.  83  coll.  Capri 
orthogr.  p.  2244  P  =  G.  L.  VII  p.  101  K.  VII,  19 
{cur  cj.  R.  Merkel)  quo  PS.  versu  hoc  novae  elegiae 
initium  notare  videtur  in  P  littera  initialis  maior.  55 
(Sed  7ion  hlanda,  puto)  Sed  puio  non  PS,  hlanda  codd.; 
scripsi:  hlande;  idem  mendum  legitur  in  cod.  Regio 
et  in  fragm.  Oxon.  a.  a.  I,  273.  VIII,  1  {suscipit)  suscijnS 
Pm^,  corr.  suspiciet  (vel  suspicet)]  suspicet  S;  suspicit 
N.  Heinsius  [PS  etiamnunc]  22  sq.  mutavi  inter- 
punctionem.  28  {possit  =  P)  posset  S  51  sq.  suspectae 
fidei  esse  mihi  videntur.  59  {avidi)  avide,  ut  scripsi, 
habere  videtur  P.  IX,  10  hic  desinit  S.  23  {Aelinon  — , 
aelinon,)  Et  Linon  —  elinon  P;  edidi:  Et  Linon  — 
^aelinonr  cf.  epigr.  apud  Schol.  Victor.  ad  Hom.  II. 
XVIII,  570  (II  p.  513  a.  ed.  J.  Bekker)  Suidas  s.  v. 
ailivov.  cf.  etiam  a.  a.  I,  563  et  fragm.  Ennii  apud 
Charis.  II  G.  L.  I  p.  241  K.  (=  0.  Ribbeck  trag.  Rom. 
fragg.  p.  28);  F.  G.  Welcker,  Kl.  Schriften  I  p.  42  Grae- 
vium  secutus  scribi  voluit:  in  sylvis  idem  Patareidis. 
24  hic  versus  in  P  a  m.   altera  in  spatio  vacuo  intra 


PRAEFATIO.  Xm 

textus  liueas  positiis  est.   28  {Diffugiunt)  Defugiunt  cum 
duobus  codd.  J.  Ch.  Jalin.    29  interpunxi  35  (rajjiant) 
rapiunt   P;    R.    Bentley.     X,  5    uhiquaque   P.   20 — 23 
sustuli  obelos.    24  {nota)  nostra  P.    42  {optasset,  quod 
dubium    esse    H.    Keilius    adnotat    num   fuerit   in  P) 
optavit   codd.  rell.    45  sq.   eieci.     XI,  7    {Perferre   oh- 
(liira  =  P)  Perfer  et  ohdiira  codd.  rell.   et  edd.  ante 
R.  Merkelium.     cf.  A.  Zingerle  Ovid.  I  p.  49  et  diss. 
philol.    minn.   II  p.   102.     19   {comitata  =  P)   cantata 
cum  Francof.   et  Palat.  P.  Burmannus  cf  III,  12,  7. 
28    mutavi   interpunctionem.     30  tuniescentes  Pm^.    a 
versu   33   novam  incipiendam  esse   elegiam  docuit   L. 
MiiUer  Philol.  XI  p.  91.    52  interpunxi;  'cogar  amare' 
est  idem  ac:  'si  c.  a.'     cf  e.  g.  I,  4,  29.     II,  2,  59. 
III,  2,  9  et  q.  s.  a.    12,  21  {canos)  caros  P  ef.  [Yerg.] 
Cir.  126,  ubi  nihil  mutandum  est,  a.  a.  I,  331.     met. 
VIII,  8  sqq.   22  {rahidos)  rapidos  P  cf  met.  III,  242.  her. 
Xn,  123.  —  XII,  27— XIV,  2  desunt  inP.  Xll,  27  {Ence- 
ladiim)  Enceladon  N.  Heinsius  ex  '^Moreti  mio'  et  A.  Riese 
ex  Francof  37  Auriga  G.  Knaack,  quaest.  Phaeth.  p.  67. 
XIII,  8  {concedas)  concedes  edd.  vett.  XIV,  10  utrum  ap- 
posita  an  opposita  in  P  sit,  non  liquet;   pro  summovet 
habet  tnovet;  interpunctionem  mutavi  ut  VIII,  22.  39  sq. 
eieci  cum  L.  Miillero  Philol.  XI  p.  88.    42  {et  falsum  cj. 
R.  Merkel;  et  falsis  P)  et  falli  N.  Madvig  adv.  crit.  II 
p.  70.  XV,  5sq.  sustuli  obelos,  interpunxi  cum  0.  Gruppio 
et  L.  Miillero  1.  1.  p.  88  sq.;  versus  inde  ab  octavo  iu  P 
desunt.  ad  v.  12  cf.  Bursiani  nuut.  ann.  XLIII  (1885,  II) 
p.  280.     13  {dicet)  dicat  codd.  Francof.  unus  Moreti  et 
IV  Heinsii  secuudum  J.  Ch.  Jahuium  cf  Prop.  V,  1, 
66;    ad  v.   18   in  margiue  exemplaris   sui  R.  Merkel 
pro  est  magnis  coniecit  e/noniis  ex  Prop.  HI,  1,  2. 

Epistulae.    P.  Ovidi  Nasonis  heroides. 

De  titulo  cf.  Th.  Birt,  ant.  Buchw.  p.  379  et  mea 
in  Bursiaui  nunt.  aunal.  XXXI  (1882  II)  p.  173.  lu- 
scriptionum  uomina  in  P  addidit  m'"^  saec.  XII. 


XIV  PRAEFATIO. 

I. 

2  interpunxi  comniate  cf.  N.  Barbu,  de  Sapphus 
epistula,  Berol.  1887  p.  31.  10  LassassetG-^  Lassaret lEiton. 
[Bl  lamque  G]  33  (Jiac  est)  liaec  est  N.  Heiusius  ex  octo 
codd.  36  {alacer  missos)  lacer  admissos  N.  Heiusius: 
'sic  duo  aut  tres  ex  nostris  codices'.  cf.  epic.  Drusi 
320.  Q2  (novata)  notata  codd.  dett.  cf.  am.  I,  11,  14  her. 
ni,  2.  103  sq.  post  versum  96  collocavi  cf.  IBursiani 
nunt.  annal.  XXXI  (1882  11)  p.  180,  107  sq.  post  v.  98 
transposuit  Th.  Birt,  nunt.  doct.  Gotting.  1882  p.  848. 
110  (aiira)  ara  N.  Heiusius  secundum  codices  Ciofani. 

II. 

10  {Invito  —  es  amore  nocens;  cj.  R.  Merkel)  et 
amore  noces  G;  scripsi:  invitus.  —  Inde  a  versu  14 
incipit  P.  —  18  {devenerata  focis)  sum  venerata  sacris 
cod.  Gissensis  saec.  XIV  (cf.  G.  Peters  obs.  ad  P.  Ovidii 
Nasouis  heroidum  epist.  Lips.  1882  p.  51),  qui  ex  uotis 
codicibus  solus  versus  habet  18  19.  F.  Leo  (Deutsche 
Litteraturzeitung  1887  p.  87  sq.)  versus  hos  suppositi- 
cios  esse  ratus  versu  17,  ut  ante  eum  Hubertinus,  cum 
Eton.  legi  vult:  cMs.  In  fine  editionis  Aldinae  (1502) 
leguntur  haec:  ^lllud  non  duxi  silentio  praete7"eundum 
in  epistola  Fhyllidis  ad  Demopliontem  duos  liosce  adin- 
ventos  esse  versiculos: 

Sum  prece  turicremis  devenerata  focis 

Saepe  vide^is  uentos  caelo,  Pelagoque  faventes 
additosque  sic 

Saepe  deos  supplex  e.  q.  s. 
Qui  etiam  sunt  pernecessarii .  nam  sine  ipsis  nulla  haheri 
constructio  potest  .  quod  facile  est  volenti  cognoscere.'  47 
(quo  —  dbires)  quod  —  haberes  P  G.  50  (numinihusque) 
nominihusque  N.  Heinsius  cf.  J.  F.  Gronovii  Novas 
obs.  (IV,  XV)  p.  247  et  P.  Burmannum  in  Addendis 
(IV  p.  242).  51  {similare  =  Pm^)  simidare  Pm^.  61 
{demeruisse)  me  meruisse  G  et,  ut  videtur,  Pm^.  67 
mutavi    interpunctionem;    '^media  st.   i.  urhe'   protasis 


PRAEFATIO.  XY 

est  conditionalis,  ut  infra  v.  135  sq.  cf.  ad  am.  III, 
11,  52.  84  {Armigeram)  Armiferam  P  98  (face) 
fac  P.G  [100  negateta  P;  e  ex  a  m'-  secundum  H. 
Keilium;  Sedlm.  notat:  velane_gataeq]  105  (Utqiie) 
Atque  P  m^  (sec.  H.  Keilium);  m-  corr.:  Utque;  Atque 
scribi  Tult  iSi'.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  70;  praeterea 
l')5  sqq.  nil  mutavi  nisi  interpunctionem.  121  {culmind) 
litora  codd.  omnes.     142  {lubet)  iuuat  P. 

III. 
6  queri  P  18  (prenderet)  scripsi:  redderet.  19 
sic  intei-punxit  X.  Madvig  1.  1.  p.  71.  25  (Ison)  Kec  P. 
30  (hlandae)  hlandas  P  et  codd.  cett.  praeter  Gissensem, 
qui  'hlandae'  iiabet  cf.  Peters  1. 1.  p.  1' ';  interpunctionem 
emendavit  J.  Yahlen  Hermes  XYII  p.  269.  61  mutavi 
interpunctionem.  71  Admadas  Pm\  76  (plenas)  plenos 
Pm^  Eton.  83  Quid  =  R.  Merkel:  Pm'  qui,  m-  quid; 
X.  Heinsius:  quo.  98  interpunxi  cum  aliis;  sic  etiam 
X.  Madvig  in  notis  marginalibus.  115  Et  quisquam 
G,  Si  quis  cjuem  P,  sed  Si  (secundum  H.  Keilium)  a 
m-  in  ras.     132  {sinu)  sui  X.  Heinsius. 

IIII. 
1  (Qud)  Quam  P.  9.  17.  67  sqq.  mutavi  inter- 
punctionem;  sic  v.  9  etiam  J.  Gilbert  progr.  ]\lisn. 
1887  p.  19.  48—103  desuntinP.  65  (Tlieseides)  Thesides 
vulg.  sec.  Priscianum  II,  37  =  G.  L.  II  p.  66  H.  —  84 
(iuvas  —  agas)  iuvat  —  agis  Eton.  111  (nisi  nos  — 
negenius)  nisi  si  X.  Heinsius;  nisi  manifesta  negamus  P. 
128  {ille)  ipse  G;  post  v.  132  codd.  dett.  addunt:  Saturnus 
periit,  perieruyit  et  sua  regna;  Suh  love  nunc  mundus, 
iussa  lovis  sequere,  qui  versus  a  G  et  Eton.  absunt.  137 
mutavi  interpunctionem;  priora  versus  137  verba  item 
interpunxit  X.  Madvig  adv.  crit.  H  p.  71.  139  {amplexus) 
amplexos  P.  150  interpunctionem  hanc  A.  Drakenborchii 
defendit  D.  Ruhnken  dict.  p.  32.  155  (reliquit)  relin- 
quit  P.     165  (feros)  ferox  P  cf.  XYIII  (XIX)  141. 


XVI  PRAEFATIO. 


Nympha  —  iugis  ex  Eton.  cf.  J.  Valilen,  Ueber  clie 
Anfiinge  der  Heroiden  des  Ovid.  Berol.  1881  p.  2G  sq. 
Goth.  II,  qui  versus  lios  in  fine  argumenti  prosaici 
afiiert,  adscripsit:  isti  non  sunt  de  textii.  25  sq.  ex  Eton. 
et  codd.  dett.  rivo  Eton.  ripa  codd.  cett.;  desunt  in  PG. 
69  signuni  interrogationis  post  fuerat  posuit  J.  F. 
Heusinger  apud  Lessingium,  Zur  Geschiclite  und  Lit- 
teratur.  III.  Beytrag.  Brunsvigae  1774  p.  25.  89 
correxi  interpuuctionem ;  praeiit  iam  N.  Heinsius,  sed 
tihi  mutato  in  mihi.  97 — YI,  49  desunt  in  P.  136 
(Quaesierant  =  G)  Quaesierunt  N.  Heinsius.  138  dis- 
tinxi  cum  F.  X.  Werfero  Act.  philoL  Monac.  (Monachi 
1814)  I  p.  543;  140 — 145  et  151  sq.  sustuli  obelos. 
147  {medendi)  conieci:  medendo;  N.  Heinsius:  medenti. 

YL 

Lemnias  —  erat  ex  Eton.  cf.  J.  Yahlen  1.  1.  p.  28. 
3  (ipso)  ipsa  N.  Heiusius.  7  (signatur)  signetur  G. 
9  (^prior,  qiiam  mmtia  litera)  prior  de  te  quam  littera  G. 
29  sic  G.  31 — 38  secluserunt  R.  Merkel  et  A.  Palmer 
cf.  etiam  G.  Peters  obss.  p.  23;  32  aeripedes  [met.  YII, 
105]  G;  "et  aerip.'  Eton.  aenipedes  N.  Heinsius,  nil 
mutavi  in  loco  interpolato.  41  {Heus)  Heu  codd.  post.; 
sic  recte  iam  P.  Burmannus  cf  F.  Hand,  Turs.  III  p.  75 
et  fast.  III,  485.  54  (forti  causa)  P :  fortuna ;  m^  supra 
nna  scripsit:  i  vita  =  G  Eton;  pinna  in  margine 
edit.  Palmerianae  adscripsit  R.  Merkel;  sed  retinenda 
est  codicum  lectio  cf.  J.  Gilbert  progr.  Misn.  1887 
p.  5  sq.  65  (concedis)  conscendis  codd.;  Gm^  concedis. 
91  (fingit)  figit  P.  93  comma  posui  post  lierhis\ 
100    (favet)   facit   (Pm^?)    scripsit    supra    favet:,    facit 

Eton.  118  lectionem  hanc  (me  guoque  g  1 1 1 1  Z*s  P) 
egregie  defendit  J.  F.  Gronovius  Nov.  obs.  (lY,  XY) 
p.  249  sq.  140  (iratis)  infirmis  (P  iratis  snpra  lineam  am-) 
coniecerunt  R.  Bentley  et  J.  F.  Heusinger,  qui  etiam  ^in- 


PRAEFATIO.  XVn 

valiclis,  1.  1.  p.  30;  iste  .scripsit  X.  Madvig  adv.  crit.  II 
p.  72,  qui  contra  metrum  ex  G  restitui  vult  etiam: 
quodlibet  ad  facinus;  sed  cf.  A.  Palmer  praef.  edit. 
p.  XXXYI.  144  mutavi  interpunctionem.  156  {aque) 
illa  PG:  restituit  hanc  codd.  lectionem  N.  Madvio-  1.  1. 

VII. 
Accipe  —  legis  Eton.  cf.  J.  Yalilen  1.  1.  p.  4.  15.  — 
versibus  (7).  8.  (9.)  10.  12  notulas  interrogationis  ad- 
junxit  R.  IBentley.  16  {terenda)  tenenda  P.  17  {liabendus 
et)  emendavit  Th.  Birt  ad  hist.  hex.  lat.  symb.  p.  14: 
hahenda  et  G.  24  sq.  estant  in  solis  codd.  dett.;  retineri 
vult  hos  versus  N.  Heinsius  itemque  J.  F.  Heusinger  1.  1. 
p.  32.  33  sustuli  obelum;  Aut  ego  que  Pm^:  supra- 
scripsit  m^:  Hec  vel  et;  (neq;)  neque  P.  32 — 35  mutavi 
interpunctionem.  45  {quid  non  verearis)  scripsi:  quidni 
cuncteris;  quid  non  censeris  P,  sed  'altera  virg.  litterae 
n  et  littera  f  in  ras.'  Sedlm.  54  (quam)  fam  P  secun- 
dum  H.  Sedlmayeri  comm.  crit.  p.  28]  interpunxit 
J.  F.  Heusinger  1.  1.  p.  33.  71  {Quid  tanti  est  totum 
merui  concedite  dicas  adposito  obelo)  Quid  tanti  est 
tutum  Pm';  corr.  N.  Madvig  adv.  crit.I  p.  115.  [81  neqiie 
libri  multi.]  82  (plectar)  plector  P.  85  sq.  sic  P,  sed 
V.  85  Hoc;  verba  recte  distinxit,  nisi  quod  interroga- 
tionis  signum  post  movere  posuit,  J.   Ch.  Jahn.     97 

violate  P  m-  G  (P  m^  viole  \  \  te)  syceu  (y  (?)  h  u  m-)  P 
sychei  G;  post  hos  versus  aliquot  interciderunt,  quam 
lacunam  cum  alii  tum  cod.  Trev.  V.  Loersii  ita  ex- 
plevit:  violataque  [lecti  Jura  nec  ad  cineres  fama 
retenta  meos;  Vosque,  mei  manes,  animaeque  cinisque'] 
Sychaei,  quibus  versibus  in  Trev.  adscriptum  est: 
^sed  non  sunt  de  lihro'.  cf.  J.  Vahlen  1.  1.  p.  38  et 
Bursiani  nimt.  annal.  XXXI  (1882,  II)  p.  177.  103 
{dehita)  dedita  P.  108  {tori)  viri  P.  [113  in  terras 
PG.]     139  interpunxit  H.  Sedlmayer.     152  (Hancque 

Inq;    loco  m- 

loco)  Namq;  loco  (?eras.)  regis  (rmr  m  ras.)  sceptraque 


XVIII  PRAEFATIO. 

ta  m- 
(que  eras.)  sacratene  Pm'  secundum  H.  Keilium,  secun- 

dum  Salmas.  apud  N.  Heinsium:  Nomine  coregis;  Inq; 

loco  G  Eton.  locum  codd.  dett.  et  P.  Burmaunus,  qui 

coniecit:    Hancque,    lociim  regni;    lamque  locum  regni 

A.  Palmer,  qui  —  item  ex  vestigiis  Parisini  —  etiam 

coniecit:  Eemque  loco.    [155  Quem  superest  P.]    157  sqq. 

mutavi  interpunctionem.    168  (qiioclHbet)  quidlihet  codd. 

dett.  cf.  Prop.  H,  6,  26  sec.  Guelf.;   quodlihet  P  qiie- 

lihet  Gm^.     169  {frangentia)  plangentia  N.  Heinsius  et 

R.  Bentley.    172  R.  Merkel  in  adnotat.  manu  scripta: 

eiecta  levem.     177  (idtra)  ultro  P. 

vni. 

Adloquor  —  habet  edd.  vett.  (etiam  Aldina);  in 
cod.  Goth.,  ut  fere  dicunt,  distichon  non  legitur:  nec 
Goth.  I  (saec.  XIII)  nec  Goth.  II  (saec.  XV)  distichon 
agnoscit;  de  versibus  ipsis  cf.  J.  Vahlen  1.  1.  p.  24.  18 
{feras)  feres  Pm-;  m^  feram.  19  {Si)  Sit  codd.  20  sq. 
desunt  in  PG,  leguutur  in  edd.  vett.  (etiam  Ven.  1485 
et  Aldina)  et  codd.  aliquot.  cf.  N.  Madvig  adv.  crit.  I 
p.  46  et  J.  Vahlen  1.  1.  p.  36  sqq.  34  {^^ossit)  posset 
PG.  39  (concedit)  concedet  P  m''*  Gm-;  m^  in  utroque 
codice:  concedit.     61  {diffimdimus)  defundimus  P.     [65 

era  ^  nannos  P.]  79  {etiam  tum)  etiam  tunc  P  {im^ 
in  ras.) ;  voluit  sic  scribi,  sed  verbis  duobus,  R.  Bentley. 
99  {Helenam)  Helenem  P;  Helena  G,  sed  a  in  ras. 
102  {pugnet)  pugnat  P.  103  captam  P,  non  G  solus, 
uti  notavit  R.  Merkel.  104  Et  minus  a  —  dedit  P; 
R.  Merkel:  Hoc  munus  nobis  —  tuJit  =  G.  scripsi: 
Munus  et  a!  cf.  Bursiani  nunt.  annal.  XLIII  (1885.  II) 
p.  238.     120  {sic)  se  P. 

VIIII. 
Ilittor — tua  est  Exc.  Put.,  cod.  Reg.,  edd.  vett.  cf. 
J.  Vahlen  1.  1.  p.   28  sqq.     12    {Jiumili)   humilis  PG; 
R.  Bentley.     15    {tota  =  P)  tuta  N.  Heinsius  et  R. 


PRAEFATIO.  XIX 

Bentley;  commendant  etiam  D.  J.  vanLeimep  et  iu  notis 
marg.  N.  Madvig.  20  (cKmulas  —  nota)  cumulus  Pm^ 
et  codd.  dett;  cumuhis  nofat  ex  cod.  suo  J.  Donsa.  27 
{nominor)  nomincr  ex  Argent.  X.  Heinsius.    51  {Theu- 

h  m^ 
trantia)   Teuthrantia;   teuthantia  P.     60  mutavi   inter- 

punctionem.  63  sq.  desunt  in  textu  P;  addidit  Pm^ 
in  margine;  exliibet  versus  G  cf.  Seu.  Herc.  Oet.  375. 
73  Inter  loniacas  codd.  onmes;  cj.  L.  Quicherat  in 
Tlies.  poet.  s.  v.  loniacJas;  etiam  a.  a.  II,  219,  ubi  R: 
"loniacas  inter\  retinui,  cum  alii  codd.  aliud  exhibeant, 
quamquam,  si  Stephano  Dindorfiano  et  Papio  fides 
habenda  est,  apud  Graecos  scriptores  'Icjviaxoq  nonlegi- 
tur.  81  et  83  desunt  in  Pm^;  Pm-  addidit  in  margine; 
in  Ct  legimtur.  cf.  Th.Birt  nunt.  doct.  Gotting.  1882  p.  847. 
83  eximias  ponqjas  (sec.  H.  Keilium;  sec.  N.  Heinsium 
et  H.  Sedlmayerum:  eximiis  iiompis)  inmania  semina 
lauclum  Pm"-;  versus  octogesimi  secundi  pars  posterior 
genuina  periit.  84  (narrabas)  narrahis  Gm\  R.  Bentley. 
85  (elisos)  elisis  codd.  dett.;  etiam  Bern.  478  et 
Goth.  II  cf.  V.  98',  eliso  Pm^  elisos  m^.  87  (Tegeaeus) 
Fhegeus  R.  Unger  Sinis  p.  187.  193;  Pm^:  Utegeus, 
m-:  Utque  tegeus.  88  (incuhat — laeclit)  incuhut  (?) 
—  leclat  P  m^,  incuhat  —  Jesit  m-.  95  recluncJahat  Vw? 
in  marg.;  mendum  latere  videtur,  quoniam  Pm^  nucJu- 
lahat  (jiucJ(y)  in  ras;  sic  H.  Keil)  xel . . .  eluJahat  (sic  N. 
Heinsius).  104  (e)  ePm^  supra  rasuram;  a  codd.  dett., 
etiam  Goth.  II.  106  mutavi  interpuuctionem  cf.  XIX,  50. 
111  (costas)  costis  codd.  dett.  cf.  Bursiani  nunt.  annal. 
XLIII  (1885,  H)  p.  191  et  N.  Madvig  adv.  crit.  II 
p.  75  adn.  126  (vultu  fassa  tegencJo  suam)  vuJtu  \  j  (vuJtus 
an  vuJtum  fuerit,  ambig-uum  est)  fassa  tegente\\\V\ 
in  ras.  extrema  m-  suam,  quo  vocabulo  genuina  lectio 
plane  oblitterata  est  cf.  F.  Hand  Jen.  AUgem.  Litztg. 
1814  n.  16  p.  123  et  Bursiani  nunt.  annal.  1.  1.  p.  239. 
129  (suhJimis  ut)  suhlime  suh  PG.  133  (et  insanii  =  P, 
adposito  obelo)  atque  G  Ao}iii  R.  Merkel  in  appendice 


XX  PRAEFATIO. 

edit.  pr.  cf.  met.  IX,  112;  idem  ej.  R.  Bentley.  141 
(in  letifero  Eiieno)  letifero  veneno  Pm^  in  lerniferoque 
veneno  m^;  versum  corruptum  esse  et  metri  perturbatio 
clamat  et  vocabuli  letifero  importunitas.  Ordo  ver- 
suum  in  P  hic  est:  141.  144.  143.  142.  145;  versum 
142  post  V.  141  m^  in  margine  adscripsit,  deinde 
sustulit.  147 — 152  desunt  in  P;  addidit  m^  in  mar- 
gine,  sed  cf.  met.  IX,  149  sq.  149  [Siquid  =  N.  Heins.) 
scripsi:  Ecquid;  jE^g^MicZG^secundum  J.  F.Heusingerum) 
et  R.  Bentley;  P,  e  quo  neque  H.  Keil  neque  H.  Sedl- 
mayer  quicquam  diserte  adnotant,  secuudum  N.  Hein- 
sium  Et  quid,  secundum  J.  Ch.  Jahnium  Ei  quid 
habet.     150  (mihi)  mea  P  codd.  dett.  R.  Bentley. 

X. 

llla — veZ^s  *priscae  editiones  et  codices  nonnulli'  cf. 
J.  Vahlen  1.  1.  p.  26.  5  comma  post  tu  sustulit  J.  Vahlen 
nunt.  acad.  Berol.   1882  p.  269.     21   (clamanti  litore) 

n  m'^ 

clama  ,ti\  \  |P,  clamavi  fragm.  Vindobonense  saec.  XII.; 
in  G;  clamavi  R.  Bentley.  31  (cf.  etiam  J.  Gilbert 
ind.  philol.  1886  p.  403)  et  53  mutavi  interpunctionem. 
69  (At)  scripsi:  A!;  at  P  cf.  e.  c.  III,  149.  75  (tua  ...Si 
modo  vivis,)  vivit  codd.  dett.  cf.  J.  Vahlen  Heroidenanfange 
p.  40.  —  86  {an  haec)  an  et  haec  saevas  trigide^  P;  scripsi: 
an  et  saevas;  cf.  etiam  Bursiani  nunt.  annal.  XLIII 
(1885,  II)  p.  198;  secundum  H.  Sedlm.  saevas  in  P 
deest.  106  (texit)  stravit  Pm^  in  ras.  et  codd.  post.; 
post  V.  110  versus  131  sq.  transposuit  Th.  Birt  nunt. 
doctor.  Gotting.  1882  p.  860.  129  (sola)  solam  PG  cf.  a. 
a.  III,  36  Catull.  64,  200.  143  (nec)  ne  P  frgt.  Vindob., 
secundum  J.  F.  Heusingerum  etiam  G;  R.  Bentley. 

XI. 

Aeolis  —  manu  codd.  dett.  et  edd.  vett.  cf.  J. 
Vahlen  1.  1.  p.  6.  15  sq.  46  (Denaque)  Nonaque  P.  56 
(si  moriar)  simreor  Pm^  si  morior  Gm^  Pm^  si  morerer 
codd.  post.;   mutavi  interpunctionem.     [59  aisti  PG.] 


PRAEFATIO.  XXI 

61  (fratri  nam)  germano  cocld.  nonnulli;  germani  R. 
Bentley;  germano  etiam  in  Puteaneo  prius  scriptum 
fuisse  iam  suspicatus  est  N.  Heinsius;  nunc  in  P  per- 
tinax  est  rasura;  in  margine  m^  scripsit:  fratri  es  nam 
nupta  futura;  fratri  nam  n.  f.  es  Gr.  67  frugihus  P, 
quod     pro     frudibus    scriptum    fuisse    in     arclaetypo 

cum  J.  F.  Heusingero  p.  50  suspicor.  76  fraxincies 
P;  fraxina  codd.  rell.;  formam  singularem  analogia 
excusat.  92  (genas)  comas  G;  Pm^  genas,  sed  in  ras. 
104  (Ac)  Et  Gr,  At  P.    128  (mandatis  perfruar)  man- 

V 

datif  (y  m^)  persequar  P. 

XII. 

Exul  —  vacant?  ed.  Ven.  1474  cf.  J.Vahlen  1. 1.  p.  9. 
15  sq.  16  (adunca)  ad  usta  (adusta  Goth.  II)  Th.  Birt  nunt. 
doct.  Gotting.  1882  p.  858.  17  (sevisset)  iecisset  G,  in  P 
eras.,  m'"^  in  marg.  sensisset;  (totidem  sevisset  et  hostes)  toti- 
demque  &  seminat  &  (S  eras;  t  m^?)  Jiostes  Pm^  totidem 
quod  seminat  G.  18  (Et)  Ut  P;  G  sec.  J.  F.  Heusingerum 
Et;  interpunctionem  mutavi;  post  hotim  exclamationis 
signum  poni  voluit  C.  Lehrs  Horat.  p.  CCLIV.  54  (erant) 
erat^.  63  adversa  PG;  R.  Bentley;  recte  iam  defendit 
J.  A.  Nodell  Aviani  fabb.  (Amstelod.  1787)  p.  95.  65  (petit 
altera,  et  altera  Jiahehat:)  alter  petit,  alter  Jiahehit  P;  lec- 
tionem  hanc  commendavit  Th.  Birt  1. 1.  p.  854  cf.  etiam 
Salmas.  ad  Script.  hist.  Aug.  (Lugd.  Bat.  1671)  II  p.  6; 
interpunctionem  ego  mutavi;  item  v.  90;  cf.  met.  VII,  89. 
91  (an  =  PG)  a!  (aJt)  L.Miiller  de  r.  m.  p.  335;  ac  A.  Riese 
(=  Bern.  m^)  an  et  ars  H.  St.  Sedlmayer.  103  sq.  eieci. 
110  (quodlihet  =  P)  quod  lic&  G  et  codd.  rell.  118 
(tamque)  iamque  PG  et  R.  Bentley;  interpunctionem 
mutavit   J.    Gilbert   progr.   Misn.    1887    p.    20.     143 

q;  m^ 

Jiymen  P  pro  ^Hyemenaee'  quod  recte  (cf.  CatuU. 
61.  62  et  her.  XIV,  27)  codd.  dett.  (etiam  Bern.)  ex- 
hibent  (Jiymenea  G);  (frequentant)  frequenter  (frequent) 


XXII  PRAEFATIO. 

P  (sic  etiam  Beru.).  145 — 150  mutavi  iuterpuuctiouem. 
149  {lusus)  nissus  PG.  151  (^Hinc  ....  dbi!'')  Hinc 
mihi  ^mater  adi!'  scripsi  secuudum  Pm^  (ut  videtur); 
m^  corr.  abi  (hi  iu  ras.);  adi  (vel  ades)  sed  '^Hic  cj. 
R.  Beutley  cf.  etiam  H.  Jureuka,  quaest.  crit.  Viudob. 
1885  p.  18  sq.  163  (serjoentes)  serpentis  P.  170  (m 
misero  pectore  sommis  Jiahet)  a!  (ah)  miserae  pectora 
somnus  hahet  N.  Heiusius.  201  (aureo)  alto  Pm'  cf. 
Apoll.  Rhod.  Arg.  IV,  177. 

XIII. 

{Laodamia)  iu  iuscriptioue  et  iu  versibus  2.  36. 
70  scripsi  Laudamia.  P  iu  iuscr.,  quam  addidit  m^ 
saec.  XII,  LAODAMIA;  in  textu  m^:  v.  2  laudomia 
V.  36  laudamina  v.  70  laodamia.  4  scripsi:  A  sine  iu- 
terpimctioue  cum  codd.  dett.  cf.  her.  VHI,  110;  sic  iu 
uotis  marg.  etiam  N.  Madvig;  Pm^:  A'',  secundum  H. 
Sedlm.;  H.  Keil  de  lectione  dubitat.  37  {lanas)  vestes  G 
(et  P  secund.  H.  Sedlm.)  versus  36 — 40  praeter .  ..les 
laudamina  sinus  secuudum  H.  Keilium  rima  in  P  ab- 
sumpti  suut  aeque  ac  9 — 12  praeter  haec  verba:  Baptus 
es  hinc  pr  . . .  Quem  cuper  ....  Ventus  erat . . .  Solvor  . . .; 
H.  Sedlmayer  adnotat  iutercidisse  versus  tricesimi 
septimi  partem  posteriorem  et  tres  sequentes  totos. 
38  (gerat)  geret  G.  39  {prematur)  premetur  codd. 
dett.  40  {ferat)  feret  G.  41  {Qua  =  Pm^)  Quo  Pm^ 
et  codd.  dett.  60  uotavi  parenthesin.  74  sq.  desuut 
in  PG;  defenderuut  versus  N.  Heinsius  et  C.  Dilthey 
obs.  I  p.  15;  aguovit  etiam  R.  Bentley.  78  {j)ios)  pius 
Pm\  120  {rapies)  capies  codd.  septem  Heinsii.  137 
{quae  sic)  qiiae  si  N.  Heinsius,  qui  ita  legi  in  P 
(uteaneo)  dicit;  qui  sic  P  (secuudum  H.  Keilium  et 
H.  Sedlmayerum)  et  fragm.  Vindob.  saec.  XII.  140 
{barharaque)  JDardanaque  P;  R.  Beutley.  166  {Sit) 
Si  P  (sec.  N.  Heinsium  et  H.  Keilium),  ita  etiam  A. 
Palmer;  iu  altero  *s«f  P  t  habet  supra  lineam. 


PRAEFATIO.  XXni 

XIY. 

In  interpungendis  primis  versibus  secutus  sum 
J.  Vahlenum  1.  1.  p.  18.  20.  18  (orsa  Xaugerius  ex  codd. 
suis)  ossa  codd.  cett.  27  sic  P  (vocdf,  non  vocat).  36 
{audieram)  andiham  P.  42interpunxi  dederam,  vina;  verba 
ipsa  frustra  soUicitavit  A.  Palmer  cf.  a.  a.  I,  292.  Q'2 
versus  genuinus  in  P  erasus  est;  Qnae  —  generis  m^  in 
marg.;  in  G  post  v.  61  legitur  114,  deinde  Quae  — 
generis;  in  Goth.  I  post  v.  61  solus  legitur  v.  114  Ctim 
patre  e.  q.  s.;  post  v.  61  signum  posui  lacunae.  65 
(quid)  quo  P.  78  restitui  priorum  editorum  inter- 
punctionem  deletis  notulis  orationis.  86  {Quo  =  codd.) 
N.  Madvig  adv.  crit.  11  p.  77  sq.  Quom;  scripsi:  Cum. 
103  {Quid  lo)  scripsi:  quid  tu;  quid'o  P  cf.  Bursiani 
nunt.  annal.  XLIII  (1885,  11)  p.  239.  108  {insanae 
—  bovis  =  codd.)  insana  —  bove  J.  F.  Heusinger  1.  1. 
p.  63  post  auctorem  Elector.  Eton.,  qui  etiam:  Exuit 
insanam  p.  ora  bovem,  et  N.  Madvig  in  notis  marg. 
ef.  met.  IV,  591.  113.  114  desunt  in  P  (et  Goth.  I); 
Pm^  adscripsit  in  margine;  v.  113  {solio  soh(s)  solus 
solio  Vm'.  123  i^ze^^'"""^^.^' P.  131  /apsa  Pm^;  m^ 
corr.  lassa. 

Xotavi  genuinam  hic  excidisse  Sapphus  epistulam; 
tria  quae  sequuntur  epistularum  paria  ego  non  puto 
esse  Ovidi,  ne  senis  quidem:  inscriptionem  addidi. 

XV. 

31  sqq.  interpunxi.  versus  39 — 144  in  bonis  anti- 
quisque  codicibus  desunt  omnibus,  sed  notatur  lacunain 
P  obliquis  lineis  rubris,  quae  manu  ut  non  recenti  ita 
vix  aequali  dextro  margini  post  v.  39  adpictae  suut  cf. 
F.  Weihrich  in  editione  H.  St.  Sedlmayeri  praef.  p.  VIII. 
exstant  in  edd.  Parmeusi  1477  et  Vincentina  1480  et  in 
codice  Palatino  1707  saec.  XV;  de  fragmento  Paulino 
J.  Ch.  Jahnii  nihil  iam  constat.  Ego  a  textu  qualem 
edidit  H.  St.  Sedlmayer  (Vindobonae  1886)  his  locis 


XXIV  PRAEFATIO. 

discessi  (interpimctionis  et  rei  orthographiae  mutationes 
non  notavi):  39  {si  sicut  oporteat  arcu)  si,  sicut  oportet, 
ab  arcu  N.  Heinsius.  inter  50  et  51  F.  Xav.  Werfer 
^vei'siculos  aliquot  intercidisse'  recte  suspicatus  est.  53 
{in  mediae  nemarosis  vallihus  Idae)  in  niediis  nemorosae 
V.  I.  Francius  coll.  a.  a.  I,  289  et  R.  Bentley.  75 
(verebar)  querehar  N.  Heinsius.  v.  79  partem  priorem 
coniunxi  cum  antecedentibus.  91  (per  t.  l.  recepto)  post 
t.  l.  N.  Heinsius  recepto  est  codd.  et  edd.  vett.  97  sq. 
primus  omisit  Aldus  (1502)  in  nota  post  ep.  Sapphus, 
defendit  J.  F.  Heusinger  1.  1.  p.  70  sq. ;  (f  quas  super 
Oenonem  facies  midarer  in  orhem,)  scripsi  dubitanter: 
q.  s.  Oenones  faciem  mirahar,  in  orhe;  v.  98  (ad 
te)  a  fe  N.  Heinsius.  113  {malos)  scripsi:  malis.  118 
(iuhehar)  luhehat  N.  Heiusius.  119  (Et)  At  R.  Bentley. 
120  {viae)  pia  N.  Heinsius.  121  mutavi  interpunctionem. 
136  (/■  intonuisse)  intumuisse,  uti  iam  MicyHus  legisse 
dicebatur,  in  textum  recepit  P.  Burmannus.    144  (fuit) 

tum  est  V.  161  (Paridi)  Paridis  PG  cod.  Bernensis 
478  (saec.  XHI  init.)  inter  v.  166  (168)  et  sequentem 
exhibet  hoc  distichon:  Ctmi  venus  et  iuno  pallasq; 
in  motih;  ide  \  Corpora  iudicio  supposuere  meo;  in 
margine    m^    adscripsit:   pmaque    c    regnu  itmo   daret 

7 

alta  regnu  \  Tindaridis  giux  t"  dixit  eris;  in  codice 
Cremifanensi  primo  (saec.  XV)  legitur:  Virtutem  helli 
laudeni  PaUasque  ferehat  |  Tertia  coniugii  laude  frueris 
ait;  in  Goth.  II  post  v.  164  (166)  Cum  Venus  et 
Iimo  Pallasque  in  vallihus  Idae  \  Corpora  iudicio  suh- 
posuere  meo  \  Bumque  —  milii  \  Virtidem  helli  Pallas 
laudemque  ferehat  \  a  Tertia  coniugii  laude  frueris 
ait  II  d  Nec  piget  e.  q.  s.  In  margine  inferiore  adscripta 
sunt  haec:  b  Primaque  cum  regnum  helli  daret  altera 
sortem  \  c  T=indaridos  coniux  tertia  dixit  eris  {==  XVI 
(XVII)  117  sq.);  in  Trevirensi  sec.  V.  Loersium 
idem  legitur  in  textu,  sed  pro:  ^Tyndaridos  —  eris" 
versus  hic  exstat:  sed  te  promissa  non  inihi  cura  fuit. 


PRAEFATIO.  XXV 

In  multis  codicibus  recentioribus  ^Cuni  Venus  e.  q.  s.' 
legitur  post  v.  166  (168);  in  Vindob.  102  s.  XV  di- 
stichon  XVI  (XVII)  117  sq.  post  166  (168)  scriptum 
est  sequiturque:  Cum  Venus  e.  q.  s.  176  posui  paren- 
thesin.  200  (nocfis)  Noctis;  commendavit  D.  Rulmken. 
211  sq.  interpunctionem  recepi,  quam  post  alios  suasit 
V.  Loers.  261  interpunxi  cum  J.  Vahleno  1.  1.  p.  13. 
post  V.  263  (265)  Guelf.  161  saec.  XIII  et  codices 
aliquot  saec.  XV  habent  haecce,  quae  in  Bemensi  et 
Goth.  II  non  exstant:  Quae  proiiero  cursu  vicerat  ante 
procos  II  Sic  et  tu  PJirygias  venies  regina  per  urhes; 
eadem  alii  codices  habent  post  264  (266);  Goth.  I 
versum:  '^Quae  propero  cursu  vicerat  ante  procos''  loco 
genuini  post  versum  263  (265)  exhibet.  277  (279) 
mutavi  interpunctionem.  301  (^Restat,  ut  Idaei  mandem) 
Esset  et  Idei  mando  Pm^  mandaf  m^;  Eem  tibi  et 
—  mando  temptaveram  secundum  XVI,  159,  cum  in 
N.  Madvigii  notis  marginalibus  inveni  emendationem 
hanc:  lies  et  ut  Idaei  mando.  320  {in  sacra  iura  tuis) 
scripsi:  in  tua  iura  meis;  in  P  pentametri  pars  poste- 
rior  a  m^  non  exstat;  addidit  m^:  in  sacra  iura  meis; 
in  tua  iussa  meis  G.  (326  propriore.)  345  (Pagaseius) 
P:  pagaseius  (Keil)  vel  pagasius  (Sedlm.);  pagaseus  G. 
363  sq.  (Num  —  num)  Non  .  .  .  non  P  G.  366  (Jiahet) 
erit  P. 

XVI. 

Si  —  prohae  addidit  N.  Heinsius  cf.  J.  Vahlen 
p.  12.  16;  unde  sumpserit  distichon  Heinsius,  non 
constat:  nam  in  margine  Puteanei,  cui  adscriptos  eos 
invenisse  se  dicit,  non  leguntur  cf.  H.  Sedlmayer  ed. 
praef.  p.  VIII.  17  (vixi)  lusi  P.  36  (simidator  =  P) 
simidatur  Pm^  et  codd.  plurimi;  Bern.:  simidetur.  41 
interpunxi  ut  H.  Sedlmayer.  54  (decus  =  Pm^  in  marg.) 
genus  Pm^  in  textu  =  G.  (Bern.)  61  terrae  Pm^  in 
textu  et  G;  troiae  Pm^  in  marg.  et  'pro  glossa'  Gm-. 
99  sq.  interpunxi  cum  Friderico  Jacobsio  ad  Ael.  hist. 


XXYI  PRAEFATIO. 

au.  YI,  44  p.  233  cf.  G.  Jacob,  anual.  philol.  YII  (1833) 
p.  285,  et  cum  N.  Madvigio  adv.  crit.  II  p.  78  adu.  102 
(mmHS =PCt)  magis  codd.  aliquot,iu  his  Beru.;  Goth.  I  iu 
textu  mimis,  in  marg.  m^  magis.  164  («f7eo=PG)  ideo 
vulgata  (etiam  Beru.).  171  {relictam)  relicta  P.  192 
(fugit)  fuit  Pm\  194  (lnsa)  questa  N.  Heiusius;  iusta 
PG.  203  (reUnquis  =  FGr)  relinques  edd.  210  (aliae=V) 
Asiae  codd.  multi  (iu  his  Beru.).  245  {dnhitem;  duhite  P) 
duhito  codd.  cett.  253  pro  venai  et  marti  scripsi  Veiieri 
et  Marti,  sicuti  semper.  259  {faciani)  sajnam  codd.  ali- 
quot,  etiam  Beru.  et  R.  Beutley ;  commeudaverat  iam  N. 

Heiusius;  Pm^:  sautiam  (quod  m^  mutavit  in:  faciam)  ... 
imdorem.  260  (cunctas  =  Pm^;  obehis  versui  ad- 
positus)  cunctatas  A.  Palmer  praef.  ed.  p.  XL  et  0. 
Miiller  Herm.  XII  p.  304,  uterque  etiam  'sapiam' 
iu  versu  autecedenti  restituit. 

XVII. 

V.  1.  2  iu  spatio  vacuo  a  manu  altera  in  P  additi 
sunt;  exstaut  iu  Guelf.  cf.  J.  Vahlen  1.  1.  p.  22  et  G. 
Peters  obs.  p.  46.  2  {Sesta  =  codd.)  Sesti  iu  textu 
posuit  D.  J.  van  Leunep,  commendaverunt  N.  Heinsius, 
R.  Beutley,  alii.  23  sq.  in  P  a  m^  uou  exstaut,  addidit 
in  marg.  m^;  exstaut  in  G;  pro  spuriis  eiecit  C.  Lehrs 
Horat.  praef.  p.  CCXXXII.  cf.  Sedlmayer  comm.  crit. 
p.  65  sq.;  coutra  dicunt  J.  Vahleu  1. 1.  p.  36,  et  G.  Peters 
p.  46  sq.  36  (inversis):,  adinversis  P;  adversis  codd. 
rell.  41  {non)  num  P  (cf.  Sedlmayer  comm.  crit 
p.  66).  50  (Jiic  —  adest)  liinc  codd.  quatuor  Heinsii 
et  nonuulli  Loersiani  (etiam  Goth.  II)  dbest  Pm^  R. 
Beutley;  restituit  versum  iam  J.  F.  Heusiuger  ex  Guelf. 
tertio  1.  1.  p.  85.  66  {ipsa)  ipse  Pm^;  couiecerat  F.  X. 
Werfer  Acta  philol.  Mouac.  I  p.  517.  119  Qmc)  scripsi: 
Mnc  cf.  Bursiani  uuut.  ami.  XLIII  (1885.  II)  p.  214. 
121  interpunxit  F.  Leo  Devitsche  Littztg.  1887,  p.  88 
cf.  etiam  id  quoque  (C.  Lachmami  ad  Lucr.  p.  357 
et   J.    Vahlen    iudex   lect.    Berol.    1881/82    p.    5  sq.). 


PRAEFATIO.  XXVII 

127  sq.  seclusit  C.  Dilthey  obs.  I  p.  8.  156  {erit  in  tenebris) 
erat  tenebris  Frn^,  errat  'alter  Moreti'  cj.  R.  Bentley 
[edit.  Oxou.  mendose:  erat  in].  175  {An)  Kim  P 
(sec.  Sedlm.)  G.     191   (id)  in  C.  Dilthey  1.  1.  p.  7  sq. 

xvni. 

44  {putes)  putas  P.  49  (tela)  terra  P  (etiam 
Bern.)  R.  Bentley  ex  cod.  Dun.  cf.  J.  Marquardt  aut. 
Rom.  priv.  II-  p.  501.  53  {incertis)  incertas  Pm^  (sec. 
H.  Keilium;  sec.  H.  Sedlmayerum:  incertis)  commen- 
davit  X.  Heiusius.  62  sic  cj.  R.  Merkel,  recte  ut  opinor 
coll.  Musaei  vers.  271  et  her.  XIII,  148-,  P:  iuncto 
nra.  70  (natator)  morator  Pm\  R.  Beutley.  81  (lenta) 
l&a  P.  127  {ut  niinc  est)  utcumque  est  C.  Dilthey 
1.  1.  p.  9  cf.  etiam  Autipatri  epigr.  Auth.  Pal.  IX, 
215,  1.  133  sic  restituit  N.  Heinsius  ex  Hygini  fab. 
157;  ceucegiie  et  aucone  P  (secuudum  H.  Keilium) 
vel  ceaceque  et  auemie  (sec.  H.  Sedlm.)  celiceq;  aueone 
G.  135  (Laodice)  Latidice  P.  163  (liuc)  hac  P.  175 
{Pagaseus).  192  {quae  . . .  frigora)  quid  {qct  P)  codd. 
phirimi  (etiam  Beru.  Goth.  I)  frigore  PG.  208  {Tum) 
Tu  P  (sec.  H.  Keihum)  G  {toto  =  P,  sed  idem  v.  92 
a  m^  totus'  pro  "tutus')  tuto  G.  209  {quoniam  nanti) 
nandi  quoniam  Gm^;  quoniam  nandi  P  cf  XVII 
(XVIII)  147. 

xvnii. 

Accipe  —  dedit  Beru.  et  codd.  dett.  cf.  J.  Vahlen 
1.  1.  p.  28  sq.  4  {Qui  —  dolente)  Quod  —  dolere  C. 
Dilthey  in  editioue  harum  epistularum,  quam  inseruit 
libro  suo,  qui  iuscribitur  De  Callimachi  Cydippa 
Lipsiae    1863;    qct  Laur.    cf.    C.   Dilthey  1.   1.  p.  134; 

dolore  P;  dolore  Bern.  m^  {dolere  m-)  dolere  G.  cf. 
Bursiani  nimt.  aunal.  XLIII  (1885.  II)  p.  216.  5  {ora) 
ante  PG.  13  ita  iuterpunxit  C.  Dilthey,  sed  legit 
^teneo':,  iu  obs.  I  p.  16  commendavit  ^cupio",  quod  suasit 
iam  R.   Bentley.     15    nuc  (non:  nec)  P.     19    mutavi 


XXVIII  PRAEFATIO. 

intei*pimctionem.  20  {tulisse  =  PG)  prdbasse  e  codd. 
dett.  commendavit  N.  Heinsius.  23  {uti  tibi  iungerer 
uni)  iungerer?  unum  P.  Burmannus.  24  (nie)  te  R. 
Bentley.  36  (peti  —  ij^sa,)  petani  P  (sec.  H.  Sedlm.) 
G  Bern.  ipse  P  Bern. ;  distinxi  verba  praeemite  fere 
J.  F.  Heusingero.  50  interpunxit  C.  Dilthey.  59  (vultus) 
motus  C.  Dilthey  obs.  I  p.  18.  75  (flentcm)  flentes  P. 
93  sq.  mutavi  interpunctionem:  hoc  quoque,  quodtuvis; 
sic  etiam  F.  Leo  Deutsche  Littztg.  1887  p.  88  cf.  ad 
XVn,  121.  101  (nam  scinius,  ut  illo)  in  Pm*  verba  erasa 
sunt,  m^  in  marg.  sic  scripsit,  ut  edidi;  R.  Merkel  in 
textu  ==  G  Bern.  Goth.  I  m^,  cum  manus  prima  exhibeat: 
sic  scaevus  ut  ill{a?)  =  codd.  aliquot  Heinsii.  102 
(Sit)  Vix  J.  H.  Withof,  Kritische  Anmerkungen,  Dilssel- 
dorf  1798,  IV  p.  78,  qui  v.  101  legit:  tam  saevus,  ut 
isto.  cf.  etiam  J.  Schrader  emendat.  p.  187.  Di- 
stichon    ne    ita    quidem    sanatum    esse    puto.     107 

(verhum)  verum  G  et  codd.  cett.  (ver. ...  P).  109 
(hoc  est)  scripsi:  hoc  tu;  tu  Goth.  IL  [120  orhe 
errore  typogr.]  127  (Inque  capiit)  scripsi:  In  capiit  ut 
nostrum;  In  caput  nostrum  P  Inque  c.  n.  G.    alii  aliud. 

161  (timet  haec)  scriptura  initio  versus  quae  fuerit 
in  Pm^,  non  constat;  hic  metuit  mendax  Pm^  in 
margine  =  G;  timet  haece^pitira  Pm^;  hic  m.  m.  haec 
et  p.  V.  etiam  Bern.    cf.  etiam  C.  Dilthey  obs.  I  p.  18. 

162  (Num  duhites)  An  duhitas  P  Bern.  R.  Bentley. 
172  (Ad  quid)  Ad  te  Bern.  m^  pro  varia  lect.  et  ed. 
pr.  Rom.;  scribi  sic  iusserunt  R.  Bentley  et  D.  Ruhnkeu 
cf.  etiam  F.  Hand  Jen.  Allg.  Litztg.  1814  p.  131  et 
C.  Dilthey  obs.  I  p.  18.  175  hic  desinit  P.  178  mutavi 
interpmictionem;  (tu)  tunc  (tc)  Bern.  J.  Gilbert  (annaL 
pliilol.  CXXIX  (1884)  p.  821  terque  ego  cf.  Bursiani  nunt. 
annah  XLIII  (1885.  II)  p.  216.  223.  192  (o/ferat)  ad- 
ferat  G  Bern.  193  ita  iam  Aldina  interpunxit;  (sint)  sunt 
Goth.  II  (cum  Dresdensi)  edd.  vett.  194  (Ipse)  Iste 
C.  Dilthey.    197  (meliore)  maiore  codd.  (etiam  Bern.). 


PRAEFATIO.  XXIX 

202  (ruboris)  piidoris  Beru.  et  alii  cf.  C.  Dilthey  obs.  I 
p.  14.  204  (facis)  facit  Guelf.  III  Heusingeri;  R. 
Bentley,  P.  Burniannus,  D.  J.  van  Lennep,  C.  Dilthey 
cf.  XX  (XXI)  93.  219  mutavi  interpunctionem.  221 
(Coryciis  =  G)  Carthaeis  D.  J.  van  Lennep  coll.  met. 
X,  109.  YII,  368  et  Ph.  Buttmanu,  Mytholog.  H,  p.  120. 
242  {tihi)  sibi  N.  Heinsius. 

XX. 

Littera  —  meis  Goth.  II  (Yindob.  III)  et  codd. 
quidam  N.  Heinsii  cf.  J.  Yahlen  L  \.  p.  28.  3  {Ut)  Et 
G  Bern.  Yersus  inde  a  tertio  decimo  usque  ad  finem 
recensui  omissis  solum  interpolationum  notis  11  sq. 
135  sq.  143  — 150  secundum  C.  Diltheyi  editionem; 
versus  13  — 144  in  paucis  codicibus  recentioribus  et 
editionibus  saecuH  XY  exstant,  versus  144  usque  ad 
finem  in  uno  Laurentiano,  de  quo  confer  H.  St.  Sedl- 
mayer  stud.  Yindob.  III  p.  158  sq.,  et  in  editionibus 
veteribus.  17  Qmc)  Ntinc  codd.  21  mutavi  inter- 
puuctionem.  24  (dicta)  ficta  codd.  26  (coepta)  cauta 
codd.  49  (et  alter)  at  alter  R.  Bentley.  106  mutavi 
interpunctionem  itemque  v.  28.  40.  42.  63.  —  126  \vices 
C.  Dilthey;   codd.   et   edd.:  faces^     137  uncis  inclusi; 

C.  Dilthey  v.  L35  sq.  spurios  esse  putat.  146  (divitis) 
ditibus  N.  Heinsius  et  D.  Ruhnken.  149  (hac)  hoc 
R.  Bentley.  158  (e)  scripsi:  a.  159  (confusa;  cj.  C. 
Dilthey)  infusa  L  et  edd.  [resumit  C.  Dilthey;  resurgunt 
L  edd.]  167  sq.  suadente  G.  Meynckio  apud  C.  Diltheyum 
posui  ante  165.  (sua  deductas)  suas  de  ducta  J.  H. 
Withof  Krit.  Anm.  lY  p.  81.  suas  deducta  L  edd. 
169  interpunxi  ut  am.  III,  6,  101.  188  (sacra)  diva 
L  edd.  193  (de  me)  de  te  N.  Heinsius.  196  (accipit) 
acJmovet  C.  Dilthey  obs.  I  p.  22.  203  (ista  voluptas) 
ipsa  C.  Dilthey  in  adnot.  crit.    voluntas  J.  F.  Heusinger, 

D.  J.  van  Lennep,  D.  Ruhnken.  205  (si  mihi  lingua 
foret)  scripsi:  Ei  mihi!  lingua  Idbat.  214  (magna)  bina 
L  edd.     (217  misto)  221   (prout)  quod  et  R.  Bentley. 


XXX  PRAEFATIO. 

228  {Et  discas)  adspiceres  scripsi;  aspicias  R.  Bentley, 
qui  versu  227  adspicias  vellem.  C.  Dilthey  obs.  I 
p.  22  aspicias  velim.  230  (tum  —  petes)  Tu  —  petas 
L  edcl.  231  sq.  sic  post  Ciofanium  interpunxit  iani 
D.  J,  van  Lennep.  235  {et  dens  Jioc  vates)  Hoc  dens, 
hoc  vates  R.  Bentley,  C.  Dilthey  obs.  I  p.  21.  236 
(numina)  carmina  L  edd.  239  (ntimen)  partis  scripsi: 
pacis  Vetus  liber'  N.  Heinsii;  partes  N.  Heinsius,  R. 
Bentley;  post  versus  238  et  240  lacunas  notavit  C. 
Dilthey  obs.  I  p.  21.  in  interpuugendis  versihus  (cf.  ad 
V.  106)  discessi  a  C.  Diltheyo  etiani  124.  213.  231.  248. 

Epistula  Sapphus. 

5  (requiris)  requiras  F.  7  (elegeia)  elegi  codd. 
plerique  (elegi  quoque  F).  11  (celebrat)  celebras  R. 
Bentley.  14  mutavi  interpunctionem.  17  (Cydno) 
Cydro  F,  qui  solus  recte  etiam  Anactorie,  et  codd. 
mell.;  R.  Bentley:  crede  Gyrinno.  19  (non)  hic  codd. 
plurimi;  post  v.  32  inserui  versus  interpolatos,  quos 
praeter  F,  excerpta  Parisina,  Harleianum  omnes 
codices  pro  33.  34  exhibent;  Harleianus  unus  utrum- 
que  distichon  coniunxit.  43  mutavi  interpunctionem. 
53  vestra  G(uelf.  82,  6  saec.  XV)  ml  Ae.  Bahrens 
Rivista  di  Filologia  XHI  p.  11.  63  (Arsit  inops) 
scripsi:  Sparsit  opes;  carpsit  opes  R.  Bentley  et  J.  H. 
Withof  Krit.  Aum.  IV  p.  72  —  (victus  meretricis)  mere- 
tricis  captus  F.  76  {rore  —  olet)  dona  —  hahet  F,  qui 
etiam  AraUim'^  codd.  cett.:  Araho;  an  legendum: 
dona  —  olet?  78  (ahest)  ahes  N.  Heinsius.  100  (Et) 
Si  G  et  alii  codd.  107  (discedat)  discedit  F.  113 
(imminuit)  invenit  F.  125  (quamquam)  quamvis  codd. 
meliores.  140  (Impulit)  Ahstulit  N.  Heinsius;  codd. 
plurimi:  attidit;  attigit  F.  156  interpunxeruut  Th. 
Birt  Mus.  Rh.  XXXII,  p.  431  et  Ae.  Bahrens  1.  1.  p.  14; 
intercidisse  pentametrum  et  hexametrum  coniecit 
N.  Barbu,  de  Sapphus  epistula.  BeroL  1887  p.  41; 
idem  pro  ^uf  legendum  esse  censet  'ef.    158  mutavi 


PRAEFATIO.  XXXI 

interpuuctionem.  159  (extendit)  expandit  codd.  niell. 
166  {Adaeuni)  Actiacum  F.  169  {mersi  =  F)  Fyrrhae 
(pirre,  pi/rre,  piree.  q.  s.  a.)  codd.  plur.  cf.  Bursiaui  nunt. 
auual.  XLIII  (1885.  II)  p.  221  [fngit  F;  figit  Harl.  sed 
cf.  met.  IX,  720].  182  (erit)  erunt  F.  201  (amatae) 
amore  Ae.  Balirens  p.  19.  aniare  codd.  omues  praeter 
F,  qui  habet:  amatae.  207  (pectusque)  pectusne  Harlei. 
Fuld.  et  alii  uonuulli,  cj.  etiam  N.  Heinsius.  208  (Ari) 
A  Ae.  Balireus  1.  1.  p.  19.  post  '^ago'  v.  207  inter- 
rogatiouis  signum  ut  poneretur,  N.  Heinsius  iam  suasit, 
sed  legi  voluit:  En  quid.  211  (parantnr)  scripsi: 
paranda  coU.  epic.  Drusi  126.  217  (Sappho)  Sapplion 
F  et  codd.  meliores  omnes  cf.  ad  am.  II,  19,  29. 
218  (fiiga)  fngi  ex  G  S.  G.  de  Vries  iu  editionis 
siiae  pagiua  117. 

Medicamina  faciei  femiueae. 

In  M  inscribitur  sic  LIBELLVS  DH  AIHDICA- 
mXH  FACIHY  OHMYNHH  (sic);  restitui  titulum  ex 
a.  a.  III,  2u5  et  ad  exemplum  Remediorum,  quae  ipsa 
quoque  de  Remedio  inscribuntur,  et  Artis,  cuius  in 
multis  codicibus  hic  est  titulus:  De  arte  amaudi. 

2  (forma)  cura  codd.  fere  omnes;  scripsi:  causa. 
6  (Culfaque)  Fissaque  M.  12  (Maluerant)  Maluerint 
M.  14  (Assiduum  duro)  Assiduo  durnm  M.  17  (nostrae) 
vestrae  M.  20  (Conspicnas  —  manus)  Conspicuam  — 
manum  M.  23  (si)  sit  M.  25  (poliuntur)  potinntur  M; 
post  versum  26  itemque  post  versum  50  signum  posui 
lacuuae  cf.  Bursiani  uuut.  auual.  XLIII  (1885.  II) 
p.  185.  27  (Fro  se  qnaeque  —  et  quos)  Pro  se  queque 
.  .  .  et  .gs  venercnt  M;  scripsi:  Quo  se  cuicpie  .  .  .  et 
quo  cf.  Bursiaui  uunt.  anual.  1. 1.  —  31  (cuicumque)  quae- 
cumque  M.  34  (mtdta)  muta  M.  35  (nos  uret)  vos 
nrget  Mm^  41  (Temeseia  moverit)  Temes(a)ea  remo- 
verit  M.  51  (Discite)  Dic  age  M.  59  (cadunt)  cadent 
M.  60  (face)  fac  M  [solida  codd.  solidi  N.  Heinsius] 
mutavi   iutei*puuctiouem.     62    (in   cumeris)    innumeris 


XXXII  PRAEFATIO. 

M  et  codd.  rell.  fere  omnes.  68  {ipsa)  illa  codd.  non- 
nulli;  . .  ia  M.  70  {inflantes  —  fabas)  instantis  frige 
fe — e  M;  inflantis  .  .  (frange)  .  .  fdbae  Marii  Nigri  est 
eniendatio  secundum  N.  Heinsium  cf.  A.  Kunz  ad  h.  1. 
74  (aprica)  Illyrica  {illirica)  M.  85  (tuhera)  corpora  M. 
86  (iitrinique)  utrumque  codd.  87  (dereptum)  direp- 
tum  M.  88.  91.  92  murris  M.  89  (contriris)  con- 
trieris  M.  91  marathos  M.  92  (trahant)  parent  M 
(marathri  scrupula)  marathi  scriptda  M.  93  (prehendit) 
prehendat  M.  95  (infunde)  affunde  M.  97  (sint  .  .  . 
molli)  sit  mollis  M  sis  cj.  N.  Heinsius  (vultu)  vultus 
N.  Heinsius,  qui  scripsit:  sis  molles  —  illita  vultus. 

Ars  Amatoria. 
Liber  I. 

10  apta  regi  0  artcgi  R.  21  (cedit  —  R  sed  cf. 
R.  Merkel  praef.  p.  VI)  cedet  0.  60  (et  Aeneae  con- 
stat  in  urbe)  in  Aeneae  constitit  O5  et  (in  ras.)  eneae 
constit  (constat  m^)  in  urbe  R.  76  viro  R  m^  in  ras. ; 
deo  0.-,  cuius  in  margine  additum  fuisse  Syro  N.  Hein- 
sius  testis  est;  v.  416  in  R  genuinum  vocabulum  era- 
sum  et  a  m^  viro  scriptum  est;  in  0.  etiam  illic: 
sacra  deo,  sed  cf.  Tib.  I,  7,  18.  101  (Primiis)  Primos 
Rm^  0.  114  (petenda)  petita  R.  Bentley  et  N.  Madvig 
adv.  crit.  II  p.  78;  repente  vel  petente  P.  Burmamius. 
133  (solemnia)  solemni  N.  Madvig  1.  1.;  versum  distinxi. 
141  (nolis  =  R)  noUt  0.  145  commata  sustulit  J. 
Vahlen  nunt.  acad.  Berol.  1882  p.  269.  147  sic  R;  0: 
celestibus — eburnis,  sed  cf.  Dionys.  Hal.  Ant.  R.  VII,  72  et 
L.  Friedlander  apud  J.  Marquardtium  Antiqu.  publ. 
Rom.  III  p.  488.  161  (ventos)  vento  Rm"^  (s  additum 
in  ras.)  0;  (tabelld)  tdbellam  RO.  175  mutavi  inter- 
punctionem.  181  (armis)  annis  RO.  191  sq.  retinui 
animis;  annis  RO.  199  (feras  R)  feres  0.  221  inter- 
punxi  cum  edd.  vett.  225  facito  N.  Heinsius;  facis  R 
sed — is  in  ras.;  facit  0.  231  (positi)  positis  R  m^ 
(s  eras.)  possitis  0;  poti  C.  Laclimaim  ad  Prop.  V,  6,  75. 


PRAEFATIO.  XXXin 

255  (velis)  JBais  0;   litora  velis,   sed  a  vel   in  ras.  R. 

256  sulpJmre  R  solphore  0.  2G4  Thalea  RO.  268 
iuterpunctiouem  sustulit  J.  Rappold  acta  gymu.  Austr. 
1881  p.  804.  293  Chiossiades  R  sed  cf.  v.  527.  323 
lon  scripsi  secundum  am.  II,  2,  45.  cf.  ad  am.  II,  19,  29. 
326  (partus  =  R)  ^jar^H  0  et  codd.  rell.  328  (Ei  cj. 
R.  Merkel)  EtUO  {uni)  tmo  0  mium  R  m^  (placere  =  R 
et  codd.  rell.)  calere  A.  Kochly  apud  L.  Mtillerum  Mus. 
Rh.  XYII  p.  529;  carere  0.  —  versus  duos,  qui  post  v.  331 
leguntur,  omiserunt  RO;  in  R  margini  adscripsit  manus 
saeculi  XII,  secuudum  quam  edidi;  versum  priorem  alii 
cotlices,  in  his  Beru.  478,  item  scribuiit,  alii  sic:  Fuppe 
cadens  celsa  facta  refertur  avis;  in  versu  altero:  scirces  R; 
in  aliis  codd.  (in  his  Bern.)  legitur:  maris  monstrum 
medicamine  circes.  332  (rahidos)  rapidos  Bern.  cf.  am. 
III,  12,  22.  348  siiis  RO.  370  (Ut  =  RO)  At  — 
poteras  C.  Lachmann  ad  Lucr.  p.  282;  at  [poteris] 
iam  P.  Burmannus;  poteras  R,  sed  pro  ^ipsa'  ipse; 
poteris  ipsa  0.  373  auraeque  N.  Heinsius  ex  Palatino; 
iureq^  (u  eras.)  iraequeO.  379  mutavi  interpunctionem. 

qud  _ 
389  (Aut  nutnquam  temptes)  Aut  non    tep  tas  (a  corr. 

in  e)  R  Aut  non  temptasses  0.     Aiit  non  tentaris  N. 

Heinsius.     AuU  non   temptaris  Bern.     395  sq.   desunt 

in  RO,  leguntur  in  ceteris  codd.;  Rm^  addidit  in  mar- 

gine.    435  Quod  (eras.)  non  mihi  R  Quid  mihi  0.    436 

sint  0  sunt  R.    438  (nuntia  ==  0)  conscia  (cstia)  R.    439 

amoitum  0.    455  peroretur  Rm^  (e  in  a  corr.  m^)  per- 

hornetur  0.     466 — 471   omissi   sunt  in  RO;  in  Rm^ 

addidit  in  margiue.  485  mutavi  interpunctionem.  495  de 

mediEis  aliquid  R  demedis  —  transirce  0.    515  (Lingua- 

qiie)  Linguam  0  Lingua  R,  que  neuter  codex  habet; 

scripsi:  rigeant  (Ldbraque  ne  rigeant  R.  Bentley);  ean- 

dem  constructionem  habes  am.  II,  6,  30,  ubi  Parisino 

iubeute  restituta  est.     518   (docta)  scita  N.  Heiusius; 

tuta  RO:    etiam    fast.   V,  54    docta  glossa  est,   quae 

codices  occupa^dt  pro  scita.   543  distiuxi.    544  (ante  cj. 

OVID.    I.  c 


XXXIV  PRAEFATIO. 

R.  Merkel)  arte  eodd.  \pses  0.]  546  male  sedit  R. 
sed  e  sedit  iii  ras.;  calce  urget  0.  malus  urget  codd. 
cett.  560  {pedi)  pede  RO;  mutavi  interpmictioiiem. 
583  (sit)  erit  vulg.  Si  velit  R  si  vellitO.  601  distiiixi; 
cf.  e.  g.  Tib.  II,  1,  31.  610  {incipias)  cupias  RO.  644 
(minus  —  tuenda)  magis — imdenda  RO;  Hac  0  Haec  R. 

c 
662  uda  =  ralg.  deficient ciinta  R  (c  prius  eras.) 

cuncta  0,  N.  Heinsius  cj.:  tmcta,  quod  improbavit  P. 

V 

Burmamius.  669  (cetera  sumet)  sumsit  R  simpsit  0. 
683  (sua)  mala  R.  689  notavi  parenthesin.  727  (tihi) 
tua  RO.  730  (midti)  stulti  W.  Hertzberg  in  vers. 
Germ.  (Stuttgart  1854)  p.  1563.  mdli  L.  Miiller  Mus. 
Rh.  XVII  p.  531.    730  sq.  sustuli  obelos.    731  (linces 

—  arion)  linces  siUi  ius  —  arion  R;  0  versum  totum 
omisit.  Side  (cf.  Apollod.  bibl.  I,  4,  3,  2),  de  quo 
nomine  iam  monuit  N.  Heinsius,  R.  Schultze  apud  L. 
Miillerum  Mus.  Rh.  XVII  p.  531.  Orion  codd.  praeter 
R  omnes.  R.  Dnger  Statii  ecloga  ultima  p.  234  sqq. 
cj.  in  Liro  et  v.  732  Pallidus  in  Syneta  Naide.  736 
(e)  in  RO.  743  sq.  interpunxi;  cf.  her.  VII,  139.  ep. 
XVI,  41  trist.  II,  253.  277.  V,  1,  69  ex  P.  I,  5,  25  sq. 
745  (quo)  scripsi:  qua,  uti  285,  ubi  RO  qua  exhibent; 
hoc  versu  uterque  codex:  qiiod  (qd  R).    758  (liac)  Jiic 

RO.  763  (Ula  ==  R)  illic  0.  764  ntc  R  Haec  0.  770 
(ad  a.  =  R)  inamplcxus  0. 

Liber  II. 
33  simul  ut  R.  42  (sint  =  R)  simt  vulg.;  recte 
H.  Lindemann  confert  am.  II,  3,  10,  ubi  tres  codd. 
Heinsii  sinf.  77  sq.  desunt  apud  R.  Merkelium,  quo- 
niam  hoc  loco  omissi  sunt  in  R,  qui  eos  tamen  inverso 
ordiue  habet  post  v.  103;  genuinos  esse  docet  locus 
met.  VIII,  217  sq.  87  (despexit)  dispexit  Rm^  cf.  C. 
Lachmann  ad  Lucr.  p.  384.  94  (qiiove)  qiioque  R.  108  sq. 
distiuxi  similiter  ac  J.  Ch.  Jahn  cf.  H.  Schuetze  in  progr. 


PRAEFATIO.  '         XXXV 

Spandaviensi  1861  p.  8.  —  115  (semperve  hyacinthina  == 

apollinea 
X.  Heinsius)  nec  hyaccintia  R,  sed  hyac  eras.;  nec 
hiantia  septem  codd.  Heinsii;  nec  candida  vel  mollia 
codd.  plurimi;  scripsi:  nec  ianthina.  138  (macte  cj. 
R.  Merkel)  nocte  codd.;  noctem  R  sed  c  m^  in  ras., 
m  eras. ;  interpunxi.  144  {aid)  atque  vulg.  cf.  H.  A.  Kocli, 
acta  rer.  gymnas.  Berol.  1862  p.  401  (R:  ]iai(d,  corr. 
aut).  196  (cauto  =  N.  Heinsius)  caidae  R.  217  (fati- 
gatae  perimendo  —  tiovercae)  fatigatae  praehendo  — 
novercae  R;  correxit  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  78. 
cf.  met.  IX,  198.  219  loniacas  intcr  R,  sed  cf.  ad 
lier.  IX,  73.  227  (eptdo:  N.  Heinsius)  e^nda  R.  (cf. 
Pauli  epit.  Fest.  p.  82  M.)  epulis  vulg.:  recte  ut 
docent  e.  g.  met.  IV,  765.  fast.  II,  327.  247  (scire 
cj.  R.  Merkel)  S  (vulg.  id)  .  .  sciet  R;  interpunxi. 
254  interpimctionem  sustuli  ut  supra  I,  145.  269 
{colnmha)  corona  R.  300  {sumpsit  =  Charis.  G.  L.  I 
p.  104  K;  Priscian.  Gr.  L.  11  p.  333  H.)  sumit  R 
et  'membranae  castigatiores'  Heinsii.  308  (praedam 
cj.  R.  Merkel)  quaedam  R;  locus  haud  dubie  corruptus 
est;  quae  dat  gaudia,  voce  prola  vel  q.  d.  g.  nocte, 
p.  vel  quae  dant  gaudia  noctis,  ama  P.  Burmann. 
N.  Madvig  in  notis  marginalibus :  quo  (an  qua?)  dat 
gaudia  noctis,  *  *  ipse  conieci:  quod  iuvat  et,  quae  dat, 
gaudia  noctis  hahet.  [330  sidpor  R.]  356  Laudamia 
R.  361  (Quis)  Qui  R.  375  lactantihus  R;  lactentihus 
=  vulg.  Charis  G.  L.  I  p.  103  K.  sed  cf.  met.  X,  227. 
381  (maritae)  maritae  (i.  e.:  marita  est)  Rm^;  m^ 
mariti;  marita  cj.  H.  A.  Koch,  symb.  philol.  Bonn. 
p.  335  cf.  her.  XII,  87  et  quae  ibi  adnotavit  V.  Loers. 
405  (ipsam)  ipsa  R.  413  (imo)  uno  est  R;  recte  distinxit 
J.  Vahlen  Herm.  XVII  p.  270.  415  (Sunt,  qui)  Sunt 
quae  R.  495  (inducta)  induta  R  cf.  met.  IX,  159.  trist. 
IV,  10,  29.  496  (agit  =  N.  Heinsius)  ahit  R;  adit  vulg.; 
sic  cj.  R.  Bentley  et  N.  Madvig  in  notis  marg. ;  H.  A.  Koch 
1.  1.  apte  confert  met.  X,  650.     [520  madant  R.]     532 


XXXVI  PRAEFATIO. 

(adest)  ohest  R.  540  {hi  orhe  ==  R)  vulgo  in  arce  Hertz- 
berg  in  vers.  Germ.:  in  arte;  credo:  ah  arie.  55G  {victo 
laesus)  fassKsIt,  iii  marg.  lesas;  ficto  N.  Madvig  adv.  crit. 
II  p.  78  sq.;  cf.  ep.  XVI  (XVII)  15  (17).  569  {semel  cj. 
R.  Merkel)  sww^f/ R.  571  (primos^primoBj.  6S9 (profectum 
=  N.  Heins.)  perfecto  R.  [590  ut  R.]  593  (vetui.vos, 
ccce)  vetiti  vos  esse  R  scripsi:  este.  [611  Haud  tamen 
cj.  J.  F.  Heusinger  (cf.  supra  p.  XVI)  p.  14  idemque 
cj.  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  79;  R.  Bentley  611  ScUicet 
612  Sic  tamen;  sed  nil  mutandum.]  616  (saepe  = 
codd.)  nempe  R.  Bentley.  627  (iibicumque)  iihique- 
qiie  \puella  esf]  R  tihiquaque  corr.  R.  Merkel  in  praef 
p.  XX  cf  ad  am.  IH,  10,  5.  633  (tractant  =  R  in  marg.) 
tangimt  R  in  textu  cf.  III,  269  et,  quem  laudat  ibi 
N.  Heinsius,  J.  Gronovium  obs.  III,  XVIII  (p.  592) 
et  Tib.  I,  8,  25.  651  (eadem  =  R  in  marg.)  etiam 
R  iu  textu.  653  Eximit  R;  eximet  vulg.  et  Charis, 
G.  L.  I  p.  72  K.,  Eutycbes  G.  L.  V  p.  473  K.,  Beda 
G.  L.  VII  p.  280  K.;  ipsa  R.  Charis.  Eutyches;  ipse  Beda; 
omnis  e  R  Charis.  Beda;  omnes  ex  Eutyches.  659 
(crassa  est,  Veneris  similis  .  si  torva  Minervae  cj.  R. 
Merkel)  Si  crasia  est,  Veneris  similis,  si  parva  (in  marg. 
flavci)  Minerve  R.  paeta  —  rava  M.  Haupt  opusc.  III 
p.  347  cf.  Priap.  36,  4.  Veneri  vulg.  cf.  P.  Hau  de  casuum 
usu  Ovid.  (Monast.  1884)  p.  70  sq.  666  (leget  =  R) 
legit  'prima  ed.  cum  lureti  et  Scaligeri  excerptis  et 
aliis  quibusdam  scriptis'.  cf.  ad  a.  a.  I,  21.  669 — 74 
post  702  transponi  vultL.Miiller  Mus.  Rh.  XVII  p.  532 sq. 
681  illi  sentitur  non  inritata  R,  in  marg.  tacta.  690 
(Utque  —  memet)  Atque  —  memeii;  distinxi  verba.  713 
(tangi  manibus)  manihusq;  (q;  add.  m^)  tangi  R. 

Liber  III. 

13   (Eripliyles)    Eriphyle  R.     19   (Pagasia  =  R) 

Pagasaea  cf.  ad  ep.  XV,  345.     20  (Pro  viro  est  =  R : 

addito  obelo)  Proque  viro  codd.  Heinsii.   21  (miscehimus) 

miscehimur  N.  Heinsius.    33  (Phasidiam  scr.  R.  Merkel 


PRAEFATIO.  XXXVIl 

coll.  A.  Lobeck  Proll.  pathol.  serm.  Graec.  p.  356; 
FJiasideam  R)  Phasida  iam  'prima  editio  et  tres  scripti'. 
N.  Heinsius.  [36  R  iu  marg.  solotoro.  40  Elissa,  in 
marg.  i)/(7oR.]  58  vita  sinit  R,  in  marg.  iura  sinu;  cf.  v. 
492  et  614.  61  (etiamnunc  editis)  etiam  num  riceditis  R; 
scripsi:  ctiamniim  degitis;  uum  "veros^  recte  scribatur, 
tlubium  multis  -sdsum  est:  vernos  cj.  N.  Heinsius;  virides 
J.  ]\Iarkland  ad  Stat.  Silv.  V,  3,  92  et  R.  Bentley^  uter- 
que:  ducitis;  L.  Mtiller:  carpitis  A.  Riese:  vivitis.  81 
(hreviora)  seniora  R.  117  (concilio)  consilio  R.  [135  R 
in  mrg.  licehit.  138  scripsi:  Laudamia]  150  (Hyhle) 
Hyhlae  R.  153  iuterpunxi.  155  (casum  similet)  casus 
similis  R;  corr.  A.  Riese.  167  (ruhor  =  codd.)  pudor 
C.  Dilthe}'  obs.  I  p.  14.  cf.  v.  203;  interpunxi  N.  Madvigio 
in  not.  marg.  suadente  cum  'Vaticano  et  Bern.'  205  Est 
mi  R,  sed  'mi'  pro  '^mihi''  bis  tantum  solis  in  metfc. 
(XIII,  503.  IX,  191);  fortasse  legendum  est:  Est,  in 
quo.  213  (Oesypa)  Oesopa  W.  Wagner  in  Fleckeis.  annal. 
philol.  XCV  (1867)  p.  450;  sic  R  remed.  354.  227  tua 
R.  228  [cogis  ==  R)  prodis  N.  Heinsius  ex  ed.pr.  et  cod. 
Sarrav.;  sic  etiam  alii  codd.  non  pauci;  an  legendum: 
quin  rude  condis  opus?  231  (pendent)  splendent  P.  Bur- 
mannus.  232  hrattea  R;  N.  Madvig  adv.  II  p.  79:  in- 
spice:  contemnes;  hractea  ligna  heat  R:  inspice  con- 
tempnens  hrattea  .  .  tegat.  241  (iit  =  N.  Heinsius) 
et  R  et  codd.  cett.,  interpunxi.  242  plorat  et  R.  252 
{Perqi(e)  scripsi:  Pervc.  269  (spargat)  tcmgat  R.  273 
{analeptrides)  analecptrides  R;  scripsit  archetypus:  ana- 
lecfrides,  uti  docent  corruptelae  Regii  I,  20  eu 
nobis  HI,  300  allicigat  803  iuueat.  277  (loquetur  = 
R)  loquatur  vulg.  286  (sonent)  sonet  R.  288  (laeta 
=  vulg.)  usae  R,  in  marg.  lafa;  quassa  J.  Rappold 
annal.  gymn.  Austr.  1881  p.  804.  289  mutavi  inter- 
punctionem.  332  (cuive)  cumve  R;  scripsi:  cuique.  343 
sic  vulgata;  Hece  cerem  m^,  Deie  corr.  R.  (titidus 
quos)  titidos  quo  R;  scripsi:  titulo  quos.  364  inter- 
punxi  secundum  J.  Marquardtium  Ant.  priv.  II  ^  p.  834 


XXXVIII  PRAEFATIO. 

adn.  4.  377  mutata  iiiterpunctioue  obelum  sustuli. 
388  {qua  =  R)  cmu  codd.  rell.  confer  I,  67  sq.  390 
mutavi  iuterpuuctionem.  405  (fuerant  =  R  et  codd. 
plur.)  fuerimt  N.  Heinsius  cum  exc.  lureti  415  clii.sa 
R.  426  (credas  =  Vatic.)  credis  R.  440  Priame  . . 
tiiis  R;  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  79  (cf.  I  p.  114) 
JPriami  .  .  tuis;  sed  cf.  lier.  V,  95  sq.  ibique  A.  Palmer, 
454  (armillis  cj.  R.  Merkel)  a  midtis  codd.;  scripsi: 
a!  midti;  P.  Burmannus  cj.:  et  midti.  458  testis  R. 
468  (exspatiare  cj.  R.  Merkel)  excutiare  codd.  470 
interpunxi;  ^temjjtenf  idem  est  ac  ^si  temptent'.  cf.  ad 
am.  III,  11,  52  et  lier.  II,  67.  476  (ediiro  —  ore)  ediiro — 
ille  R;  e  cluro  commendavit  N.  Heinsius,  restituerunt 
N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  80  et  A.  Riese.  484  E 
studio  his  R.  485  manus  ferat  arte  R,  quod  R.  Bentley 
(collato  am.  I,  11,  7)  et  R.  Merkel  correxerunt.  486 
(credita  =  R;  volo  cj.  R.  Merkel)  credite  codd.  rell.; 
'pro  ^vestra'  R:  nostra;  novo  codd.  omnes.  487  (pal- 
lentis)  fallentis  R  pallentes  codd.  Heinsii.  499  (Sed 
libet  =  N.  Heinsius  cum  duobus  codd.)  Si  licet  R.  500 
mutavi  interpunctionem.  545  (mollimur  =  N.  Heinsius) 
mollitur  R  et  codd.  fere  omnes.  583  renovemu^  R 
(i*'*  m^);  codd.  plur.  renovamur;  tres  Heinsii:  remo- 
vemur.  591  versum  distinxit  N.  Madvig  adv.  crit.  II 
p.  80;  similiter  iam  antea  H.  A.  Kocli  symb.  philol. 
Bonn.  p.  337.  598  interpunxi  ut  am.  I,  2,  19.  629 
mutata  interpunctione   obelum  sustuli.     644  petes  R. 

651  monere  R.    655  (Quid quum  (sic  cj.  R.  Merkel; 

quoni  L.  Miiller  Mus.  Rh.  XVII  p.  536)  . .  gaudet)  quoque 
R;  scripsi:  Quod — gaudens,  interpunctione  posita  post 
sapiens.  672  (Lemnias  in)  Lemnias  &  gladio  in  mea  fama 
dabo  R  Lemniasi  et  N.  Heinsius;  idem  ad  her.  XIII, 
137  Lemniasin.  675  (iiwenem,  suspiret)  iuvenem  (£'  R. 
700  (dettdit)  retidit  R  rettidit  restituit  A.  Riese. 
720  (quia  amans  =  N.  Heinsius)  qiiia  mens  R,  non 
ut  N.  Heins.  dicit:  quod  amans.  733  (movisse  =  N. 
Heinsius)    vidisse   R    artus    cj.    R.    Merkel,    arcus  R. 


PRAEFATIO.  XXXIX 

743  sq.  hoc  orcline  legimtur  in  R  et  codd.  cett.  K. 
Merkelius  cum  aliis  ^Dixit  et  incanto  e.  q.  s.'  edidit 
ante  ^  IUe  sinu  e.  q.  s.'  (Dixit  =  codd.)  Exit  cj.  N. 
Heinsius,  qui  genuinum  versuum  ordinem  retinuit.  749 
{Scilicet)  SoUicite  R  et  'scripti  plerique  cum  prima 
editione'.  (expectes  =  B.)  expectas  vulg.  160  c^tiaeris  B.. 
752  (iuora  est:  Vetieris;  interpunxit  sic  P.  Burmannus, 
sed  scripsit:  Veneri;  N.  Heinsius:  mora  est  Veneri,) 
mora  venies  yulgata;  veniens  R.  -  755  qtiidam  R;  corr. 
N.  Heinsius  cum  prima  ed.  et  cod.  Vatic.  757  {Sive 
—  seii)  Neve  —  sed  R.  758  {mpis,  et  x>aido,  qnam 
potes,  esse,  prins)  capies  R;  scripsi:  capis:  es;  es  (cf. 
Neue  Formenlehre  H  p.  603)  coniecerunt  etiam  Yogel 
apud  H.  Luidemannum  ad  h.  \.  et  N.  Madvig  adv.  crit. 
II  p.  80.    prius  cj.  R.  Merkel;  minus  codd.;  capis;  et 

esto  minus  N.  Heinsius  advers.  p.'  136.    764  (nec) 

ne  R.  776  aspicienda  R,  corr.  N.  Heinsius  ex  codd. 
799  {puella)  piielle  R;  puella  es  N.  Heiusius  es  vSarra- 
viano;  puella  est  sex  codd.  Heuis.  cum  prima  editione; 
notavi  parenthesin.  803  {Qiiam  cj.  R.  Merkel)  Quid  R, 
qui  versum  sic  legit:  Quid  &  iuueat  et  vos  et  anJieUtus 
argiat  oris.  806  posui  signum  lacunae  {nolet  =  N.  Heins. 
cum  codd.  pluribus)  nollet  R  et  multi  alii. 

Remedia  amoris. 

Quae  in  hoc  indice  R.  Bentleyi  nomine  notavi,  ea 
utrum  ex  codice  quodam  Cantabrigiensi  attulerit  an,  id 
quod  veri  similids  est,  ipse  pleraque  invenerit  criticus 
divinus,  ex  notis  editionis  Oxoniensis  discemi  nequit. 

9  sq.  desant  in  R.  13  {amat)  scripsi:  amans;  Put. 
in  fine  versus  ^ardens\  quod  commendavit  N.  Heinsius. 
19  {fodiat  =  R)  fodit  N.  Heinsius  ex  quatuor  codd. 
25  [Non  R.  Bentley  et  cod.  Campensis  (scr.  1339) 
quem  contulit  J.  A.  Nodell  in  Aviani  fabb.  (Amstelod. 
1787)  p.  47.  26  {carent)  cere^it  Rm^;  sustuli  obelos, 
sed  distichon  corruptum  videtur;  forsitan  legendum 
sit:  Non  . .  .  sagittis?    Sed  .  . .  madent.  cf.  a.  a.  II,  520.] 


XL  PRAEFATIO. 

70  cf.  a.  a.  III,  564.  84  {qnae  =  R)  ([uod  N.  Heiusiiis 
ex  codd.  112  {Altera  .  .  manus)  Certa  .  .  .  maim  N. 
Heiusius  ex  Put.  et  lureti  cod.  Caetera  .  .  .  manum 
(rn  eras.)  R.  116  (quoque)  tihi  R.  131  mutavi  inter- 
punctionem.  137  (quocT)  ut  R.  185  (comjMsitos  =  R) 
suppositos  vulg.;  etiam  Bern.  189  sq.  desunt  in  R. 
210  (suprenus)  suh  parvis  R.  Bentley  et  H.  A.  Kocli, 
symb.  pliilol.  Boun.  p.  337  cf.  fast.  VI,  240.  cj.N.Heinsius: 
suh  primis.  230  interpimctione  mutata  significavi  euthy- 
mema,  ut  A.  Riese.  240  praetendes  R;  contrarium  eius- 
dem  erratum  habes  e.  g.  a.  a.  III,  752.  261  (Phasidiae) 
cf.  ad  a.  a.  III,  33.  pasiphe  R;  Fhasiacae  vulg.  282 
(Rhesus)  rursus  R  cf.  Hom.  II.  VIII,  92sqq.  [320  Et  tamen 
N.  Heins.  cum  Puteaneo  et  Argentinensi ;  R  «ec.]  333 
(quod)  ut  R  'et  Puteaneus  cum  alio  Regio'.  uti  "^Sca- 
ligeri  excerpta  et  lureti  cum  uno  Puteaneo'.  N.Heinsius 
cj.  exigito  cantet.  cf.  Bursiani  nunt.  ami.  XLIII.  (1885.  II) 
p.  220  et  Calpurn.  ecl.  III,  35.  338  (Jiabent  tumidae) 
hahent  (sic  m';  n  eras.)  vitium  R.  345  mutavi  inter- 
pmictionem.  351  (cum  positis  sua  collinet)  com  positis 
cum  linit  R;  restituit  versum  A.  Riese.  354  oesopa 
R.  cf.  ad  a.  a.  III,  213.  356  (meo)  est  add.  R.  364 
(dolet  cj.  R.  Merkel)  volet  codd.  [inpugnet  R  sed  cf. 
L.  Miiller  de  r.  m.  p.  331.]  385  (mea)  meast;  est  add.  R. 

392  capiunt  R.  401  (pectore)  corpore  R.  408  (putes) 
putas  R.  425  (mores  totidem)  totidem  mores  R.  433 — 436 
post  V.  440  posuit  L.  Miiller  Mus.  Rh.  XVII  p.  538. 
443  (hipartito)  biperato  R.  446  (Saevaque  cj.  R.  Merkel) 
cassaque  Rm"^  (m^  Haesaque)'^  cassa  defendit  N.  Hein- 
sius  hic  et  ad  fast.  VI,  406.  (diducto)  seducto  R. 
[447  hanchora  R.]  453  (Pasiphaes  .  . .  Prognide,  addito 
obelo)  Pasiphes  .  .  .  in  progne  deperdidit  R;  Procride 
ex  'optimo  Puteaneo'  N.  Heinsius.  464  (Quam  quae) 
Quam  q;  Rm^  quem  quoque  xa^;  quae  codd.  rell.; 
scripsi:  quem;  cui  N.  Heinsius.  467  (id)  ut  R. 
interpunxi;   similiter   iam  A.  Riese.     475    Atrides   ait 


PRAEFATIO.  XLI 

est  R  corr.  N.  Heiusius.  479  (incnsat)  accusat  R. 
497  (cs)  cst  Rm^;  t  eras.  505  interpiinctionem  mu- 
tavit  N.  Madvig  in  notis  margin.  514  Fropositis 
codd.   Projoositus  R.  Bentley   et   F.  Burmannus.     517 

(Nec  tihi  tam quae  cj.  R.  Merkel)  nec  sihi . . .  nec 

R;  mutavi  interp.  531  (referant)  referent  R.  547  sq. 
sustuli  obelos.  570  (fefa  =  N.  Heinsius,  qui  foeta) 
foeda  (facda  R)  codd.  'omnes  meliores'.  600  {qno)  qiia 
R.  607  (timeto)  timete  R.  612  conciderant  R  concidernnt 
R.Bentley;  condiderat'^  .HQmsiw^  ex  Sarrav.^alteroRegio, 
nno  Vaticano.  646  (dum)  ut  R.  651  (acriiis)  altior  R, 
acrior  A.  Riese;  contulit  iam  N.  Heinsius  Claudian. 
de  Manlii  Tbeod.  cons.  234.  cf.  a.  III,  6, 85.  683  (quod  — 
ohstet)  quid  R,  idemque  in  fine  versus:  ohstat;  mutavi 
interpunctionem.  699  (Dulicliio  furialis  more  sagittas) 
Dulichio  —  more  R  et  exc.  Scaligeri,  Dulichias  codd. 
cett.;  furiali  codd.  omnes;  scripsi:  frustrari.  701  resi- 
cahimus  R  sed  cf.  a.  a.  I,  300  remed.  112.  713  (artes) 
arte  R.  719  (quamvis)  pones  R;  lectiouem  optimi 
codicis  restituit  et  parentbesiu  notavit  post  P.  Bur- 
mannum  N.  Madvig  adv.  crit.  II  p.  81,  sed  immerito 
legi  jussit:  fero  —  in  igne.  724  Laudamia  R.  727 
(dormivimus  illo)  dormimus  in  illo  Rm^  cf.  J.  Vablen 
index  lect.  Berol.  1886/87  p.  17  et  (Ovid.)  ep.  XIX 
(XX)  217.  Verg.  Aen.  II,  275.  IV,  228.  729  {ad- 
monitu  cf.  v.  662)  admonitus  R.  730  (cansa)  cuJpa  R. 
735  Caplierea  R.  743  sq.  sustuli  obelos.  745  sq.  unciuis 
circumclusi:  suaserunt  L.  Miiller  Mus.  Rb.  XVII  p.  541 
F.  Leo  Senecae  trag.  I  p.  174  N.  Madvig  in  notis 
margiualibus.  778  oiro  R,  quod  primum  in  "^viro' 
deinde  in  ^toro'  correxit  m^  post  v.  750  in  R  in  fiue 
foKi  101  av.  leguntur  versus  801.  802,  qui  suo  loco 
desunt;  tres  syllabae  primae  versuum  811 — 813,  duae 
primae  versus  ultimi  sunt  abscissae. 

Scripsi  Gotbae  mense  Februario  MDCCCLXXXVIII. 

R.  Eliwald. 


P.  OVIDI  NASONIS  AMORES. 
LIBER   PRIMUS. 

EPIGRAMMA  IPSIUS. 

Qui  modo  Nasonis  fueramus  quincjue  libelli, 
Tres  sumus:  hoc  illi  praetulit  auctor  opus; 

Ut  iam  nuUa  tibi  nos  sit  legisse  voluptas, 
At  levior  demptis  poena  duobus  erit. 

I.  Arma  gravi  numero  violeutaque  bella  parabam 
Edere,  materia  conveniente  modis; 
Par  erat  inferior  versus:  risisse  Cupido 
Dicitur  atque  uuum  surripuisse  pedem. 
5  'Quis  tibi,  saeve  puer,  dedit  lioc  iu  carmina  iuris? 
Pieridum  vates,  nou  tua  turba  sumus. 
Quid,  si  praeripiat  flavae  Venus  arma  Minervae, 

Ventilet  accensas  flava  Minerva  faces? 
Quis  probet  iu  silvis  Cererem  regnare  iugosis, 
10      Lege  pbaretratae  virginis  arva  coli? 
Crinibus  insignem  quis  acuta  cuspide  Phoebum 

Instruat,  Aoniam  Marte  movente  lyram? 
Sunt  tibi  magna,  puer,  nimiumque  potentia  regna: 
Cur  opus  adfectas,  ambitiose,  uovum? 
15  An,  cjuod  ubique,  tuumst?  tua  sunt  Helicouia  tempe? 
Vix  etiam  Phoebo  iam  lyra  tuta  suast? 
Cum  bene  surrexit  versu  nova  pagina  primo, 

Attenuat  nervos  proximus  ille  meos; 
Nec  mihi  materiast  numeris  levioribus  apta, 

OVID.     I.  1 


2  AMORUM 

20      Aiit  i3uer  aut  loiigas  compta  puella  comas/ 
Questus  eram,  pliaretra  cum  protinus  ille  soluta 

Legit  iu  exitium  spicula  facta  meum 
Lunavitque  genu  sinuosum  fortiter  arcum 

'Quod'  que  'canas,  vates,  accipe'  dixit  'opus!' 
25  Me  miserum!  certas  habuit  puer  ille  sagittas: 
Uror,  et  in  vacuo  pectore  regnat  Amor. 
Sex  mihi  surgat  opus  numeris,  iu  quiuciue  residat: 

Ferrea  cum  vestris  bella  valete  modis! 
Cingere  litorea  flaveutia  tempora  myrto, 
30      Musa;  per  undenos  emodulanda  pedes! 

11.  Esse  quid  hoc  dicam,  quod  tam  mihi  dura  videntur 
Strata,  neque  in  lecto  pallia  nostra  sedeut, 
Et  vacuus  somno  noctem,  quam  longa,  pereo-ij 
Lassaque  versati  corporis  ossa  dolent? 
5  Nam,  puto,  sentirem,  siquo  temptarer  amore. 
An  subit  et  tecta  callidus  arte  nocet? 
Sic  erit:  haeserunt  tenues  in  corde  sagittae, 

Et  possessa  ferus  pectora  versat  Amor. 
Cedimus  an  subitum  hictando  accendimus  ignem? 
10      Cedamus!  leve  fit,  quod  bene  fertur,  onus: 
Vidi  ego  iactatas  mota  face  crescere  flammas 

Et  vidi  nullo  concutiente  mori; 
Verbera  phira  fermit,  quam  quos  iuvat  usus  aratri, 
Detractant  prensi  dum  iuga  prima  boves; 
15  Asper  equus  duris  contuuditur  ora  hipatis, 
Frena  minus  sentit,  quisquis  ad  arma  facit. 
Acrius  invitos  multoque  ferocius  urget, 

Quam  qui  servitium  ferre  fatentur,  Amor. 
En  ego  confiteor:  tua  sum  nova  praeda,  Cupido; 
20      Porrigimus  victas  ad  tua  iura  manus. 
Nil  opus  est  bello:  veniam  pacemque  rogamus, 

Nec  tibi  laus  armis  victus  inermis  ero. 
Necte  comam  mp*to,  maternas  iunge  columbas! 
Qui  tleceat,  currum  vitricus  ipse  dabit, 
25  Inque  dato  curru,  populo  clamante  triumphum, 


I,   I,    20  —  III,   9.  3 

Stabis  et  adiunctas  arte  movebis  aves; 
Duceiitur  capti  iuveues  captaeque   puellae: 

Haec  tibi  maguificus  pompa  triumpbus  erit. 
Ipse  ego,  praeda  recens,  factum  modo  vulnus  babebo 
■'■"      Et  nova  captiva  vincula  mente  feram; 

Meus  Bona  ducetur  manibus  post  terga  retortis 

Et  Pudor  et  castiis  quidquid  Amoris  obest. 
Omuia  te  metuent,  ad  te  sua  braccbia  tendens 

Yulgus  'io'  magiia  voce  '^triumpbe'  canet. 
35  Blanditiae  comites  tibi  erunt  Errorque  Furorque, 

Adsidue  partes  turba  secuta  tuas: 
His  tu  militibus  superas  bominesque  deosque, 

Haec  tibi  si  demas  commoda,  nudus  eris. 
Laeta  triumpbanti  de  summo  mater  Olympo 
40      Plaudet  et  adpositas  sparget  in  ora  rosas, 
Tu  pinnas  gemma,  gemma  variante  capillos 

Ibis  in  auratis  aureus  ipse  rotis. 
Tunc  quoque  non  paucos,  si  te  bene  novimus,  ures, 

Tunc  quoque  praeteriens  vulnera  multa  dabis; 
45  Xon  possunt,  licet  ipse  velis,  cessare  sagittae, 

Fervida  viciuo  flamma  vapore  nocet. 
Talis  erat  domita  Baccbus  Gangetide  terra: 

Tu  gravis  alitibus,  tigribus  ille  fuit. 
Ergo  cum  possim  sacri  pars  esse  triumpbi, 
50      Parce  tuas  in  me  perdere,  victor,   opes! 
Adspice  cognati  felicia  Caesaris  arma: 

Qua  vicit,  victos  protegit  ille  manu. 

nilusta  precor:  quae  me  nuper  praedata  puellast, 
Aut  amet  aut  faciat,  cur  ego  semper  amem! 
A,  nimium  volui!  tantum  patiatur  amari: 
Audierit  nostras  tot  Cytberea  preces! 
5  Accipe,  per  longos  tibi  qui  deserviat  annos, 
Accipe,  qui  pura  norit  amare  fide! 
Si  me  non  veterum  commendant  magna  parentum 

Nomina,  si  nostri  sanguinis  auctor  eques, 
Nec  meus  innumeris  renovatur  campus  aratris, 

1* 


4  AMORUM 

10      Temperat  et  sumptus  parcus  uterque  parens: 
At  Phoebus  comitesque  iiovem  vitisque  repertor 

Hinc  faciuut,  at  me  qui  tibi  donat,  Amor, 
At  nulli  cessura  fides,   sine  crimine  mores 
Nudaque  simplicitas  purpureusque  pudor. 
15  Non  mihi  mille  placent,  nou  sum  desultor  amoris: 
Tu  mihi^  siqua  fides,  cura  perennis  eris; 
Tecum,  quos  dederint  annos  mihi  fila  sororum. 

Vivere  contiugat  teque  dolente  mori-, 
Te  mihi  materiem  felicem  in  carmina  praebe: 
20      Provenient  causa  carmina  digna  sua. 
Carmine  nomen  habent  exterrita  cornibus  lo 

Et  quam  fluminea  lusit  adulter  ave 
Quaeque  super  pontum  simulato  vecta  iuvenco 
Virginea  tenuit  cornua  vara  manu: 
25  Nos  quociue  per  totum  pariter  cantabimur  orbem, 
lunctaque  semper  erunt  nomina  nostra  tuis. 

nil.  Vir  tuus  est  epulas  nobis  aditurus  easdem: 
Ultima  coeua  tuo  sit,  precor,  illa  viro. 
Ergo  ego  dilectam  tantum  conviva  puellam 
Adspiciam?  tangi  qxxem  iuvet,  alter  erit, 
5  Alteriusque  sinus  apte  subiecta  fovebis? 
Iniciet  collo,  cum  volet,  ille  manum? 
Desine  mirari,  posito  quod  candida  vino 

Atracis  ambiguos  traxit  in  arma  viros;       [haerent: 
Nec    mihi    silva   domus,   nec    equo   mea   membra   co- 
10      Vix  a  te  videor  posse  tenere  manus. 

Quae  tibi  sint  facienda  tamen,  cognosce  nec  Euris 

Da  mea  nec  tepidis  verba  ferenda  Notis! 

Aute  veni,  quam  vir!  nec  quid,  si  veneris  ante, 

Possit  agi,  video,   sed  tamen  ante  veni! 

15  Cum  premet  ille  torum,  vultu  comes  ipsa  modesto 

Ibis,  ut  accumbas,  clam  mihi  tange  pedem; 

Me  specta  nutusque  meos  vultumque  loquacem, 

Excipe  furtivas  et  refer  ipsa  notas! 
Verba  superciliis  siue  voce  loquentia  dicam: 


I,   III,   10  —  Ilir,   56.  5 

20      Verba  leo;es  dicntis,  verba  notata  mero. 
Cum  tibi  succurret  Veueris  lascivia  nostrae, 

Purpureas  tenero  pollice  tange  genas; 
Siquid  erit,   de  me  tacita  quod  mente  queraris, 
Pendeat  extrema  mollis  ab  aure  manus; 
25  Cum  tibi,  quae  faciam,  mea  lux,  dicamve,  placebimt, 
Versetur  digitis  anulus  usque  tuis! 
Tange  manu  mensam,  tangunt  c^uo  more  precantes, 

Optabis  merito  cum  mala  multa  viro! 
Quod  tibi  miscuerit,  sapias,  bibat  ipse,  iubeto: 
30      Tu  puerum  leviter  posce,  quod  ipsa  voles; 
Quae  tu  reddideris,  ego  primus  pocula  sumam 

Et,  qua  tu  biberis,  hac  ego  parte  bibam. 
Si  tibi  forte  dabit,  quod  praegustaverit  ipse, 
Reice  libatos  illius  ore  cibos, 
35  Xec  premat  inpositis  sinito  tua  colla  lacertis, 
Mite  nec  in  rigido  pectore  pone  caput, 
Xec  sinus  admittat  digitos  habilesve  pa^illae, 

Oscula  praecipue  nulla  dedisse  velisl 
Oscula  si  dederis,  fiam  manifestus  amator 
40      Et  dicam  'mea  sunt'  iniciamque  manum. 

Haec  tamen  adspiciam,  sed  quae  bene  pallia  celant, 

Illa  mihi  caeci  causa  timoris  erunt. 
Xec  femori  committe  femur  nec  crure  cohaere 
Xec  tenerum  duro  cum  pede  iunge  pedem! 
45  Multa  miser  timeo,  quia  feci  multa  proterve, 
Exemplique  metu  torqueor,  ecce,  mei: 
Saepe  mihi  dominaeque  meae  properata  voluptas 

Veste  sub  iuiecta  dulce  peregit  opus. 
Hoc  tu  non  facies;  sed,  ne  fecisse  puteris, 
50      Conscia  de  tergo  pallia  deme  tuo! 
Vir  bibat,  usque  roga  (precibus  tamen  oscula  desint!) 

Dumque  bibit,  furtim,  si  potes,  adde  merum! 
Si  bene  conpositus  somno  vinoque  iacebit, 
Consilium  nobis  resque  locusque  dabunt. 
55  Cum  surges  abitura  domum,  surgemus  et  omnes, 
In  medium  tnrbae  fac  memor  agmen  eas: 


6  AMORUM 

Agmiue  me  invenies  aut  iuveuieris  iu  illo; 
Quidquid  ibi  poteris  tangere,  tauge  mei! 
Me  miserum!  monui,  paueas  quod  prosit  iu  lioras: 
60      Separor  a  domiua  uocte  iubeute  mea. 

Nocte  vir  iucludet,  lacrimis  ego  maestus  obortis^ 

Qua  licet,  ad  saevas  prosequar  usque  fores: 
Oscula  iam  sumet,  iam  uon  tantum  oscula  sumet: 
Quod  mihi  das  furtim,  iure  coacta  dabis. 
G5  Verum  invita  dato  (potes  lioc)  similisque  coactae; 
Blanditiae  taceaut,  sitque  maligua  Venus! 
Si  mea  vota  valeut,  illum  quoque  ue  iuvet,  opto, 

Si  minus,  at  certe  te  iuvet  iude  uihil; 
Sed  quaecumque  tamen  noctem  fortuua  sequetur, 
70      Cras  mihi  constauti  voce  dedisse  nega! 

V.  Aestus  erat,  mediamque  dies  exegerat  horam: 
Adposui  medio  membra  levauda  toro. 
Pars  adaperta  fuit,  pars  altera  clausa  fenestrae, 
Quale  fere  silvae  lumeu  habere  solent, 
5  Qualia  sublucent  fugiente  crepuscula  Phoebo, 
Aut  ubi  nox  abiit,  nec  tamen  orta  dies: 
Illa  verecundis  lux  est  praebeuda  puellis, 

Qua  timidus  latebras  speret  habere  pudor. 
Ecce,  Coriuua  venit,  tmiica  velata  recincta, 
10      Caudida  dividua  colla  tegeute  coma: 
Qualiter  in  thalamos  famosa  Semiramis  isse 

Dicitur  et  multis  Lais  amata  viris. 
Deripui  tunicam;  nec  multum  rara  nocebat, 
Pugnabat  tuuica  sed  tamen  illa  tegi; 
15  Quae  cum  ita  puguaret,  tamquam  quae  vincere  nollet, 
Victast  non  aegre  proditioue  sua. 
Ut  stetit  ante  oculos  posito  vehimine  nostros, 

In  toto  nusquam  corpore  menda  fuit. 
Quos  umeros,  quales  vidi  tetigique  lacertos! 
20      Forma  papillarum  quam  fuit  aj)ta  premi! 
Quam  castigato  plauus  sub  pectore  venter! 

Quantum  et  quale  latus!  quam  iuvenale  femur! 


1,    IIII,   57  —  VI,   32. 

Singula  quid  referam?  nil  uon  laudabile  \-idi 
Et  nudam  j)ressi  corpus  ad  usque  meum. 
25  Cetera  quis  nescit?  lassi  rec{uievimus  ambo. 
Proveniant  medii  sic  mihi  saepe  dies! 

Vl.Ianitor,  indiguum,  dura  religate  cateua, 
Difficilem  moto  cardine  pande  foreml 
Quod  precor,  exigaiumst:  aditu  fac  iauua  parvo 
Obliquum  capiat  semiadaperta  latusl 
5  Longus  amor  tales  corpus  tenuavit  in  usus 
Aptaque  subducto  corpore  membra  dedit: 
Ille  per  excubias  custodum  leniter  ire 

Monstrat,  inoffensos  dirigit  ille  pedes. 
At  quondam  noctem  simulacraque  vana  timebam: 
10      ]\Iirabar,  tenebris  quisquis  iturus  erat: 
Risit,  ut  audirem,   tenera  cum  matre  Cupido 

Et  leviter  'fies  tu  quoque  fortis'  ait. 
Nec  mora,  venit  amor:  non  umbras  nocte  volantis, 
Xon  timeo  strictas  in  mea  fata  manus: 
15  Te  nimium  lentum  timeo,  tibi  blaudior  uni: 
Tu,  me  quo  possis  perdere,  fulmen  babes. 
Adspice,  (uti  videas,  inmitia  claustra  relaxal) 

Uda  sit  ut  lacrimis  ianua  facta  meis! 
Certe  ego,  cum  posita  stares  ad  verbera  veste, 
20      Ad  dominam  pro  te  verba  tremente  tuli-, 

Ergo  quae  valuit  pro  te  quoque  gTatia  quondam, 

Heu  facinusl  pro  me  nunc  valet  illa  parum? 
Redde  vicem  meritisl  grato  licet  esse,  quod  optas. 
Tempora  noctis  eunt;  excute  poste  seram! 
25  Excute:  sic  umquam  longa  relevere  catena, 
Nec  tibi  perpetuo  serva  bibatur  aqual 
Ferreus  orantem  neqaiquam,  ianitor,  audis, 

Roboribus  duris  ianua  fulta  riget. 
Urbibus  obsessis  clausae  munimina  portae 
30      Prosunt:  in  media  pace  quid  arma  times? 
Quid  facies  hosti,  qui  sic  excludis  amautem? 
Tempora  noctis  eunt;  excute  poste  seraml 


8  AMORUM 

Nou  ego  militibus  veuio  comitatus  et  armis: 

Solus  eram,  si  non  saevus  adesset  Amor; 
35  Huuc  ego,  si  cupiam,  nusquam  dimittere  possnm: 

Aute  vel  a  membris  dividar  ipse  meis. 
Ergo  Amor  et  modicum  circa  mea  tempora  vinum 

Mecumst  et  madidis  lapsa  corona  comis. 
Arma  quis  haec  timeat?  quis  non  eat  obvius  illis? 
40      Tempora  noctis  eunt;  excute  poste  seram! 
Lentus  es:  an  somnus,  qui  te  male  perdat^  amantis 

Verba  dat  in  ventos  aure  repulsa  tua? 
At,  memini,  primo,  cum  te  celare  volebam, 

Pervigil  iu  mediae  sidera  noctis  eras. 
45  Forsitau  et  tecum  tua  uunc  requiescit  amica: 

Heu!  melior  quanto  sors  tua  sorte  mea! 
Dummodo  sic,  in  me  durae  transite  catenae! 

Tempora  uoctis  eunt;  excute  poste  seram! 
Fallimur,  an  verso  sonuerunt  cardine  postes, 
50      Raucaque  coucussae  signa  dedere  fores? 
Fallimur:  inpulsast  auimoso  ianua  vento. 

Ei  mihi!  quam  longe  spem  tulit  aura  meam! 
Si  satis  es  raptae,  Borea,  memor  Orithyiae^ 

Huc  ades  et  surdas  flamine  tunde  foris! 
55  Urbe  sileut  tota,  vitreoqne  madentia  rore 

Tempora  noctis  euut;  excute  poste  seram! 
Aut  ego  iam  ferroque  igiiique  paratior  ipse, 

Quem  face  sustineo,  tecta  superba  petam, 
Nox  et  Amor  vinumque  nihil  moderaijile  suadent: 

Illa  pudore  vacat,  Liber  Amorque  metu. 
Omuia  consumpsi,  nec  te  precibusque  minisque 

Movimus,  o  foribus  durior  ipse  tuis: 
^  Non  te  formosae  decuit  servare  puellae 

Limina,  soUicito  carcere  dignus  eras; 
65  lamque  pruinosus  molitur  Lucifer  axes, 

Inque  suum  miseros  excitat  ales  opus. 
At  tu,  non  laetis  detracta  corona  capillis, 

Dura  super  tota  limiua  nocte  iace: 
Tu  domiuae,  cum  te  proiectam  mane  videbit, 


60 


I,   VI,   33  —  Vir,   31.  9 

70      Temporis  absumpti  tam  male  testis  eris. 
Qualiscumque  vale  sentique  abeuntis  honorem; 

Lente  nec  admisso  turpis  amante,  vale! 
Vos  quoque,  crudeles  rigido  cum  limine  postes 

Duraque  conservae  ligna,  valete,  fores! 

11.  Adde   manus  in  ^ancla  meas  (meruere  catenas), 
Dum  furor  omuis  abit,  siquis  amicus  ades! 
Nam  furor  in  dominam  temeraria  braccliia  movit: 
Flet  mea  vaesaua  laesa  puella  manu. 
5  Tunc  ego  vel  caros  potui  violare  parentes 
Saeva  vel  in  sanctos  verbera  ferre  deos. 
Quid?  non  et  clipei  dominus  septemplicis  Aiax 

Stravit  deprensos  lata  per  arva  greges, 
Et,  \dndex  in  matre  patris,  malus  ultor,  Orestes 
10      Ausus  in  arcanas  poscere  tela  deas? 
Ergo  ego  digestos  potui  laniare  capillos? 
Nec  dominam  motae  dedecuere  comae: 
Sic  formosa  fuit;  talem  Sclioeneida  dicam 
Maenalias  arcu  sollicitasse  feras; 
15  Talis  periuri  promissaque  velaque  Thesei 
Flevit  praecipites  Cressa  tulisse  Notos; 
Sic,  nisi  vittatis  quod  erat  Cassandra  capillis, 

Procubuit  templo,  casta  Minerva,  tuo.  [dixit? 

Quis    mihi   non    'demens!'    quis    non    mihi    'barbarel' 
20      Ipsa  nihil:  pavidost  lingua  retenta  metu; 
Sed  taciti  fecere  tamen  convicia  vultus, 

Egit  me  lacrimis  ore  silente  reum. 
Ante  meos  umeris  vellem  cecidisse  lacertos: 
Utiliter  potui  parte  carere  mei; 
25  In  mea  vaesanas  habui  dispendia  vires 
Et  valui  poenam  fortis  in  ipse  meam. 
Quid  mihi  vobiscum,  caedis  scelerumque  ministrae? 

Debita  sacrilegae  vincla  subite  manus! 
An,  si  pulsassem  minimum  de  plebe  Quiritem, 
30      Plecterer:  in  dominam  ius  mihi  maius  erit? 
Pessima  Tydides  scelerum  monimenta  reliquit: 


10  AMORUM 

IUe  deam  primus  pereulit:  alter  ego! 
Et  minus  ille  uoceus:   mihi,   quam  i^rofitebar  amare, 
Laesast,  Tydides  saevus  in  hoste  fuit. 
35  I  nunc,  magnificos  victor  molire  triumphos, 
Cinge  comam  lauro  votaque  redde  lovi, 
Quaeque  tuos  currus  comitatas  turba  sequetur, 

•  Clamet   'io!   forti   victa  puella  virost!' 
Ante  eat  effuso  tristis  captiva  capillo, 
40      Si  siuerent  laesae,  candida  tota,  geuae. 
Aptius  inpressis  fuerat  livere  labellis 

Et  coUo  blandi  dentis  habere  notam. 
Denique,  si  tumidi  ritu  torreutis  agebar, 
Caecaque  me  praedam  fecerat  ira  suam, 
45  Nonne  satis  fuerat  timidae  inclamasse  pueUae 
Nec  nimium  rigidas  intonuisse  miuas 
Aut  tunicam  summa  deducere  turpiter  ora 
Ad  mediam?  mediae  zona  tulisset  opem. 
At  nunc  sustinui  raptis  a  fronte  capillis 
50      Ferreus  ingeuuas  ungue  notare  genas: 

Adstitit  illa  amens  albo  et  sine  sanguine  vultu, 

Caeduntur  Pariis  qualia  saxa  iugis; 
Exanimis  artus  et  membra  tremeutia  vidi, 
Ut  cum  populeas  ventilat  aura  comas, 
55  Ut  leni  Zephyro  gracilis  vibratur  harundo, 
Summave  cum  tepido  stringitur  unda  Noto; 
Suspensaeque  diu  lacrimae  fluxere  per  ora, 

Qualiter  abiecta  de  nive  manat  aqua. 
Tunc  ego  me  primum  coepi  sentire  nocentem: 
60      Sanguis  erat  lacrimae,  quas  dabat  illa,  meus. 
Ter  tamen  ante  pedes  volui  procumbere  supplex: 

Ter  formidatas  rettudit  illa  manus. 
At  tu  ne  dubita  (miuuet  %T.ndicta  dolorem) 
Protinus  in  vultus  unguibus  ire  meos, 
65  Nec  nostris  ocuHs  nec  nostris  parce  capilHs: 
QuamHbet  infirmas  adiuvat  ira  mauus; 
Neve  mei  sceleris  tam  tristia  signa  supersint, 
Pone  reconpositas  in  statione  comas! 


I,    VU,    32  —  TIII,   37.  11 

n.  Est  quaedam  (quicumque  volet  coguoscere  leuam, 
Audiat!),  est  quaedam  uomiue  Dipsas  auus. 
Ex  re  uomeu  habet:  uigri  uou  illa  pareutem 
Memuouis  iu  roseis  sobria  vidit  equis. 
5  Illa  magas  artes  Aeaeaque  carmiua  uovit 
luque  caput  liquidas.  arte  recurvat  aquas: 
Scit  beue,  quid  gramen,  quid  torto  coucita  rhombo 

Licia,  quid  valeat  virus  amautis  equae. 
Cum  voluit,  totro  glomerautur  uubila  caelo; 
10      Cum  vohiit,  puro  fulget  in  orbe  dies. 
Sauguiue,  siqua  fides,  stillautia  sidera  vidi; 

Purpureus  Limae  sanguiue  vultus  erat. 
Hauc  ego  nocturuas  versam  vohtare  per  umbras 
Suspicor  et  phima  corpus  anile  tegi; 
15  Suspicor,  et  famast;  ocuhs  quoque  pupula  duplex 
Fulminat,  et  gemiuo  lumen  ab  orbe  micat; 
Evocat  autiquis  proavos  atavosque  sepulcris 
Et  sohdam  lougo  carmine  findit  humum. 
Haec  sibi  proposuit  thalamos  temerare  pudicos; 
20      Nec  tameu  eloquio  hugua  uoceute  caret. 
Fors  me  sermoui  testem  dedit;  illa  mouebat 

Taha  (me  duphces  occuluere  fores): 
'Scis  here  te,  mea  lux,  iuveni  placuisse  beato? 
Haesit  et  iu  vultu  coustitit  usque  tuo. 
25  Et  cur  uon  placeas?  nuUi  tua  forma  secundast; 
Me  miseram!  diguus  corpore  cultus  abest. 
Tam  fehx  esses  quam  formosissima,  vehem: 

Xon  ego,  te  facta  divite,  pauper  ero. 
Stella  tibi  oppositi  uocuit  coutraria  Martis: 
30*     Mars  abiit;  signo  nuuc  Venus  apta  suo. 
Prosit  ut  adveuiens,  en  adspice!  dives  amator 

Te  cupiit:  curae,  quid  tibi  desit,  habet. 
Est  etiam  facies,  quae  se  tibi  conparet,  ihi: 
Si  te  uou  emptam  vehet,  emendus  erat.' 
35  Erubuit.    'decet  alba  quidem  pudor  ora,  sed  iste, 
Si  simules,  prodest;  verus  obesse  solet. 
Cum  bene  deiectis  gremium  sj^ectabis  oceUis, 


12  AMORUM 

Quantum  quisque  ferat,  respiciendus  erit. 
Forsitau  inmuudae  Tatio  regnante  Sabiuae 
40      Nolueriut  habiles  jiluribus  esse  viris; 

Nuuc  Mars  externis  animos  exercet  iu  armis, 

At  Venus  Aeueae  reguat  in  urbe  sui. 
Ludunt  formosae:  castast,  quam  nemo  rogavit- 

Aut,  si  rusticitas  non  vetat,  ipsa  rogat. 
45  Has  quoque,  quae  frontis  rugas  in  vertice  portant, 

Excute:  de  rugis  crimiua  multa  cadent. 
Penelope  iuvenum  vires  temptabat  in  arcu: 

Qui  latus  argueret,  corneus  arcus  erat. 
Labitur  occulte  fallitque  volubilis  aetas, 
50      Et  celer  admissis  labitur  annus  equis. 
Aera  niteut  usu,  vestis  bona  quaerit  liaberi, 

Canescuut  turpi  tecta  relicta  situ: 
Forma,  nisi  admittas,  nuUo  exerceute  senescit, 

Nec  satis  eifectus  unus  et  alter  habent. 
55  Certior  e  multis  nec  iam  invidiosa  rapinast: 

Plena  venit  canis  de  grege  praeda  lupis. 
Ecce,  quid  iste  tuus  praeter  nova  carmina  vates 

Douaf?    amatoris  milia  multa  leges. 
Ipse  deus  vatum  palla  spectabilis  aurea 
60      Tractat  inauratae  cousona  fila  lyrae. 
Qui  dabit,  ille  tibi  magno  sit  maior  Homero: 

Crede  mihi,  res  est  iugeuiosa  dare. 
Nec  tu^  siquis  erit  capitis  mercede  redemptus, 

Despice:  gypsati  crimen  iuane  pedis. 
65  Nec  te  decipiant  veteres  circum  atria  cerae: 

Tolle  tuos  tecum,  pauper  amator,  avos! 
Quin,  quia  pulcher  erit,  poscet  sine  munere  noctem! 

Quod.det,  amatorem  flagitet  aute  suum! 
Parcius  exigito  pretium,  dum  retia  tendis, 
70      Ne  fugiant;  captos  legibus  ure  tuis! 

Nec  nocuit  simulatus  amor;  sine,  credat  amari, 

Et  cave,  ne  gratis  hic  tibi  constet  amor! 
Saepe  nega  noctes:  capitis  modo  finge  dolorem, 

Et  modo,  quae  causas  praebeat,  Isis  erit; 


I,  viir,   38  —  VIII,   111.  13 

75  Mox  recipe,  iit  nullum  patieiidi  coUigat  usuni, 
Neve  releutescat  saepe  repulsus  amor. 
Surda  sit  orauti  tua  iauua,  laxa  ferenti; 
Audiat  exclusi  verba  receptus  amans; 
Et,  quasi  laesa  prior,  nonnumquam  irascere  laeso: 
80      Vanescit  culpa  culpa  repensa  tua. 

Sed  numciuam  dederis  spatiosum  tempus  in  iram: 

Saepe  simultates  ira  morata  facit. 
Quin  etiam  discant  oculi  lacrimare  coacti, 
Et  faciant  udas  ille  yel  ille  genas; 
85  Nec,  siquem  falles,  tu  periurare  timeto: 
Commodat  in  lusus  numina  surda  Venus. 
Servus  et  ad  partes  sollers  ancilla  parentur, 

Qui  doceant,  apte  cj[uid  tibi  possit  emi: 
Et  sibi  pauca  rogent:  multos  si  pauca  rogabunt, 
90      Postmodo  de  stipula  grandis  acervus  erit. 
Et  soror  et  mater,  nutrix  quoque  carpat  amantem: 

Fit  cito  per  multas  praeda  petita  manus. 
Cum  te  deficient  poscendi  munera  causae, 
Natalem  libo  testificare  tuuml 
95  Ne  securus  amet  nullo  rivale,  caveto: 

Non  bene,  si  tollas  proelia,  durat  amor. 
IUe  viri  videat  toto  vestigia  lecto 

Factacjue  lascivis  livida  colla  notis; 
Munera»  praecipue  videat,  quae  miserit  alter: 
100      Si  dederit  nemo,  Sacra  roganda  viast. 

Cum  multa  abstuleris,  ut  uon  tamen  omnia  donet, 

Quod  numciuam  reddas,  commodet,  ipsa  roga! 
Lingua  iuvet  mentemque  tegat:  blandire  noceque; 
Inpia  sub  dulci  melle  venena  latent. 
105  Haec  si  praestiteris  usu  mihi  cognita  longo, 
Nec  tulerint  voces  ventus  et  aura  meas, 
Saepe  mibi  dices  vivae  bene,  saepe  rogabis^ 

Ut  mea  defunctae  molliter  ossa  cubent.' 
Vox  erat  in  cursu,  cum  me  mea  prodidit  umbra, 
110      At  nostrae  vix  se  continuere  manus, 

Quin  albam  raramque  comam  lacrimosaque  vino 


14  AMORUM 

Lumiua  rugosas  distralierentque  genas. 
Di  tibi  deut  uullosque  Lares  inopemque  senectam 
Et  loiigas  hiemes  perpetuamque  sitim! 

Vmi.  Militat  omnis  amans^  et  habet  sua  castra  Cupido: 
Attice,  crede  mihi,  militat  omnis  amaus. 
Quae  bellost  habilis,  Veueri  quoque  convenit  aetas: 
Turpe  senex  miles,  turpe  senilis  amor; 
5  Quos  petiere  duces  animos  in  milite  forti, 
Hos  petit  in  socio  bella  puella  viro; 
Pervigilant  ambo;  terra  requiescit  uterque: 
Ule  fores  dominae  servat,  at  ille  ducis; 
MiHtis  officium  longast  via:  mitte  puellam, 
10      Strenuus  exempto  fine  sequetur  amans; 
Ibit  in  adversos  montes  duplicataque  nimbo 

rkimina,  congestas  exteret  ille  nives, 
Nec  freta  pressurus  tumidos  causabitur  Euros 
Aptaque  verreudis  sidera  quaeret  aquis. 
15  Quis  nisi  vel  miles  vel  amans  et  frigora  noctis 
Et  denso  mixtas  perferet  imbre  nives? 
Mittitur  infestos  alter  speculator  in  hostes, 

In  rivale  oculos  alter,  ut  hoste,  tenet. 
IUe  graves  urbes,  hic  durae  limen  amicae 
20      Obsidet;  hic  portas  frangit,  at  ille  fores. 
Saepe  soporatos  invadere  profuit  hostes  ' 

Caedere  et  armata  vulgus  inerme  manu: 
Sic  fera  Threicii  ceciderunt  agmina  Rhesi, 
Et  dominum  capti  deseruistis  equi; 
25  Saepe  maritorum  somnis  utuntur  amantes, 
Et  sua  sopitis  hostibus  arma  movent. 
Custodum  transire  manus  vigikimque  catervas 

Militis  et  miseri  semper  amantis  opus. 
Mars  dubius  nec  certa  Venus:  victique  resurgunt, 
30      Quosque  neges  umquam  posse  iacere,  cadunt. 
Ergo  desidiam  quicumque  vocabat  amorem, 

Desinat:  ingeniist  experientis  amor. 
Ardet  in  abducta  Briseide  magnus  Achilles: 


I,    VIII,    112  —  X,    23.  15 

Dum  licet,  Argivas  frangite,  Troes,  opes! 
35  Hector  ab  Andromaches  conplexibus  ibat  ad  arma, 
Et,  galeam  capiti  quae  daret,  uxor  erat. 
Summa  ducum,  Atrides,  visa  Priameide  fertur 

Maenadis  effusis  obstipuisse  comis: 
Mars  quoque  deprensus  fabrilia  vincula  sensit: 
40      Notior  in  caelo  fabula  nulla  fuit. 

Ipse  ego  segnis  eram  discinctaque  in  otia  natus: 

MoUierant  animos  lectus  et  umbra  meos; 
Inpulit  ignavum  formosae  cura  puellae 
lussit  et  iu  castris  aera  merere  suis: 
46  Inde  vides  agilem  noctumaque  bella  gereutem. 
Qui  nolet  fieri  desidiosus,  amet! 

X.  Qualis  ab  Eurota  Pkrygiis  avecta  carinis 
Coniugibus  belli  causa  duobus  erat, 
Qualis  erat  Lede,  quam  plumis  abditus  albis 
Callidus  in  falsa  lusit  adulter  ave, 
3  Qualis  Amymone  siccis  erravit  in  agris, 

Cum  premeret  summi  verticis  urna  comas, 
Talis  eras:  aquilamque  in  te  taurumque  timebam, 

Et  quidquid  maguo  de  love  fecit  amor. 
Nunc  timor  omnis  abest,  animique  resanuit  error, 
10      Xec  facies  oculos  iam  capit  ista  meos. 

Cur  sim  mutatus,  quaeris?  quia  munera  poscis; 

Haec  te  non  patitur  causa  placere  mibi. 
Donec  eras  simplex,  animum  cum  corpore  amavi; 
Nunc  mentis  vitio  laesa  figura  tuast. 
lo  Et  puer  est  et  nudus  Amor;  sine  sordibus  annos 
Et  nullas  vestes,  ut  sit  apertus,  habet. 
Quid  puerum  Veneris  pretio  prostare  iubetis? 
Quo  pretium  condat,  non  habet  ille  sinum. 
Nec  Yenus  apta  feris  Veneris  nec  filius  armis: 
20      Non  decet  inbelles  aera  merere  deos. 
Stat  meretrix  certo  cuivis  mercabilis  aere, 

Et  miseras  iusso  corpore  quaerit  opes; 
Devovet  imperium  tamen  haec  lenonis  avari 


16  AMORUM 

Et^  quod  vos  facitis  spoiite,  coacta  facit. 
25  Sumite  in  exemplum  pecudes  ratioiie  carentes: 
Turpe  erit,  iugenium  mitius  esse  feris. 
Non  equa  munus  equum,  non  taurum  vacca  poposcit, 

Non  aries  placitam  munere  captat  ovem; 
Sola  viro  mulier  spoliis  exultat  ademptis, 
30      Sola  locat  noctes,  sola  locanda  venit 

Et  vendit,  quod  utrumque  iuvat,  quod  uterque  petebat, 

Et  pretium,  quanti  gaudeat  ipsa^  facit. 

Quae  Venus  ex  aequo  venturast  grata  duobus, 

Altera  cur  illam  vendit^  et  alter  emit? 

35  Cur  mihi  sit  damno,  tibi  sit  lucrosa  voluptas, 

Quam  socio  motu  femina  virque  ferunt? 

Non  bene  conducti  vendunt  periuria  testes, 

Non  bene  selecti  iudicis  arca  patet. 
Turpe,  reos  empta  miseros  defendere  lingua; 
40      Quod  faciat  magnas,  turpe  tribunal,  opes; 
Turpe,  tori  reditu  census  augere  paternos 

Et  faciem  lucro  prostituisse  suam. 
Gratia  pro  rebus  merito  debetur  inemptis; 
Pro  male  conducto  gratia  nulla  toro. 
45  Omnia  conductor  solvit:  mercede  soluta 
Non  manet  officio  debitor  ille  tuo. 
Parcite,  formosae,  pretium  pro  nocte  pacisci; 

Non  habet  eventus  sordida  praeda  bonos: 
Non  fuit  armillas  tanti  pepigisse  Sabinas, 
50      Ut  premerent  sacrae  virginis  arma  caput; 
E  quibus  exierat^  traiecit  viscera  ferro 
Filius,  et  poenae  causa  monile  fuit. 
Nec  tamen  iudignumst  a  divite  praemia  posci: 
Munera  poscenti  quod  dare  possit^  habet; 
55  Carpite  de  plenis  pendentes  vitibus  uvas, 
Praebeat  Alcinoi  poma  benignus  ager! 
Officium  pauper  numerat  studiumque  fidemque: 

Quod  cjuis  habet,  dominae  conferat  omne  suae! 
Est  quoque  carmiuibus  meritas  celebrare  puellas: 
60      Dos  mea!  quam  volui,  nota  fit  arte  mea. 


I,    X,    24  —  XII,    3.  17 

Scindentur  vestes,  gemmae  frangentur  et  aurum: 
Carmina  quam  tribuent,  fama  perenuis  erit. 

Nec  dare,  sed  pretium  posci  dedignor  et  odi: 
Quod  nego  poscenti,  desine  velle,  dabo. 

XI.  Colligere  incertos  et  in  ordine  ponere  crines 
Docta  neque  ancillas  inter  liabenda  Nape 
Inque  ministeriis  furtivae  coguita  noctis 
Utilis  et  dandis  ingeniosa  notis, 
5  Saepe  venire  ad  me  dubitantem  hortata  Corinnam, 
Saepe  laboranti  fida  reperta  milii, 
Accipe  et  ad  dominam  peraratas  mane  tabellas 

Perfer  et  obstantes  sedula  pelle  moras! 
Nec  silicum  venae  nec  durum  in  pectore  ferrum 
lu      Nec  tibi  simplicitas  ordine  maior  adest; 
Credibilest  et  te  sensisse  Cupidinis  arcus: 

In  me  militiae  signa  tuere  tuae! 
Si  quaeret,  quid  agam,  spe  noctis  vivere  dices; 
Cetera  fert  blanda  cera  notata  manu. 
15  Dum  loquor,  hora  fugit:   vacuae  bene  redde  tabellas, 
Verum  continuo  fac  tamenilla  legat! 
Adspicias  oculos  mando  frontemque  legentis: 

E  tacito  vultu  scire  futura  licet. 
Nec  mora,  perlectis  rescribat  multa,  iubeto: 
20      Odi,  cum  late  splendida  cera  vacat; 

Conprimat  ordinibus  versus,  oculosque  moretur 

Margine  in  extremo  littera  rasa  meos! 
Quid  digitos  opus  est  graphio  lassare  tenendo? 
Hoc  habeat  scriptum  tota  tabella  Veni!' 
1     23  Non  ego  victrices  lauro  redimire  tabellas 

Nec  Veneris  media  ponere  in  aede  morer; 
Subscribam  'Veneri  fidas  sibi  Naso  ministras 
Dedicat.'    at  nuper  vile  fuistis  acer. 

XII.  Flete  meos  casus:  tristes  rediere  tabellae! 
_  Infelix  hodie  Kttera  posse  negat. 

"      Omina  sunt  ahquid:  modo  cum  discedere  vellet 

OviD.  L  2 


18  AMORUM 

Ad  limen  digitos  restitit  icta  Nape. 
5  Missa  foras  iteruin  limen  transire  memento 
Cautius  atque  alte  sobria  ferre  pedem! 
Ite  liinc,  difficiles,  funebria  ligna,  tabellae, 

Tuque,  negaturis  cera  referta  notis, 
Quam,  puto,  de  longae  collectam  flore  cicutae 
10      Melle  sub  infami  Corsica  misit  apis. 
At  tamquam  minio  penitus  medicata  rubebas: 

IUe  color  vere  sanguinulentus  erat. 
Proiectae  triviis  iaceatis,  inutile  lignum, 
Vosque  rotae  frangat  praetereuntis  onus! 
15  Illum  etiam,  qui  vos  ex  arbore  vertit  in  usum, 
Convincam  puras  non  habuisse  manus; 
Praebuit  illa  arbor  misero  suspendia  collo, 

Carnifici  diras  praebuit  illa  cruces; 
Illa  dedit  turpes  ravis  bubonibus  umbras, 
20      Vulturis  in  ramis  et  strigis  ova  tulit. 
His  ego  commisi  nostros  insanus  amores 

Molliaque  ad  dominam  verba  ferenda  dedi! 
Aptius  bae  capiant  vadimonia  garrula  cerae, 
Quas  aliquis  duro  cognitor  ore  legat; 
25  Inter  epliemeridas  melius  tabulasque  iacerent, 
In  quibus  absumptas  fleret  avarus  opes. 
Ergo  ego  vos  rebus  duplices  pro  nomine  sensi: 

Auspicii  numerus  non  erat  ipse  boni. 
Quid  precer  iratus,  nisi  vos  cariosa  senectus 
30      Rodat,  et  inmundo  cera  sit  alba  situ? 

xni.  lam  super  oceanum  venit,  seniore  marito 
Flava  pruinoso  quae  vehit  axe  diem. 
Quo  properas^  Aurora?  mane!  sic  Memnonis  umbris 
Annua  sollemni  caede  parentet  avis! 
5  Nunc  iuvat  in  teneris  dominae  iacuisse  lacertis; 
Si  quando,  lateri  nunc  bene  iuncta  meost. 
Nunc  etiam  somni  pingues  et  frigidus  aer, 

Et  liquidum  tenui  gutture  cantat  avis. 
Quo  properas,  ingrata  viris,  ingrata  puellis? 


I,  XII,  4  —  xm,  46.  19 

10      Roscida  purpurea  supprime  lora  manu! 

*  Aute  tuos  ortus  melius  sua  sidera  servat 

Navita  nec  media  nescius  errat  aqua; 
Te  surgit  quamvis  lassus  veniente  viator, 
Et  miles  saevas  aptat  ad  arma  manus;  * 
15  Prima  bidente  vides  .oneratos  arva  colentes, 
Prima  vocas  tardos  sub  iuga  panda  boves; 
Tu  pueros  somuo  fraudas  tradisque  magistris, 

Ut  subeant  tenerae  verbera  saeva  manus, 
Atque  vades  sponsum  stultos  ante  Atria  mittis, 
20      Unius  ut  verbi  grandia  damna  ferant; 
Nec  tu  consulto,  uec  tu  iucuuda  diserto: 
Cogitur  ad  lites  surgere  uterque  novas; 
Tu,  cum  feminei  j)ossint  cessare  labores, 
Lanificam  revocas  ad  sua  pensa  manum. 
25  Omnia  perpeterer;  sed  surgere  mane  puellas, 
Quis,  nisi  cui  non  est  ulla  puella,  ferat? 
Optavi  quotiens,  ne  Nox  tibi  cedere  vellet, 

Ne  fugerent  vultus  sidera  mota  tuos; 
Optavi  quotiens,  aut  ventus  frangeret  axem, 
30      Aut  caderet  spissa  nube  reteutus  equusl 

*  [Quid,  si  Cepbalio  numquam  flagraret  amore? 

An  putat  ignotam  nequitiam  esse  suam?]* 
Invida,  quo  properas?  quod  erat  tibi  filius  ater, 

Matemi  fuerat  pectoris  ille  color. 
35  Tithono  vellem  de  te  narrare  liceret: 

Femina  non  caelo  turpior  ulla  foret; 
Illum  dum  refugis,  longo  quia  grandior  aevo, 

Surgis  ad  invisas  a  sene  mane  rotas; 
At  si,  quem  mavis,  Cephalum  conplexa  teneres, 
40      Clamares:  'lente  currite,  Xoctis  equil' 

Cur  ego  plectar  amans,  si  vir  tibi  marcet  ab  annis? 

Xum  me  nupsisti  conciliante  seni? 
Adspice,  quot  somnos  iuveni  donarit  amato 

Lunal  neque  illius  forma  secunda  tuae. 
45  Ipse  deum  genitor,  ne  te  tam  saepe  videret, 

Commisit  noctes  in  sua  vota  duas. 


20  AMORUM 

lurgia  finieram;  scires  audisse;  rubebat; 
Nec  tameu  adsueto  tardius  orta  dies. 

Xnn.  Dicebam  ^medicare  tuos  desiste  capillos!' 

Tiugere  quam  possis,  iam  tibi  nulla  comast. 
At  si  passa  fores,  quid  erat  spatiosius  illis? 
Coutigerant  imum,  qua  patet  usque,  latus. 
5  Quid,  quod  erant  tenues,  et  quos  ornare  timeres, 
Vela  colorati  qualia  Seres  babent, 
Vel  pede  quod  gracili  deducit  aranea  filum, 

Cum  leve  deserta  sub  trabe  nectit  opus. 
Nec  tamen  ater  erat  nec  erat  tamen  aureus  ille, 
10      Sed,  quamvis  neuter,  mixtus  uterque  color, 
Qualem  clivosae  madidis  in  vallibus  Idae 

Ai'dua  derepto  cortice  cedrus  babet. 
Adde,  quod  et  dociles  et  centum  flexibus  apti 
Et  tibi  nullius  causa  doloris  erant. 
15  Non  acus  abrupit,  non  vallum  pectinis  illos; 
Ornatrix  tuto  corpore  semper  erat: 
Ante  meos  saepest  oculos  ornata  nec  umquam 

Bracchia  derepta  saucia  fecit  acu. 
Saepe  etiam  nondum  digestis  mane  capillis 
20      Purpureo  iacuit  semisupina  toro: 

Tum  quoque  erat  neclecta  decens,  ut  Tbrecia  Bacche, 

Cum  temere  in  viridi  gramiue  lassa  iacet. 
Cum  graciles  essent  tamen  et  lanuginis  instar, 
Heu!  male  vexatae  quanta  tulere  comae! 
25  Quam  se  praebuerunt  ferro  patienter  et  igni, 
Ut  fieret  torto  nexilis  orbe  sinus! 
Clamabam  'scelus  est  istos,  scelus  urere  crines! 

Sponte  decent:  capiti,  ferrea,  parce  tuo! 
Vim  procul  binc  remove!  non  est,  qui  debeat  uri: 
30      Erudit  admotas  ipse  capillus  acus.' 

Formosae  periere  comae,  quas  vellet  ApoUo, 

Quas  vellet  capiti  Bacchus  inesse  suo: 
Illis  contulerim,  quas  quondam  nuda  Dione 
Pingitur  umenti  sustinuisse  manu. 


I,  xiir,  47  —  XV,   14.  21 

35  Quid  male  (lispositos  quereris  periisse  capillos? 
Quid  speculum  maesta  ponis,  inepta,  manu? 
Xon  bene  consuetis  a  te  spectaris  ocellis: 

Ut  placeas,  debes  iumemor  esse  tui. 
Non  te  cantatae  laeserimt  paelicis  herbae, 
40      Non  anus  Haemonia  perfida  lavit  aqua; 

Nec  tibi  vis  morbi  nocuit,  (procul  omen  abesto!) 

Nec  minuit  densas  invida  lingua  comas: 
Facta  manu  culpaque  tua  dispendia  sentis; 
Ipsa  dabas  capiti  mixta  venena  tuo. 
45  Nunc  tibi  captivos  mittet  Germania  crines : 
Culta  triumpbatae  munere  gentis  eris. 
0  quam  saepe  comas  aliquo  mirante  rubebis, 

Et  dices  'empta  nunc  ego  merce  probor; 
Nescio  quam  pro  me  laudat  nuuc  iste  Sygambram: 
50      Fama  tamen  memiui  cum  fuit  ista  mea.' 

Me  miserum!  lacrimas  male  continet  oraque  dextra 

Protegit  ingenuas  picta  rubore  genas; 
Sustinet  antiquos  g-remio  spectatque  capillos, 
Ei  mihi!  non  illo  munera  digna  loco. 
55  Collige  cum  viiltu  mentem!  reparabile  damnumst: 
Postmodo  nativa  conspiciere  coma. 

lY.  Quid  mihi,  Livor  edax,  ignavos  obicis  annos, 
Ingeniique  vocas  carmen  inertis  opus; 
Non  me  more  patrum,  dum  strenua  sustinet  aetas, 
Praemia  miKtiae  pulverulenta  sequi 
5  Nec  me  verbosas  leges  ediscere  nec  me 
Ingrato  vocem  prostituisse  foro? 
Mortalest,  quod  quaeris,  opus;  milii  fama  perennis 

Quaeritur,  in  toto  semper  ut  orbe  canar. 
Vivet  Maeonides,  Tenedos  dum  stabit  et  Ide, 
10      Dum  rapidas  Simois  in  mare  volvet  aquas; 
Vivet  et  Ascraeus,  dum  mustis  uva  tumebit, 

Dum  cadet  incurva  falce  resecta  Ceres; 
Battiades  semper  toto  cantabitur  orbe: 
Quamvis  ingenio  non  valet,  arte  valet; 


22  AMORUM 

15  KuUa  Sopliocleo  Yeniet  iaetura  cotliuriio; 
Cum  sole  et  luna  semper  Aratus  erit; 
Dum  fallax  ser^ms,  durus  pater,  inproba  lena 
Yivent  et  meretrix  blauda,  Meuandros  erit; 
Ennius  arte  carens  animosique  Accius  oris 
20      Casurum  nullo  tempore  nomen  liabent. 
Varronem  primamque  ratem  quae  nesciet  aetas, 

Aureaque  Aesonio  terga  petita  duci? 
Carmina  sublimis  tunc  sunt  peritura  Lucreti, 
Exitio  terras  cum  dabit  una  dies; 
25  Tityrus  et  segetes  Aeneiaque  arma  legentur, 
Roma  triumpliati  dum  caput  orbis  erit; 
Donec  erunt  ignes  arcusque  Cupidinis  arma, 

Discentur  numeri,  culte  Tibulle,  tui; 
Gallus  et  Hesperiis  et  Gallus  notus  Eois, 
30      Et  sua  cum  Gallo  nota  Lycoris  erit. 
Ergo,  cum  silices,  cum  dens  patientis  aratri 

Depereant  aevo,  carmina  morte  carent: 
Cedant  carminibus  reges  regumque  triumjjlii, 
Cedat  et  auriferi  ripa  benigna  Tagi! 
35  Vilia  miretur  vulgus;  mihi  flavus  Apollo 
Pocula  Castalia  plena  ministret  aqua, 
Sustineamque  coma  metuentem  frigora  myrtum 

Atque  ita  sollicito  multus  amante  legar! 
Pascitur  in  vivis  Livor,  post  fata  quiescit, 
40      Cum  suus  ex  merito  quemque  tuetur  honos. 
Ergo  etiam  cum  me  supremus  adederit  ignis, 
Vivam,  parsque  mei  multa  superstes  erit. 

LIBEE  SECUNDUS. 

I.  Hoc  quoque  conposui  Paelignis  natus  aquosis, 

Ille  ego  nequitiae  Naso  poeta  meae;  [severae! 

Hoc    quoque  iussit  Amor:    procul  hinc,    procul   este. 
Non  estis  teneris  apta  theatra  modis. 
5  Me  legat  in  sponsi  facie  non  frigida  virgo 
Et  rudis  ignoto  tactus  amore  puer; 


I,   XV,   15  —  II,   II,   4.  23 

Atque  aliquis  iuveuumj  quo  nuuc  ego,  saucius  arcu 

Aguoscat  flammae  conscia  signa  suae 
Miratusque  diu  'quo'  dicat  '^ab  indice  doctus 
10      Couposuit  casus  iste  poeta  meos?' 
Ausus  eram,  memiui,  caelestia  dicere  bella 

Centimanumque  Gjgen,  (et  satis  oris  erat) 
Cum  male  se  Tellus  ultast,  iugestaque  Olympo 

Ardua  devexum  Pelion  Ossa  tulit; 
15  In  manibus  nimbos  et  cum  love  fulmen  babebam, 

Quod  bene  pro  caelo  mitteret  ille  suo; 
Clausit  amica  fores:  ego  cum  love  fulmen  omisi; 

Excidit  ingenio  luppiter  ipse  meo. 
luppiter,  ignoscas:  nil  me  tua  tela  iuvabant, 
■20      Clausa  tuo  maius  ianua  fulmen  babet; 
Blanditias  elegosque  levis,  mea  tela,  resumpsi: 

Mollierunt  duras  lenia  verba  fores. 
Carmina  sanguineae  deducunt  cornua  lunae, 

Et  revocant  niveos  Solis  euntis  equos; 
■2h  Carmine  dissiliunt  abruptis  faucibus  angues, 

Iiique  suos  fontes  versa  recurrit  aqua; 
Carminibus  cessere  fores,  insertaque  posti, 

Quamvis  robur  erat,  carmine  victa  serast. 
Quid  mihi  profuerit  velox  cantatus  Achilles? 
30      Quid  pro  me  Atrides  alter  et  alter  agent, 
Quique  tot  errando,  quot  bello,  perdidit  annos, 

Raptus  et  Haemoniis  flebilis  Hector  equis? 
Ut  facies  tenerae  laudatast  saepe  puellae, 

Ad  vatem,  pretium  carminis,  ipsa  venit. 
3'>  Magna  datm'  merces!    heroum  clara  valete 

Nomina:  non  aptast  gratia  vestra  mihi. 
Ad  mea  formosos  vultus  adhibete,  puellae, 

Carmina,  purpureus  quae  mihi  dictat  Amor! 

n.  Quem  penes  est  dominam  servandi  cura,  Bagoe, 
Dum  perago  tecum  pauca,  sed  apta,  vaca! 
Hesterna  "sadi  spatiantem  luce  puellam 
Illa,  quae  Danai  porticus  agmeu  habet; 


24  AMORUM 

5  Protinus,  ut  placuit,  misi  scriptoque  rogavi: 
Rescrijisit  trepida  ^non  licet'  illa  manu, 
Et,  cur  nou  liceat,  quaerenti  reddita  causast, 
Quod  nimium  dominae  cura  molesta  tuast. 
Si  sapis,  o  custos,  odium,  milii  crede,  mereri 
10      Desine:  quem  metuit  quisque,  perisse  cupit. 
Yir  quoque  non  sapiens:  quid  enim  servare  laboret, 

Unde  niliil,  quamvis  non  tueare,  perit? 
Sed  gerat  ille  suo  morem  furiosus  amori 
Et  castum,  multis  quod  placet,  esse  putet; 
15  Huic  furtiva  tuo  libertas  munere  detur, 
Quam  dederis  illi,  reddat  ut  illa  tibi. 
Conscius  esse  velis:  domiuast  obnoxia  servo; 
*  Conscius  esse  times:  dissimulare  licet. 
Scripta  leget  secum:  matrem  misisse  putato! 
20      Venerit  ignotus:  postmodo  notus  erit. 

Ibit  ad  adfectam,  quae  non  languebit,  amicam: 

Visat,  et  indiciis  aegra  sit  illa  tuis; 

Si  faciet  tarde,  ne  te  mora  longa  fatiget, 

Inposita  gremio  stertere  fronte  potes. 

25  Nec  tu,  linigeram  fieri  quid  possit  ad  Isim, 

Quaesieris  nec  tu  curva  theatra  time! 

Conscius  adsiduos  commissi  toUet  honores.  * 

Quis  minor  est  autem  quam  tacuisse  labor? 
Ille  placet  versatque  domum  neque  verbera  sentit: 
30      Ille  potens;  alii,  sordida  turba,  iacent. 

Huic,  verae  ut  lateant  causae,  finguntur  inanes, 

Atque  ambo  domini,  quod  probat  una,  probant. 
Cum  bene  vir  traxit  vultum  rugasque  coegit, 
Quod  voluit  fieri  blanda  puella,  facit. 
35  Sed  tamen  interdum  tecum  quoque  iurgia  nectat 
Et  simulet  lacrimas  carnificemque  vocet; 
Tu  contra  obicies,  quae  tuto  dihiat  illa, 

Et  veris  falso  crimine  deme  fidem! 
Sic  tibi  semper  honos,  sic  alta  peculia  crescent; 
40      Haec  fac:  in  exiguo  tempore  liber  eris. 
Adspicis  indicibus  nexas  per  colla  catenas; 


II,  II,  5  —  ni,  11.  25 

Squaliclus  orba  fide  pectora  carcer  habet; 
Quaerit  aquas  in  aquis  et  poma  fugacia  captat 

Tautalus:  lioc  illi  garrula  liugua  dedit; 
45  Dum  nimium  servat  custos  lunouius  lon, 

Ante  suos  amios  occidit,  illa  deast. 
Vidi  ego  conpedibus  liventia  crura  gerentem, 

Unde  vir  incestum  scire  coactus  erat; 
Poena  minor  merito:  nocuit  mala  lingua  duobus; 
50      Vir  doluit,  famae  damua  puella  tulit. 
Crede  milii,  nulli  sunt  crimina  grata  marito, 

Nec  quemquam,  quamvis  audiat,  illa  iuvant: 
Seu  tepet,  indicium  securas  prodis  ad  aures; 

Sive  amat,  officio  fit  miser  ille  tuo. 
55  Culpa  nec  ex  facili  quamvis  manifesta  probatur: 

ludicis  illa  sui  tuta  favore  venit. 
Viderit  ipse  licet,  credet  tamen  ille  neganti 

Damnabitque  oculos  et  sibi  verba  dabit. 
Adspiciat  dominae  lacrimas,  plorabit  et  ipse 
60      Et  dicet  'poenas  garrulus  iste  dabit!' 
Quid  dispar  certamen  inis?  tibi  verbera  victo 

Adsunt,  in  gremio  iudicis  illa  sedet. 
Non  scelus  adgi-edimur,  non  ad  miscenda  coimus 

Toxica,  non  stricto  fulminat  euse  manus; 
65  Quaerimus,  ut  tuto  per  te  possimus  amare: 

Quid  precibus  nostris  mollius  esse  potest? 

ni.Ei  mihi,  quod  dominam  nec  vir  nec  femina  servas 
Mutua  nec  Veneris  gaudia  nosse  potes! 
Qui  primus  pueris  genitalia  membra  recidit, 
Vuluera  quae  fecit,  debuit  ipse  pati. 
5  MolKs  in  obsequium  facilisque  rogantibus  esses, 
Si  tuus  in  quavis  praetepuisset  amor. 
Non  tu  natus  equo,  non  fortibus  utilis  armis, 

Bellica  non  dextrae  convenit  hasta  tuae. 
Ista  mares  tractent,  tu  spes  depone  viriles: 
10      Sunt  tibi  cum  domina  signa  ferenda  tua. 
Hanc  inple  meritis,  huius  tibi  gratia  prosit; 


26  AMORUM 

Si  careas  illa,  quis  tuns  usus  erit? 
Est  etiam  faeies,  sunt  apti  lusibus  anni: 
ludignast  pigro  fornia  perire  situ. 
15  Fallere  te  potuit,  quamvis  habeare  molestus: 
Non  caret  effectu,  quod  voluere  duo. 
Aptius  ut  fuerit  precibus  temptasse,  rogamus, 
Dum  bene  ponendi  munera  tempus  babes. 

iril.  Non  ego  mendosos  ausim  defendere  mores 
Falsaque  pro  vitiis  arma  movere  meis. 
Confiteor,  siquid  prodest  delicta  fateri; 
In  mea  nunc  demens  crimina  fassus  eo. 
5  Odi  nec  possum  cupiens  uon  esse,  quod  odi: 

Heu!  quam,  quae  studeas  ponere,  ferre  gravest! 
Nam  desunt  vires  ad  me  mibi  iusque  regendum; 

Auferor  ut  rapida  concita  puppis  aqua. 
Non  est  certa  meos  quae  forma  invitet  amores; 
10      Centum  sunt  causae,  cur  ego  semper  amem. 
Sive  aliquast  oculos  in  se  deiecta  modestos, 

Uror,  et  insidiae  sunt  pudor  ille  meae; 
Sive  procax  aliquast,  capior,  quia  rustica  non  est. 
Spemque  dat  in  molli  mobilis  esse  toro; 
15  Aspera  si  visast  rigidasque  imitata  Sabinas, 
Velle,  sed  ex  alto  dissimulare  puto; 
Sive  es  docta,  places  raras  dotata  per  artes; 

Sive  rudis,  placita  es  simplicitate  tua. 
Est,  quae  Callimacbi  prae  nostris  rustica  dicat 
20      Carmina:  cui  placeo,  protinus  ipsa  placet; 
Est  etiam,  quae  me  vatem  et  mea  carmina  culpet: 

Culpantis  cupiam  sustinuisse  femur. 
Molliter  incedit:  motu  capit;  altera  durast: 
At  poterit  tacto  mollior  esse  viro. 
25  Haec  qviia  dulce  cauit  flectitque  facillima  vocem^ 
Oscula  cantauti  rapta  dedisse  velim; 
Haec  querulas  babili  percurrit  pollice  cbordas: 
Tam  doctas  quis  nou  possit  amare  manus? 
Illa  placet  gestu  numerosaque  braccbia  ducit 


II,   III,    12— V,    17.  27 

30      Et  teuerum  molli  torquet  ab  arte  latus: 
Ut  taeeam  de  me,  qui  causa  tangor  ab  omui^ 

Illie  Hippolytum  pone,  Priapus  erit. 
Tu,  quia  tam  louga  es,  veteres  heroidas  aequas 
Et  potes  iu  toto  multa  iacere  toro; 
35  Haec  habilis  brevitate  suast:  corrumpor  utraque; 
Conveuiimt  voto  longa  brevisque  meo. 
Non  est  culta:  subit,  quid  cultae  accedere  possit; 

Oruatast:  dotes  exliibet  ipsa  suas. 
Caudida  me  capiet,  capiet  me  flava  puella, 
40      Est  etiam  in  fusco  grata  colore  Venus; 
Seu  pendeut  nivea  puUi  cervice  capilli, 

Leda  fuit  nigra  conspicienda  coma; 
Seu  flavent,  placuit  croceis  Aurora  capillis: 
Omnibus  historiis  se  meus  aptat  amor. 
45  Me  nova  sollicitat,  me  tangit  serior  aetas: 
Haec  melior  specie  corporis,  illa  sapit. 
Deuique  quas  tota  quisquam  probet  Urbe  puellas, 
Noster  in  has  omnis  ambitiosus  amor. 

V.  Nulkis  amor  tantist,  (abeas,  pharetrate  Cupido!) 

Ut  mihi  sint  totiens  maxima  vota  mori. 

Vota  mori  mea  sunt,  cum  te  peccare  recordor, 

Ei  mihi,  perpetuum  uata  puella  malum! 

5  Non  mihi  deprensae  nudant  tua  facta  tabellae, 

Nec  data  furtive  munera  crimen  habent. 

0  utiuam  arguerem  sic,  ut  non  vincere  possem! 

Me  miserum!  quare  tam  bona  causa  meast? 
Felix,  qui,  quod  amat,  defendere  fortiter  audet, 
10      Cui  sua  'non  feci'  dicere  amica  potest! 
Ferreus  est  nimiumque  suo  favet  ille  dolori, 

Cui  petitur  victa  palma  crueuta  rea. 
Ipse  miser  vidi,  cum  me  dormire  putares, 
Sobrius  adposito  crimina  vestra  mero; 
15  Multa  supercilio  vidi  vibrante  loquentes: 
Nutibus  in  vestris  pars  bona  vocis  erat. 
Non  oculi  tacuere  tui,  conscriptaque  vino 


28  AMORUM 

Mensa,  nec  in  digitis  littera  nulla  fiiit; 
Sermoneni  aguovi,  quod  non  videatur,  agentem 
20      Verbaque  pro  certis  iussa  valere  notis. 
lamque  frequens  ierat  mensa  conviva  relicta, 

Conpositi  iuvenes  unus  et  alter  erant: 
Inj^^roba  tum  vero  iungentes  oscula  ^ddi, 

(Illa  mihi  lingua  nexa  fuisse  liquet) 
25  Qualia  non  fratri  tulerit  germana  severo, 

Sed  tulerit  cupido  moUis  amica  viro, 
Qualia  credibilest  non  Phoebo  ferre  Dianam, 

Sed  Venerem  Marti  saepe  tulisse  suo. 
'Quid  facis?'  exclamo  '^quo  nunc   mea   gaudia   difiers? 
30      Iniciam  dominas  in  mea  iura  manus. 
Haec  tibi  sunt   mecum,  mihi   sunt  communia  tecum: 

In  bona  cur  quisquam  tertius  ista  venit?' 
Haec  ego,  quaeque  dolor  linguae  dictavit;  at  illi 

Conscia  purpureus  venit  in  ora  pudor, 
35  Quale  coloratum  Tithoui  coniuge  caelum 

Subrubet  aut  sponso  visa  puella  novo, 
Quale  rosae  fulgent  inter  sua  lilia  mixtae, 

Aut  ubi  cantatis  Luna  laborat  equis, 
Aut  quod,  ne  lougis  flavescere  possit  ab  annis, 
40      Maeonis  Assyrium  femina  tinxit  ebur; 

Hic  erat  aut  alicui  color  ille  simillimus  horum, 

Et  numquam  casu  pulchrior  illa  fuit. 
Spectabat  terram:  terram  spectare  decebat-, 

Maesta  erat  in  vultu:  maesta  decenter  erat. 
45  Sicut  erant  (et  erant)  culti,  laniare  capillos 

Et  fuit  in  teneras  impetus  ire  genas: 
Ut  faciem  vidi,  fortes  cecidere  lacerti; 

Defensast  armis  nostra  puella  suis. 
Qui  modo  saevus  eram,  supplex  ultroque  rogavi, 
50      Oscula  ne  uobis  deteriora  daret. 
Risit  et  ex  animo  dedit  optima,  qualia  possent 

Excutere  irato  tela  trisulca  lovi; 
Torqueor  infelix,  ne  tam  bona  senserit  alter, 

Et  volo  non  ex  hac  illa  fuisse  nota. 


II,    V,    18  —  VI,    27.  29 

55  Haec  quoqiie,  quam  docui,  multo  meliora  fuenmt, 
Et  quiddam  A-isast  addidicisse  novi. 
Quod  uimium  placuere,  malumst,  quod  tota  labellis 

Lingua  tuast  nostris,  nostra  recepta  tuis. 
Xec  tamen  hoc  imiim  doleo,  non  oscula  tantum 
60      luncta  queror,  quamvis  liaec  quoque  iuncta  queror: 
Illa  nisi  in  lecto  nusquam  potuere  doceri. 
Nescio  quis  pretium  grande  magister  habet. 


Vl.Psittacus,  Eois  imitatrix  ales  ab  Indis, 
Occidit:  exequias  ite  frequenter,  aves; 
Ite,  piae  volucres,  et  plangite  pectora  pinnis 
Et  rigido  teneras  ungue  notate  genas; 
5  Horrida  pro  maestis  lanietur  pluma  capillis, 
Pro  longa  resonent  carmina  vestra  tuba! 
Quod  scelus  Ismarii  quereris,  Philomela,  tjranni, 

Expletast  annis  ista  querela  suis: 
Alitis  in  rarae  miserum  devertere  funus: 
10      Magna,  sed  antiquast  causa  doloris  Itys. 
Omnes,  quae  liquido  libratis  in  aere  cursus, 

Tu  tamen  ante  alios,  tiurtur  amice,  dole! 
Plena  fuit  vobis  omni  concordia  vita, 
Et  stetit  ad  finem  longa  tenaxque  fides: 
15  Quod  fuit  Argolico  iuvenis  Phoceus  Orestae, 
Hoc  tibi,  dum  licuit,  psittace,  turtur  erat. 
Quid  tamen  ista  fides,  quid  rari  forma  coloris, 

Quid  vox  mutandis  ingeniosa  sonis, 
Quid  iuvat,  ut  datus  es,  nostrae  placuisse  puellae? 
20      Infelix,  avium  gloria,  nempe  iaces! 

Tu  poteras  fragiles  pinnis  hebetare  zmaragdos 

Tincta  g-erens  rubro  Punica  rostra  croco. 
Non  fuit  in  terris  vocum  simulantior  ales: 
Reddebas  blaeso  tam  bene  verba  sono! 
25  Raptus  es  invidia:  non  tu  fera  bella  movebas; 
Garrulus  et  placidae  pacis  amator  eras. 
Ecce,  cotumices  inter  sua  proelia  vivunt, 


30  AMORUM 

Forsitan  et  fiaiit  iiide  frequenter  anus. 
Plenus  eras  minimo  nec  prae  sermonis  amore 
30      In  multos  poteras  ora  vacare  cibos; 

Nux  erat  esca  tibi  causaeque  papavera  somni, 

Pellebatque  sitim  simplicis  umor  aquae. 
Vivit  edax  vultur  ducensque  per  aera  gyros 

Miluus  et  pluviae  graculus  auctor  aquae; 
35  Vivit  et  armiferae  cornix  invisa  Minervae, 

lUa  quidem  saeclis  vix  moritura  novem: 
Occidit  illa  loquax  humanae  vocis  imago, 

Psittacus,  extremo  munus  ab  orbe  datum! 
Optima  prima  fere  manibus  rapiuntur  avaris, 
40      Inplentur  numeris  deteriora  suis: 
Tristia  Phylacidae  Thersites  funera  vidit, 

lamque  cinis  vivis  fratribus  Hector  erat. 
Quid  referam  timidae  pro  te  pia  vota  puellae, 

Vota  procelloso  per  mare  rapta  Noto? 
45  Septima  kix  venit  non  exhibitura  sequentem, 

(Et  stabat  vacuo  iam  tibi  Parca  colo) 
Nec  tamen  ignavo  stupuerunt  verba  palato: 

Clamavit  moriens  lingua  'Corinna,  vale!' 
Colle  sub  Elysio  nigra  nemus  iHce  frondet, 
5u      Udaque  perpetuo  gramine  terra  viret: 

Siqua  fides  dubiis,  vohicrum  locus  ille  piarum 

Dicitur,  obscenae  quo  prohibentur  aves; 
IUic  innocui  late  pascuntur  olores 

Et  vivax  phoenix,  unica  semper  avis; 
55  ExpHcat  ipsa  suas  ales  lunouia  pinnas, 

Oscula  dat  cupido  blanda  cohimba  mari, 
Psittacus  has  inter  nemorali  sede  receptus 

Convertit  volucres  in  sua  verba  pias. 
Ossa  tegit  tumuhis,  tumuhis  pro  corpore  magnus, 
60      Quo  lapis  exiguus  par  sibi  carmen  habet: 
'ColHgor  ex  ipso  dominae  placuisse  sepulcro; 

Ora  fuere  mihi  pkis  ave  docta  loqui.' 


U,    VI,   28  —  VIII,   8.  31 

^II.  Ergo  sufficiam  reus  iu  uova  crimiua  semper? 
Ut  viucam,  totieus  dimicuisse  piget. 
Sive  ego  marmorei  respexi  summa  tlieatri, 
Eligis  e  multis,  uude  dolere  velis; 
5  Caudida  seu  tacito  vidit  me  femiua  vultu, 
In  vultu  tacitas  arguis  esse  notas. 
Sicjuam  laudavi,  misero  petis  uugue  capillos; 

Si  culpo,  crimeu  dissimulare  putas. 
Sive  bouus  color  est,  iu  te  quoque  frigidus  esse, 
10      Seu  malus,  alterius  dicor  amore  mori. 
Atque  ego  peccati  vellem  mihi  couscius  essem: 

Aequo  auimo  poenam,   qui  meruere,  ferunt; 
Nunc  temere  insimulas  credendoque  omnia  frustra 
Ipsa  vetas  iram  poudus  habere  tuam; 
15  Adspice,  ut  auritus  miserandae  sortis  asellus 
Adsiduo  domitus  verbere  lentus  eat. 
Ecce  novum  crimen:  sollers  ornare  Cypassis 

Obicitur  dominae  contemerasse  torum. 
Di  melius,  quam  me,  si  sit  peccasse  libido, 
20      Sordida  contemptae  sortis  amica  iuvetl 
Qnis  Yeneris  famulae  conubia  liber  inire 
Tergaque  conplecti  verbere  secta  velit? 
Adde,  quod  ornandis  illast  operata  capillis 
Et  tibi  perdoctast  grata  ministra  manu: 
25  Scilicet  ancillam,  quae  tam  tibi  fida,  rogarem? 
Quid,  nisi  ut  indicio  iuncta  repulsa  foret? 
Per  Venerem  iuro  puerique  volatilis  arcus 
Me  non  admissi  criminis  esse  reum. 

III.  Ponendis  in  mille  modos  perfecta  capillis, 
Comere  sed  solas  digiia,  Cypassi,  deas, 
Et  mihi  iucundo  non  rustica  cognita  furto, 
Apta  quidem  domiuae,  sed  magis  apta  mihi, 
5  Quis  fuit  inter  nos  sociati  corporis  index? 
Sensit  concubitus  unde  Corinna  tuos? 
Xum  tamen  erubui?  num,  verbo  lapsus  in  ullo, 
Furtivae  Veneris  conscia  signa  dedi? 


32  AMORUM 

Quid,  quod  in  ancilla  siquis  delinquere  possit, 
10      Illum  ego  contendi  mente  carere  bona! 
Thessalus  ancillae  facie  Briseidos  arsit, 

Serva  Mycenaeo  Phoebas  amata  duci: 
Nec  sum  ego  Tantalide  maior,  nec  maior  Achille; 

Quod  decuit  reges,  cur  mihi  turpe  putem? 
15  Ut  tamen  iratos  in  te  defixit  ocellos, 

Vidi  te  totis  erubuisse   genis; 
At  quanto,  si  forte  refers,  praesentior  ipse 

Per  Veneris  feci  numina  magna  fideui! 
Tu,  dea,  tu  iubeas  animi  periuria  puri 
20      Carpathium  tepidos  per  mare  ferre  Notos! 
Pro  quibus  officiis  pretium  mihi  dulce  repende 

Concubitus  hodie^  fusca  Cypassi,  tuos! 
Quid  renuis  fingisque  novos,  ingrata,  timores? 

Unumst  e  dominis  emeruisse  satis. 
25  Quod  si  stulta  negas^  index  anteacta  fatebor 

Et  veniam  culpae  proditor  ipse  meae, 
Quoque  loco  tecum  fuerim^  quotiensque,  Cypassi, 

Narrabo  dominae,  quotque  quibusque  modis. 

Vnil.  0  numquam  pro  me  satis  indignate  Cupido, 
0  in  corde  meo  desidiose  puer, 
Quid  me^  qui  miles  numquam  tua  signa  reliqui, 
Laedis,  et  in  castris  vulneror  ipse  meis? 
6  Cur  tua  fax  urit^  figit  tuus  arcus  amicos? 
Gloria  pugnantes  vincere  maior  erat. 
Quid?  non  Haemonius,  quem   cuspide  perculit^  heros 

Confossum  medica  postmodo  iuvit  ope? 
Venator  sequitur  fugientia,  capta  relinquit 
10      Semper  et  inventis  ulteriora  petit. 
Nos  tua  sentimus,  populus  tibi  deditus,  arma, 

Pigra  rekictanti  cessat  in  hoste  manus. 
Quid  iuvat  in  nudis  hamata  retundere  tela 
Ossibus?  ossa  mihi  nuda  relinquit  amor. 
15  Tot  sine  amore  viri^  tot  sunt  sine  amore  puellae: 
Hinc  tibi  cum  magna  laude  triumphus  eat. 


n,  vni,  9  —  vimb,  28.  33 

Roma,  nisi  inmensum  vires  movisset  in  orbem, 
Stramineis  esset  nunc  quoque  tecta  casis. 

Fessus  in  acceptos  miles  deducitur  agros, 
20      Mittitur  in  saltus  carcere  liber  equus; 

Longaque  subductam  celant  navalia  pinum^ 
Tutaque  deposito  poscitur  ense  rudis: 

Me  quoque,  qui  totiens  merui  sub  amore  puellae, 
Defunctum  placide  vivere  tempus  erat. 

25  'Vive'  deus  ^posito'  siquis  mihi  dicat  'amore',    Vinib. 
Deprecer:  usque  adeo  dulce  puella  malumst. 
Cum  bene  pertaesumst,  animoque  relanguit  ardor, 

Nescio  quo  miserae  turbine  mentis  agor. 
Ut  rapit  in  praeceps  dominum  spumantia  frustra         5 
30      Frena  retentantem  durior  oris  equus, 

Ut  subitus,  prope  iam  prensa  tellure,  carinam 

Tangentem  portus  ventus  in  alta  rapit, 
Sic  me  saepe  refert  incerta  Cupidinis  aura, 

Notaque  purpureus  tela  resumit  Amor.  lo 

35  Fige,  puer!  positis  nudus  tibi  praebeor  armis: 
Hic  tibi  sunt  vires,  buc  tua  dextra  facit; 
Huc  tamquam  iussae  veniunt  iam  sponte  sagittae: 

Yix  illis  prae  me  nota  pharetra  suast. 
Infelix,  tota  quicumque  quiescere  nocte  is 

40      Sustinet  et  sonmos  praemia  magna  vocat! 

Stulte,  quid  est  somnus,  geKdae  nisi  mortis  imago? 

Longa  quiescendi  tempora  fata  dabimt. 
Me  modo  decipiant  voces  fallacis  amicae, 

Sperando  certe  gaudia  magna  feram;  20 

45  Et  modo  blanditias  dicat,  modo  iurgia  nectat; 
Saepe  fruar  domina,  saepe  repulsus  eam. 
Quod  dubius  Mars  est,  per  te,  privigne  Cupido,  est, 

Et  movet  exemplo  vitricus  arma  tuo. 
Tu  levis  es  multoque  tuis  ventosior  alis  25 

50      Gaudiaque  ambigua  dasque  negasque  fide: 
Si  tamen  exaudis,  pulchra  cum  matre,  Cupido, 
Indeserta  meo  pectore  regna  gere; 

OVID.    I.  3 


34  AMOEUM 

Accedant  regno,  nimiuni  vaga  turba,  puellae: 

Ambobus  populis  sic  venerandus  eris.  30 

X.  Tu  milii,  tu  certe,  memini,  Graecine,  uegabas 
Uno  posse  aliquem  tempore  amare  duas; 
Per  te  ego  decipior,  per  te  deprensus  inermis^ 
Ecce,  duas  uno  tempore  turpis  amo. 
5  Utrac|ue  formosast,  operosae  cultibus  ambae; 
Artibus  in  dubiost  baec  sit  an  illa  prior. 
Pulchrior  hac  illast,  haec  est  quoque  pulchrior  illa; 

Et  magis  haec  nobis,  et  magis  illa  placet. 
Erraut  ut  ventis  discordibus  acta  phaselos 
10      Dividuumque  tenent  alter  et  alter  amor. 
Quid  geminas,  Erycina,  meos  sine  fine  dolores? 

Non  erat  in  curas  ima  puella  satis? 
Quid  folia  arboribus,  quid  pleuo  sidera  caelo, 
In  freta  coUectas  alta  quid  addis  aquas? 
15  Sed  tamen  hoc  melius,  quam  si   sine  amore  iacerem: 
+  Hostibus  eveniat  vita  severa  meis ;  * 
Hostibus  eveniat  viduo  dormire  cubili 
Et  medio  laxe  ponere  membra  toro; 
At  mihi  saevus  amor  somnos  abrumpat  inertes, 
20      Simque  mei  lecti  non  ego  sohis  onus; 
Me  mea  disperdat  nuUo  prohibente  puella, 
Si  satis  vma  potest,  si  minus  una,  duae! 
Sufficiam;  graciles,  non  sunt  sine  viribus  artus: 
Pondere,  non  nervis  corpora  nostra  carent; 
25  Et  lateri  dabit  in  vires  alimenta  vokiptas: 
Deceptast  opera  nulla  puella  mea; 
Saepe  ego  lascive  consumpsi  tempora  noctis 

Utilis  et  forti  corpore  maue  fui. 
FeHx,  quem  Veneris  certamina  mutua  perdunt! 
30      Di  faciant,  leti  causa  sit  ista  mei! 
luduat  adversis  contraria  pectora  telis 

Miles  et  aeteruum  sang;uine  nomen  emat; 
Quaerat  avarus  opes  et,  quae  lassarit  arando, 
Aequora  periuro  naufragus  ore  bibat; 


II,    Vllllb,   29  —  XI,   32.  35 

»5  At  mihi  contingat  Veneris  languescere  motn, 
Cum  moriar,  meclium  solvar  et  inter  opus, 
Atque  aliquis  nostro  lacrimans  in  funere  dicat 
X^onveniens  vitae  mors  fuit  ista  tuae.' 

Xl.Prima  malas  docuit  mirantibus  aequoris  undis 
Peliaco  pinus  vertice  caesa  vias, 
Quae  concurrentis  inter  temeraria  cautes 
Conspicuam  fulvo  vellere  vexit  ovem. 
5  0  utinam,  nequis  remo  freta  longa  moveret, 
Argo  funestas  pressa  bibisset  aquasl 
Ecce,  fugit  notumque  torum  sociosque  Penates 

Fallacisque  vias  ire  Corinna  parat. 
Quid  tibi,  me  miserum,  Zepliyros  Eurosque  timebo 
10      Et  gelidum  Borean  egelidumque  Xotum? 
Xon  illic  urbes,  non  tu  mirabere  silvas: 

Unast  iniusti  caerula  forma  maris: 
Xec  medius  tenuis  conchas  pictosque  lapillos 
Pontus  habet:  bibuli  litoris  illa  morast. 
15  Litora  marmoreis  pedibus  sigiiate,  puellae: 
Hactenus  est  tutum;  cetera  caeca  viast. 
Et  vobis  alii  ventorum  proeHa  narrent, 

Quas  Scylla  infestet,  quasve  Charybdis  aquas, 
Et  quibus  emineant  violenta  Ceraunia  saxis, 
20      Quo  lateant  Syrtes  magna  minorque  sinu! 
Haec  alii  referant  ad  vos;  quod  quisque  loquetur, 

Credite!  quaerenti  nulla  procella  nocet. 
Sero  respicitur  tellus,  ubi  fime  sokito 
Currit  in  inmensum  panda  caiTua  salum, 
25  Xavita  sollicitus  cum  ventos  horret  iniquos 

Et  prope  tam  letum,  quam  prope  cernit  aquam. 
Quod  si  concussas  Triton  exasperet  undas, 
Quam  tibi  sit  toto  nullus  in  ore  color! 
Tum  generosa  voces  fecundae  sidera  Ledae 
30      Et  ^felix',  dicas  ^quem  sua  terra  tenet!' 
Tutius  est  fovisse  torum,  legisse  libellos, 
Threiciam  digitis  increpuisse  Ip-am. 


36  AMORUM 

At,  si  vana  ferunt  volncres  mea  dicta  procellae, 
Aeqna  tamen  puppi  sit  Galatea  tuae! 
86  Vestrum  crimen  erit  talis  iactura  puellae, 
Nereidesque  deae  Nereidumque  pater. 
Vade  memor  nostri  vento  reditura  secundo, 

Inpleat  illa  tuos  fortior  aura  sinus! 
Tum  mare  in  liaec  magnus  proclinet  litora  Nereus, 
40      Huc  venti  spirent,  huc  agat  aestus  aquas! 
Ipsa  roges,  Zei^hyri  veniant  in  lintea  soli, 

Ipsa  tua  moveas  turgida  vela  manu. 
Primus  ego  adspiciam  notam  de  litore  puppim 
Et  dicam  ^nostros  advehit  illa  deos' 
45  Excipiamque  umeris  et  multa  sine  ordine  carpam 
Oscula:  pro  reditu  victima  vota  cadet, 
Inque  tori  formam  molles  sternentur  harenae, 

Et  tumulus  mensae  quilibet  instar  erit. 
lUic  adj)osito  narrabis  multa  Lyaeo: 
50      Paene  sit  ut  mediis  obruta  navis  aquis, 

Dumque  ad  me  properas,  neque  iniquae  tempora  noctis 

Nec  te  praecipites  extimuisse  Notos. 
Omnia  pro  veris  credam,  sint  ficta  licebit: 
Cur  ego  non  votis  blandiar  ipse  meis? 
55  Haec  mihi  quamprimum  caelo  nitidissimus  alto 
Lucifer  admisso  tempora  portet  equo! 

Xn.  Ite  triumphales  circum  mea  tempora  laurus! 
Vicimus:  in  nostrost,  ecce,  Coriima  sinu, 
Quam  vir,  quam  custos,  quam  ianua  firma,  tot  hostes, 
Servabant,  nequa  posset  ab  arte  capi. 
5  Haec  est  praecipuo  victoria  digna  triumpho, 
In  qua,  quaecumquest,  sanguine  praeda  caret. 
Non  humiles  muri,  non  parvis  oppida  fossis 

Cincta,  sed  est  ductu  capta  puella  meo. 
Pergama  cum  caderent  bello  superata  bihistri, 
10      Ex  tot  in  Atridis  pars  quota  laudis  erat? 
At  mea  sepositast  et  ab  omni  milite  dissors 
Gloria,  nec  titulum  muneris  alter  habet: 


n,  XI,  33  —  XIII,   20.  37 

Me  duce  acl  hanc  voti  finem,  me  miKte  Yeni; 

Ipse  eques,  ipse  pedes,  signifer  ipse  fui. 
lo  Nec  casum  fortuna  meis  inmiscuit  actis: 

Huc  ades,  o  cura  parte  Triumphe  mea! 
Nec  bellist  nova  causa  mei:  nisi  rapta  fuisset 

Tyndaris,  Europae  pax  Asiaeque  foret: 
Femina  silvestris  Lapithas  populumque  biformem 
20      Turpiter  adposito  vertit  in  arma  mero;. 
Femina  Troianos  iterum  nova  bella  movere 

Inpulit  in  regno,  iuste  Latine,  tuo; 
Femina  Romanis    etiamnunc  Urbe  recenti 

Inmisit  soceros  armaque  saeva  dedit. 
25  Vidi  ego  pro  nivea  pugnantes  coniuge  tauros: 

Spectatrix  animos  ipsa  iuvenca  dabat. 
Me  quoque,  qui  multos,  sed  me  sine  caede,  Cupido 

lussit  miLitiae  signa  movere  suae. 

XIII.  Dum  labefactat  onus  gravidi  temeraria  ventris, 
In  dubio  vitae  lassa  Corinna  iacet. 
rUa  quidem  clam  me  tantum  molita  pericH 
Ira  digna  mea,  sed  cadit  ira  metu; 
5  Sed  tamen  aut  ex  me  conceperat,  aut  ego  credo: 
Est  mihi  pro  facto  saepe,  quod  esse  potest. 
Isi,  Paraetonium  genialiaque  arva  Canopi 

Quae  colis  et  Memphin  palmiferamque  Pharon, 
Quaque  celer  Nilus  lato  delapsus  in  alveo 
to      Per  septem  portus  in  maris  exit  aquas, 
Per  tua  sistra  precor,  per  Anubidis  ora  verendi: 

(Sic  tua  sacra  pius  semper  Osiris  amet, 
Pigraque  labatur  circa  donaria  serpens, 
Et  comes  in  pompa  corniger  Apis  eat!) 
15  Huc  adhibe  vultus,  et  in  una  parce  duobus! 
Nam  vitam  dominae  tu  dabis,  iUa  mihi. 
Saepe  tibi  sedit  certis  operata  diebus, 

Qua  tingit  laurus  Gallica  turma  tuas; 
Tuque  laborantes  utero  miserata  puellas, 
20      Quarum  tarda  latens  corpora  tendit  onus, 


38  AMORUM 

Lenis  ades  precibusque  meis  fave,  llitliyia! 

Diguast,  quam  iubeas  muneris  esse  tui. 
Ipse  ego  tura  dabo  fumosis  candidus  aris, 

Ipse  feram  ante  tuos  munera  vota  pedes; 
25  Adiciam  titulum  'servata  Naso  Corinna', 

Tu  modo  fac  titulo  muneribusque  locum. 
Si  tamen  in  tanto  fas  est  monuisse  timore^ 

Hac  tibi  sit  pugiia  dimicuisse  satis! 

Xlin.  Quid  iuvat  inmunes  belli  cessare  puellas, 
Nec  fera  peltatas  agmina  velle  sequi, 
Si  sine  Marte  suis  patiuntur  vulnera  telis, 
Et  caecas  armant  in  sua  fata  manus? 
5  Quae  prima  instituit  teneros  convellere  fetus, 
INIilitia  fuerat  digna  perire  sua: 
Scilicet,  ut  careat  rugarum  crimine  venter, 

Sternetur  pugnae  tristis  barena  tuae? 
Si  mos  antiquis  placuisset  matribus  idem, 
10      Gens  bominum  vitio  deperitura  fuit, 

Quique  iterum  iaceret,  generis  primordia  nostri, 

In  vacuo  lapides  orbe,  parandus  erat. 
Quis  Priami  fregisset  opes,  si  numen  aquarum 
lusta  recusasset  pondera  ferre  Thetis? 
15  Ilia  si  tumido  geminos  in  ventre  necasset, 
Casurus  dominae  conditor  Urbis  erat; 
Si  Venus  Aenean  gravida  temerasset  in  alvo, 

Caesaribus  tellus  orba  futura  fuit. 
Tu  quoque^  cum  posses  nasci  formosa,  perisses, 
20      Temptasset,  quod  tu,  si  tua  mater  opus; 
Ipse  ego,  cum  fuerim  melius  periturus  amaudo, 

Yidissem  nullos  matre  necante  dies. 
Quid  plenam  fraudas  ^dtem  crescentibus  uvis, 
Pomaque  crudeli  vellis  acerba  manu? 
25  Sponte  fluant  matura  sua,  sine  crescere  nata: 
Est  pretium  parvae  non  leve  vita  morae. 
Vestra  quid  effoditis  subiectis  viscera  telis 
Et  nondum  natis  dira  venena  datis? 


11,  xm,  21  —  XV,  20.  39 

Colchida  respersam  puerorum  sanguiue  eulpant 
30      Atque  sua  caesum  matre  queruntur  Ityn; 
Utraque  saeva  parens:  sed  tristibus  utraque  causis 

lactura  socii  sauguinis  ulta  virum. 
Dicite,  quis  Tereus^  quis  vos  inritet  laso 

Figere  sollicita  corpora  vestra  manu? 
35  Hoc  neque  in  Armeniis  tigres  fecere  latebris, 

Perdere  uec  fetus  ausa  leaena  suos; 
At  tenerae  faciunt,  sed  non  inpune,  puellae: 

Saepe,  suos  utero  quae  necat,  ipsa  perit. 
Ipsa  perit  ferturque  rogo  resoluta  capillos, 
40      Et  clamant  ^merito',  qui  modo  cumque  vident. 
Ista  sed  aetherias  vanescant  dicta  j^er  auras, 

Et  sint  ominibus  pondera  uulla  meis; 
Di  faciles,  peccasse  semel  concedite  tuto: 

Et  satis  est;  poenam  culpa  secunda  ferat! 

XY  Anule,  formosae  digitum  vincture  puellae, 
In  cj[uo  censendum  nil  nisi  dantis  amor, 
Munus  eas  gratum;  te  laeta  mente  receptum 
Protinus  articulis  induat  illa  suis; 
5  Tam  bene  convenias,  quam  mecum  convenit  iUi, 
Et  digitum  iusto  commodus  orbe  teras! 
Felix,  a  domina  tractaberis,  anule,  nostra: 

Invideo  donis  iam  miser  ipse  meis. 
0  utinam  fieri  subito  mea  munera  possem 
10      Artibus  Aeaeae  Carpathiive  senis! 
Tunc  ego  te  cupiam,  domina,  et  tetigisse  papillas 

Et  laevam  tunicis  inseruisse  manum: 
Elabar  digito  quam-sas  angustus  et  haerens 
Inque  sinum  mira  laxus  ab  arte  cadam; 
15  Idem  ego,  ut  arcanas  possim  signare  tabeUas, 
Neve  tenax  ceram  siccaque  gemma  trahat, 
Umida  formosae  tangam  prius  ora  pueUae: 
Tantum  ne  siguem  scripta  dolenda  mihi. 
Sit  labor,  ut  condar  locuUs:  exire  negabo, 
20      Adstrinsens  disritos  orbe  minore  tuos. 


40  AMORUM 

Non  ego  cleclecori  tibi  sim,  mea  vita,  futiirus, 

Quodve  tener  digitus  ferre  recuset,  onus. 
Me  gere,  cum  calidis  perfunderis  imbribus  artus^ 

Damnaque  sub  gemma  fer  pereuntis  aquae; 
25  Sed,  puto,  te  nuda  mea  membra  libidine  surgent, 

Et  paragam  partes  anulus  ille  viri. 
Inrita  quid  voveo?  parvum  proficiscere  mmius: 

llla  datam  tecum  sentiat  esse  fidem! 

XVI.  Pars  me  Sulmo  tenet  Paeligni  tertia  ruris, 
Parva,  sed  inriguis  ora  salubris  aquis, 
Sol  licet  admoto  tellurem  sidere  findat, 
Et  micet  Icarii  stella  proterva  canis: 
5  Arva  pererrantur  Paeligua  liquentibus  undis, 
Et  viret  in  tenero  fertilis  herba  solo. 
Terra  ferax  Cereris  multoque  feracior  uvis, 

Dat  quoque  baciferam  Pallada  rarus  ager, 
Perque  resurgentes  rivis  labentibus  fierbas 
10      Gramineus  madidam  caespes  obumbrat  humum. 
At  meus  ignis  abest:  verbo  peccavimus  uno! 

Quae  movet  ardores,  est  procul;  ardor  adest. 
Non  ego,  si  medius  Polluce  et  Castore  ponar, 
In  caeli  sine  te  parte  fuisse  velim. 
15  SoUiciti  iaceant  terraque  premantur  iniqua, 
In  longas  orbem  qui  secuere  vias; 
Aut  iuvenum  comites  iussissent  ire  puellas, 

Si  fuit  in  lougas  terra  secanda  vias! 
Tum  mihi,  si  premerem  ventosas  horridus  Alpes, 
20      Dummodo  cum  domina,  molle  fuisset  iter; 
Cum  domina  Libycas  ausim  perrumpere  Syrtes 
Et  dare  nou  aequis  vela  ferenda  Notis; 
25  Non  quae  submersis  ratibus  saturata  Charybdis 

Fundit  et  effasas  ore  receptat  aquas, 
23  Nou  quae  virgineo  portenta  sub  inguine  latrant, 
Nec  timeam  vestros,  curva  Malea,  sinus. 
Quod  si  Neptuni  ventosa  potentia  vincit, 
Et  subveuturos  auferet  unda  deos, 


II,   XV,    21  —  XVII,    12.  41 

Tu  nostris  niveos  umeris  inpone  lacertos: 
30      Corpore  nos  facili  dulce  feremus  onus; 

Saepe  petens  Heron  iuvenis  transnaverat  undas: 

Tum  quoque  transnasset,  sed  via  caeca  fuit. 
At  sine  te,  quamvis  operosi  vitibus  agri 
Me  teneant,  quamvis  amnibus  arva  natent, 
35  Et  vocet  in  rivos  cuiTentem  rusticus  undam, 
Frigidaque  arboreas  mulceat  aura  comas, 
Non  ego  Paelignos  videor  celebrare  salubres, 

Non  ego  natalem,  rura  paterna,  locum, 
Sed  Scythiam  Cilicasque  feros  viridesque  Britannos, 
40      Quaeque  Prometheo  saxa  cruore  rubent. 
Ulmus  amat  -sdtem,  vitis  non  deserit  ulmum: 

Separor  a  domina  cur  ego  saepe  mea? 
At  mihi  te  comitem  iuraras  usque  futuram 
Per  me  perque  oculos,  sidera  nostra,  tuos: 
45  Verba  puellarum,  foliis  leviora  caducis, 

Inrita,  qua  visumst,  ventus  et  unda  feruut. 
Siqua  mei  tamen  est  in  te  pia  cura  relicti, 

Incipe  poUicitis  addere  facta  tuis 
Parvaque  quamprimum  rapientibus  esseda  mannis 
50      Ipsa  per  admissas  concute  lora  iubas! 

At  vos,  qua  veniet,  tumidi,  subsidite,  montes, 
Et  faciles  curvis  vallibus  este,  viae! 

tVII.  Siquis  erit,  qui  turpe  putet  servire  puellae, 
Illo  convincar  iudice  turpis  ego; 
Sim  licet  infamis,  dum  me  moderatius  urat, 
Quae  Paphon  et  fluctu  pulsa  Cythera  tenet. 
5  Atque  utinam  dominae  miti  quoque  praeda  fuissem, 
Formosae  quoniam  praeda  futurus  eram! 
Dat  facies  auimos:  facie  violenta  Corinnast; 
Me  miserum!  cur  est  tam  bene  nota  sibi? 
Scilicet  a  speculi  sumuntur  imagine  fastus, 
10      Nec  nisi  conpositam  se  prius  illa  videt. 
Non,  tibi  si  facies  nimium  dat  in  omnia  regni, 
(0  facies  oculos  nata  tenere  meos!) 


42  AMORUM 

Collatum  idcirco  tibi  me  contemuere  debes: 

Aptari  magiiis  inferiora  licet. 
15  Traditur  et  uj^mplie  mortalis  amore  Calypso 

Capta  recusautem  detiuuisse  virum; 
Creditur  aequoream  Phthio  Nereida  regi, 

Egeriam  iusto  concubuisse  Numae. 
Vulcano  Venerem,  quamvis  incude  relicta 
20      Turpiter  obHquo  claudicet  ille  pede. 

Carmiuis  hoc  ipsum  genus  inpar,  sed  tamen  apte 

lungitur  herous  cum  breviore  modo. 
Tu  quoque  me,  mea  lux,  in  quaslibet  accipe  leges: 

Te  deceat  medio  iura  dedisse  foro. 
25  Non  tibi  crimen  ero ,  nec  quo  laetere  remoto : 

Non  erit  hic  nobis  infitiandus  amor. 
Sunt  mihi  pro  magno  felicia  carmina  ceusu, 

Et  multae  per  me  nomen  habere  volunt; 
Novi  aliquam,  quae  se  circumferat  esse  Coriimam: 
30      Ut  fiat,  quid  non  illa  dedisse  velit? 
Sed  neque  diversi  ripa  labuutur  eadem 

Frigidus  Eurotas  populiferque  Padus, 
Nec  nisi  tu  nostris  cantabitur  ulla  libellis: 

Ingenio  causas  tu  dabis  una  meo. 

XVin.  Carmen  ad  iratum  dum  tu  perducis  Achillen 
Primaque  iuratis  induis  arma  viris^ 
Nos,  Macer,  ignava  Veneris  cessamus  in  umbra, 
Et  tener  ausuros  grandia  frangit  Amor. 
+  Saepe  meae  'tandem'  dixi  '^discede'  puellae: 
6      In  gremio  sedit  protinus  illa  meo;* 
Saepe  '^pudet'  dixi:  lacrimis  rix  illa  retentis 

■^Me  miseram,  iam  te'  dixit  '^amare  pudet?' 
luplicuitque  suos  circum  mea  coUa  lacertos 
10      Et,  quae  me  perdunt,  oscula  mille  dedit. 
Vincor,  et  ingenium  sumptis  revocatur  ab  armis, 

Resque  domi  gestas  et  mea  bella  cano. 
Sceptra  tamen  sumpsi,  curaque  tragoedia  nostra 
Crevit,  et  huic  operi  quamlibet  aptus  eram: 


II,  XVII,  13  —  xvnii,  ]0.  43 

15  Risit  Amor  pallamque  meam  pictosqiie  cotliurnos 
Sceptraque  privata  tam  cito  sumpta  manu; 
Hinc  quoque  me  dominae  numen  deduxit  iniquae^ 

Deque  cothurnato  vate  triumphat  Amor. 
Quod  licet,  aut  artes  teneri  profitemur  Amoris, 
20      (Ei  mihi!  praeceptis  urgeor  ipse  meis) 
Aut,  quod  Penelopes  rerbis  reddatur  Ulixi, 

Scribimus  et  lacrimas,  Phylli  relicta,  tuas, 
Quod  Paris  et  Macareus  et  c|Uod  male  gratus  laso 
Hippoljtique  parens  Hippolytusque  legant^ 
25  Quodcjue  teuens  strictum  Dido  miserabilis  ensem 
Dicat  et  Aoniae  Lesbis  f  amata  lyrae. 
Quam  cito  de  toto  rediit  meus  orbe  Sabiuus 

Scriptac|ue  diversis  rettulit  ille  locisl 
Candida  Penelope  signum  cognovit  UHxis, 
30      Legit  ab  Hippolyto  scripta  noverca  suo; 
lam  pius  Aeneas  miserae  rescripsit  Elissae, 

Quodc^ue  legat  PhylHs,  si  modo  vivit,  adest; 

Tristis  ad  Hypsipylen  ab  lasone  littera  venit; 

Det  votam  Phoebo  Lesbis  amata  lyram. 

35  Nec  tibi,  qua  tutum  vati,  Macer,  arma  canenti 

Aureus  in  medio  Marte  tacetur  Amor: 

Et  Paris  est  illic  et  adultera,  nobile  crimen, 

Et  comes  extincto  Laudamia  viro. 
Si  bene  te  novi,  uon  bella  libentius  istis 
40      Dicis  et  a  vestris  in  mea  castra  venis. 

XVini.Si  tibi  non  opus  est  servata,  stulte,  puella, 
At  mihi  fac  serves,  quo  magis  ipse  velim. 
Quod  licet,  ingratumst;  cjuod  non  licet,  acrius  urit: 
Ferreus  est,  siciuis,  quod  siuit  alter,  amat. 
5  Speremus  pariter,  pariter  metuamus  amantes, 
Et  faciat  voto  rara  repulsa  locuml 
Quo  mihi  fortunam,  quae  numquam  fallere  curef? 

Nil  ego,  quod  nullo  tempore  laedat,  amo. 
Yiderat  hoc  in  me  vitium  versuta  Corinna, 
10      Quaque  capi  possem,  calhda  norat  opem. 


44  AMORUM 

A!  quotieiis  sani  capitis  mentita  dolores 

Cunctantem  tardo  iussit  abire  pede! 
A!  quotiens  finxit  cnlpam,  quantnmque  licebat 

Insonti,  speciem  praebuit  esse  nocens! 
15  Sic  ubi  vexarat  tepidosque  refoverat  ignis, 

Rursus  erat  votis  comis  et  apta  meis. 
Quas  mihi  blanditias,  quam  dulcia  verba  parabat; 

Oscula,  di  magni,  cpalia  Cjuotcjue  dabat! 
Tu  cjuoque,  ciuae  nostros  rapuisti  nuper  ocellos, 
20      Saepe  time  iusidias,  saepe  rogata  nega 
Et  sine  me  ante  tuos  proiectum  in  limine  postis 

Longa  pruinosa  frigora  nocte  pati! 
Sic  miki  durat  amor  longosc[ue  adolescit  in  annos: 

Hoc  iuvat,  haec  animi  simt  alimeuta  mei. 
25  Pinguis  amor  nimiumque  patens  in  taedia  nobis 

Vertitur  et,  stomacho  dulcis  ut  esca,  nocet. 
Si  numquam  Danaen  habuisset  aenea  turris, 

Non  esset  Danae  de  love  facta  pareus; 

Dum  servat  luno  mutatam  cornibus  lon, 

30      Factast,  quam  fuerat,  gratior  illa  lovi, 

Quod  Ucet  et  facilest,  c^uisciuis  cupit,  arbore  fronchs 

Carpat  et  e  magno  flvimiue  potet  acjuam! 
Siqua  volet  regnare  cliu,  deludat  amantem! 

Ei  mihi!  ne  monitis  torquear  ipse  meis! 
35  Quidlibet  eveuiat,  nocet  indulgentia  nobis: 

Quod  sequitur,  fugio-,  c^uod  fugit,  ipse  sec^uor. 
At  tu,  formosae  nimium  secure  puellae, 

Incipe  iam  prima  claudere  nocte  forem; 
Incipe,  quis  totiens  furtim  tua  limina  pulset, 
40      Quaerere,  quid  latrent  nocte  silente  canes, 
Quas  ferat  et  referat  sollers  ancilla  tabellas, 

Cur  totiens  vacuo  secubet  ipsa  toro; 
Mordeat  ista  tuas  aKc[uando  cura  medullas, 

Daque  locum  nostris  materiamc^ue  dolis! 
45  Ille  potest  vacuo  furari  litore  harenas, 

Uxorem  stulti  siciuis  amare  potest; 
lamcjue  ego  praemoneo:  nisi  tu  servare  puellam 


n,  xvmi,  11  —  III,  I,  21.  45 

Incipis,  incipiet  desinere  esse  mea. 
Multa  diuque  tuli;  speravi  saepe,  futumm, 
50      Cum  bene  servasses,  ut  bene  verba  darem-, 
Lentus  es  et  pateris  nulli  patienda  marito: 

At  mihi  concessa  finis  amoris  erit. 
Scilicet  infelix  numquam  probibebor  adire? 
Nox  mihi  sub  nuUo  vindice  semper  erit? 
55  Nil  metuam?  per  nulla  traham  suspiria  somnos? 
Nil  facies,  cur  te  iure  perisse  velim? 
Quid  mihi  cum  facili,  quid  cum  lenone  marito? 

Corrumpit  ritio  gaudia  uostra  suo. 
Quin  alium,  quem  tanta  iuvat  patientia,  quaeris? 
60      Me  tibi  rivalem  si  iuvat  esse,  veta! 

LIBER  TERTIUS. 

I.  Stat  vetus  et  multos  incaedua  silva  per  annos: 
Credibilest  illi  numen  inesse  loco; 
Fons  sacer  in  medio  speluncaque  pumice  pendens, 
Et  latere  ex  onmi  dulce  queruntur  aves. 
5  Hic  ego  dum  spatior  tectus  nemoralibus  umbris, 
(Quod  mea,  quaerebam^  Musa  moveret  opus) 
Venit  odoratos  Elegeia  nexa  capillos, 

Et,  puto,  pes  illi  longior  alter  erat: 
Forma  decens,  vestis  tenuissima,  vultus  amantis; 
10      Et  pedibus  vitium  causa  decoris  erat. 
Venit  et  ingenti  violenta  Tragoedia  passu 

(Fronte  comae  torva,  palla  iacebat  humi; 
Laeva  manus  sceptrum  late  regale  movebat, 
Lydius  alta  pedum  viucla  cothurnus  erat) 
15  Et  prior  'ecquis  erit'  dixit  'tibi  finis  amandi, 
0  argumenti  lente  poeta  tui? 
Nequitiam  vinosa  tuam  convivia  narrant, 

Narrant  in  multas  conpita  secta  vias. 
Saepe  aliquis  digito  vatem  designat  euntem, 
20      Atque  ait  "hic,  hic  est,  quem  ferus  urit  Amor." 
Fabula,  nec  sentis,  tota  iactaris  in  Urbe, 


46  AMORUM 

Dum  tua  praeterito  facta  pudore  refers. 
Tempus  erat,  th^a-so  pulsum  graviore  moveri; 
Cessatum  satis  est:  incipe  maius  opus! 
25  Materia  premis  ingeiiium;  cane  facta  virorum: 
"Haec  animo"  dices  "area  facta  meost." 
Quod  tenerae  cantent,  lusit  tna  Musa,  puellae, 

Primaque  per  nnmeros  acta  iuventa  suos; 
Nunc  habeam  per  te  Romana  Tragoedia  nomen! 
30      Inplebit  leges  spiritus  iste  meas.' 
Hactenus,  et  movit  pictis  iunixa  cothurnis 
Densnm  caesarie  terque  quaterque  caput. 
Altera,  si  memini,  limis  subrisit  ocellis; 
(Fallor,  an  in  dextra  myrtea  \drga  fuit?) 
35  'Quid  gravibus  verbis,  animosa  Tragoedia/  dixit 
'Me  premis?  an  numquam  non  gravis  esse  potes? 
Inparibus  tamen  es  numeris  diguata  moveri: 

In  me  pugnasti  versibus  usa  meis. 
Non  ego  contulerim  sublimia  carmina  nostris: 
40      Obruit  exiguas  regia  vestra  fores. 

Sum  levis,  et  mecum  levis  est,  mea  cura,  Cupido: 
Non  sum  materia  fortior  ipsa  mea; 
47  Et  tamen  emerui  plus,  quam  tu,  posse  ferendo 

Multa  supercilio  non  patienda  tuo. 
43  Rustica  sit  sine  me  lascivi  mater  Amoris: 

Huic  ego  proveni  lena  comesque  deae; 
45  Quam  tu  non  poteris  duro  reserare  cothurno, 

Haec  est  blanditiis  ianua  laxa  meis; 
49  Per  me  decepto  didicit  custode  Corinna 
Liminis  adstricti  solhcitare  fidem 
Delabique  toro  tunica  velata  soluta 

Atque  inpercussos  nocte  movere  pedes. 
Vel  quotiens  foribus  duris  inlisa  pependi, 
Non  verita  a  populo  praetereunte  legi; 
55  Quin  ego  me  memini,  dum  custos  saevus  abiret, 
Ancillae  missam  delituisse  sinu; 
Quid,  cum  me  munus  natali  mittis,  at  illa 
Rumpit  et  adposita  barbara  mersat  aqua? 


III,   I,   22  —  II,   24.  47 

I      Prima  tuae  movi  felicia  semina  mentis: 
i  60      Mumis  liabes,  quod  te  iam  petit  ista^  meum/ 
!      Desierat;  coepi   'per   vos  utramque  rogamus, 
In  vacuas  aures  verba  timentis  eant. 
Altera  me  sceptro  decoras  altoque  cothurno: 
lam  nunc  contacto  magnus  in  ore  sonus; 
65  Altera  das  nostro  victurum  nomen  amori: 
Ergo  ades  et  longis  versibus  adde  brevis! 
Exiguum  vati  concede,  Tragoedia,  tempus: 

Tu  labor  aeternus;  quod  petit  illa,  brevest/ 
Mota  dedit  veniam:  teneri  properentur  Amores, 
70      Dum  vacat;  a  tergo  grandius  urguet  opus. 

U/Non  ego  nobilium  sedeo  studiosus  equorum: 

Cui  tamen  ipsa  faves,  vincat  ut  ille,  precor. 
Ut  loquerer  tecum,  veui,  tecumque  sederem, 

Ne  tibi  non  notus,  quem  facis,  esset  amor. 
5  Tu  cursus  spectas,  ego  te:  spectemus  uterque, 

Quod  iuvat,  atque  oculos  pascat  uterque  suos! 
0,  cuicumque  faves,  felix  agitator  equorum! 

Ergo  illi  curae  contigit  esse  tuae? 
Hoc  mihi  contingat,  sacro  de  carcere  missis 
10      Insistam  forti  meute  vehendus  equis 
Et  modo  lora  dabo,  modo  verbere  terga  notabo, 

Nunc  stringam  metas  interiore  rota. 
Si  mihi  currenti  fueris  conspecta,  morabor, 

Deque  meis  manibus  lora  remissa  fluent. 
15  At  quam  paene  Pelops  Pisaea  concidit  hasta, 

Dum  spectat  vrdtus,  Hippodamia,  tuosl 
Nempe  favore  suae  vicit  tamen  ille  puellae. 

Vincamus  dominae  quisque  favore  suae! 
Quid  frustra  refugis?  cogit  nos  linea  iuugi: 

Haec  in  lege  loci  commoda  circus  habet. 
Tu  tamen,  a  dextra  quicumque  es,  parce  puellae: 

Contactu  lateris  laeditur  ista  tui. 
Tu  quoque,  qui  spectas  post  nos,  tua  contrahe  crura, 

Si  pudor  est,  rigido  nec  preme  terga  genu! 


48  AMORUM 

25  Sed  mmiiini  demissa  iacent  tibi  pallia  terra: 
Collige!  vel  digitis  eu  ego  tollo  meis. 
luvida  vestis  eras,  quae  tam  boua  erura  tegebas; 

Quoque  magis  spectes  —  iuvida  vestis  eras. 
Talia  Milauiou  Atalantes  crura  fugacis 
30      Optavit  mauibus  sustiuuisse  suis; 
Talia  pinguutur  succinctae  crura  Dianae, 
Cum  sequitur  fortes  fortior  ipsa  feras. 
His  ego  uou  visis  arsi;  quid  fiet  ab  ipsis? 
lu  flammam  flammas,  iu  mare  fundis  aquas. 
35  Suspicor  ex  istis  et  cetera  posse  placere, 
Quae  bene  sub  tenui  condita  veste  lateut. 
Vis  tamen  iuterea  faciles  arcessere  veutos? 

Quos  faciet  uostra  mota  tabeUa  manu. 
An  magis  hic  meus  est  auimi,  uou  aeris  aestus, 
40      Captaque  femiueus  pectora  torret  amor? 
Dum  loquor,  alba  levi  sparsast  tibi  pulvere  vestis: 

Sordide  de  niveo  corpore  pulvis  abi! 
Sed  iam  pompa  venit:  liuguis  animisque  favete! 
Tempus  adest  plausus:  aurea  pompa  venit. 
45  Prima  loco  fertur  passis  Victoria  pimiis: 

Huc  ades  et  meus  bic  fac,  dea,  vincat  amor! 
Plaudite  Neptuno,  nimium  qui  creditis  uudis! 
Nil  mibi  cum  pelago,  me  mea  terra  capit. 
Plande  tuo  Marti,  miles!  uos  odimus  arma: 
50      Pax  iuvat  et  media  pace  repertus  amor. 
Auguribus  Phoebus,  Phoebe  venantibus  adsit, 

Artifices  iu  te  verte,  Miuerva,  manus; 
Ruricolae  Cereri  teneroque  adsurgite  Baccho, 
PoUucem  pugiles,  Castora  placet  eques! 
55  Nos  tibi,  blanda  Veuus,  puerisque  potentibus  arcu 
Plaudimus:  inceptis  adnue,  diva,  meis 
Daque  uovae  mentem  dominae!  patiatur  amari! 

Adnuit  et  motu  signa  secunda  dedit. 
Quod  dea  promisit,  promittas  ipsa,  rogamus: 
60      Pace  loquar  Veueris,  tu  dea  maior  eris. 
Per  tibi  tot  iuro  testes  pompamque  deorum, 


III,    II,    25  —  in,    13.  49 

Te  dominam  nobis  tempus  in  omne  peti. 
Sed  pendent  tibi  erura:  potes,  si  forte  iuvabit, 

Cancellis  primos  inseruisse  pedes. 
65  Maxima  iam  vacuo  praetor  spectacula  circo 

Quadriiugos  aequo  carcere  misit  equos. 
Cui  studeas,  video-,  vincet,  cuicumque  favebis: 

Quid  cupias,  ipsi  scire  videntur  equi. 
Me  miserum!  metam  spatioso  circuit  orbe. 
70      Quid  facis?  admoto  proxumus  axe  subit. 
Quid  facis,  infelix?  perdis  bona  vota  puellae: 

Tende,  precor,  valida  lora  sinistra  manu! 
Favimus  ignavo;  sed  enim  revocate,  Quirites, 

Et  date  iactatis  imdique  signa  togis! 
75  En,  revocant!    at,  ne  turbet  toga  mota  capillos, 

In  nostros  abdas  te  licet  usqvie  sinus. 
lamque  patent  iterum  reserato  carcere  postes: 

Evolat  admissis  discolor  agmen  equis. 
Nunc  saltem  supera  spatioque  insurge  patenti: 
80      Sint  mea,  sint  dominae  fac  rata  vota  meae! 
Sunt  dominae  rata  vota  meae,  mea  vota  supersunt; 

Ille  tenet  palmam:  palma  j)etenda  meast.' 
Risit  et  argutis  quiddam  promisit  ocellis: 

Hic  satis  est;  alio  cetera  redde  loco! 

ni.Esse  deos  hic  crede:  fidem  iurata  fefellit, 
Et  facies  illi,  quae  fuit  ante,  manet! 
Quam  longos  babuit  nondum  periura  capUlos, 
Tam  longos,  postquam  numina  laesit,  habet; 
5  Candida  candorem  roseo  suffiisa  rubore 
Ante  fuit:  niveo  lucet  in  ore  rubor; 
Pes  erat  exiguus:  pedis  est  artissima  forma; 

Longa  decensque  fuit:  longa  decensque  manet; 
Argutos  habuit:  radiant  ut  sidus  ocelU, 
10      Per  quos  mentitast  perfida  saepe  mihi. 
Scilicet  aeterno  falsum  iurare  puellis 

Di  quoque  concedunt,  formaque  numen  habet. 
Perque  suos  illam  nuper  iurasse  recordor 

OVID.  I.  4 


50  AMORUM 

Perque  meos  oculos:  et  cloluere  mei! 
15  Dicite,  di,  si  vos  inpune  fefellerat  illa, 

Alterius  meriti  cur  ego  damna  tuli? 
At  non  invidiae  vobis  Cepheia  virgost, 

Pro  male  formosa  iussa  parente  mori? 
Non  satis  est,  quod  vos  liabui  sine  pondere  testis, 
20      Et  mecum  lusos  ridet  inulta  deos? 
Ut  sua  per  nostram  redimat  periuria  poenam, 

Victima  deceptus  decipientis  ero? 
Aut  sine  re  nomen  deus  est  frustraque  timetur 

Et  stulta  populos  credulitate  movet, 
25  Aut,  siquis  deus  est,  teneras  amat  ille  puellas 

Et  nimium  solas  omnia  posse  iubet. 
Nobis  fatifero  Mavors  accingitur  ense, 

Nos  petit  invicta  Palladis  hasta  manu, 
Nobis  flexibiles  curvantur  Apollinis  arcus, 
30      In  nos  alta  lovis  dextera  fulmen  habet; 
Formosas  superi  metuunt  off^endere  laesi 

Atque  ultro,  quae  se  non  timuere,  timent. 
Et  quisquam  pia  tura  focis  inponere  curat? 

Certe  plus  animi  debet  inesse  viris. 
35  luppiter  igne  suo  lucos  iaculatur  et  arces 

Missaque  periuras  tela  ferire  vetat; 
Tot  meruere  peti:  Semele  miserabilis  arsit! 

Officiost  illi  poena  reperta  suo; 
At  si  venturo  se  subduxisset  amanti, 
40      Non  pater  in  Baccho  matris  haberet  opus. 
Quid  queror  et  toto  facio  convicia  caelo? 

Di  quoque  habent  oculos,  di  quoque  pectus  habent! 
Si  deus  ipse  forem,  numen  sine  fraude  liceret 

Femina  mendaci  falleret  ore  meum; 
45  Ipse  ego  iurarem  verum  iurare  puellas 

Et  non  de  tetricis  dicerer  esse  deus. 
Tu  tamen  illorum  moderatius  utere  dono, 

Aut  oculis  certe  parce,  puella,  meis! 


ni,  III,  1-1  —  ini,  37.  51 

IIII.  Dure  vir,  iuposito  tenerae  ciistode  puellae 
Nil  agis:  ingeniost  quaeque  tuenda  sno. 
Siqua  metu  dempto  castast,  ea  denique  castast; 
Quae,  quia  non  liceat,  non  facit,  illa  facit. 
o  Ut  iam  servaris  bene  corpus,  adultera  mens  est: 
Nec  custodiri,  ne  velit,  illa  potest, 
Nec  corpus  servare  jiotes,  licet  omuia  claudas; 

Omnibus  exclusis  intus  adulter  erit. 
Cui  peccare  licet,  peccat  minus:  ipsa  potestas 
10      Semina  nequitiae  languidiora  facit. 
Desine,  crede  mihi,  vitia  inritare  vetando: 

Obsequio  vinces  aptius  illa  tuo. 
Vidi  ego  nuper  equum  coutra  sua  vincla  tenacem 
Ore  reluctanti  fulminis  ire  modo; 
15  Constitit,  ut  primum  concessas  sensit  habenas 
Frenaque  in  effusa  laxa  iacere  iuba. 
Nitimur  in  vetitum  semper  cupimusque  negata: 

Sic  interdictis  inminet  aeger  aquis. 
Centum  fronte  oculos,  centum  cervice  gerebat 
20      Argus:  et  lios  unus  saepe  fefellit  Amor; 
In  thalamum  Danae  ferro  saxoque  perennem 

Quae  fuerat  virgo  tradita,  mater  erat: 
Penelope  mansit,  quamvis  custode  carebat, 
Inter  tot  iuvenes  intemerata  pro.cos. 
25  Quidquid  servatur,  cupimus  magis,  ipsaque  furem 
Cura  vocat:  pauci,  quod  sinit  alter,  amant. 
Nec  facie  placet  illa  sua,  sed  amore  mariti: 
Nescio  quid,  quod  te  ceperit,  esse  putant. 
Non  proba  fit,  quam  vir  servat,  sed  adultera  cara: 
30      Ipse  timor  pretium  corpore  maius  habet. 
Indignere  licet,  iuvat  inconcessa  voluptas: 
Sola  placet,  'timeo'  dicere  siqua  potest. 
Nec  tamen  ingenuam  ius  est  servare  pueUam: 
Hic  metus  externae  corpora  gentis  agat! 
35  Scilicet  ut  possit  custos  'ego'  dicere  ^feci', 
In  laudem  servi  casta  sit  illa  tui? 
Rusticus  est  nimium,  quem  laedit  adultera  coniunx, 

4* 


52  AMORUM 

Et  notos  mores  nou  satis  Urbis  liabet, 
lu  qua  Martigeuae  uou  suut  sine  crimine  nati 
40      Romulus  Iliades  Iliadesque  Remus. 

Quo  tibi  formosam,  si  non  nisi  casta  placebat? 

Non  possimt  uUis  ista  coire  modis! 
Si  sapis,  iudulge  domiuae  vultusque  severos 

Exue  nec  rigidi  iura  tuere  viri 
45  Et  cole,  quos  dederit  (multos  dabit)  uxor,  amicos: 

Gratia  sic  miuimo  magua  labore  veuit; 
Sic  poteris  iuveuum  convivia  semper  inire 

Et,  quae  non  dederis,  multa  videre  domi. 

V.  ^Nox  eratj  et  somuus  lassos  submisit  ocellos; 
Terruerunt  auimum  talia  visa  meum: 
CoUe  sub  aprico  creberrimus  ilice  lucus 
Stabat,  et  in  ramis  multa  latebat  avis; 
5  Area  gramineo  suberat  viridissima  prato, 
Umida  de  guttis  lene  souantis  aquae; 
Ipse  sub  arboreis  vitabam  froudibus  aestum: 

(Froude  sub  arborea  sed  tamen  aestus  erat) 
Ecce,  petens  variis  iumixtas  floribus  herbas 
10      Constitit  ante  oculos  candida  vacca  meos, 
Candidior  nivibus,  tunc  cum  cecidere  receutes, 
In  liquidas  uondum  quas  mora  vertit  aquas, 
Candidior,  quod  adhuc  spumis  strideutibus  albet 
Et  modo  siccatam,  lacte,  reliquit  ovem. 
15  Taurus  erat  comes  huic,  feliciter  ille  maritus, 
Cumque  sua  teneram  coniuge  pressit  humum. 
Dum  iacet  et  lente  revocatas  rumiuat  herbas 

Atque  iterum  pasto  pascitur  aute  cibo, 
Visus  erat,  somno  vires  adimente  ferendi, 
20      Cornigerum  terra  deposiiisse  caput. 

Huc  levibus  coruix  pimiis  delapsa  per  auras 

Venit  et  in  viridi  garrula  sedit  humo 
Terque  bovis  niveae  petulanti  pectora  rostro 
Fodit  et  albeutis  abstulit  ore  iubas. 
25  Illa  locum  taurumque  diu  cuuctata  relinquit, 


III,   IIII,   38  —  VI,   15.  53 

(Sed  niger  iu  vaccae  pectore  livor  erat) 
Utque  procul  vidit  carpeutes  pabula  tauros, 

(Carpebant  tauri  pabula  laeta  procul) 
Illuc  se  rapuit  gregibusque  inmiscuit  illis 
30      Et  petiit  herbae  fertilioris  humuni. 

Dic  age,  nocturnae,  qnicumque  es,  imaginis  augur, 

Siciuid  habent  veri,  visa  quid  ista  ferant.' 
Sic  ego;  nocturuae  sic  dixit  imagiuis  augur, 

Expendens  animo  singula  dicta  suo: 
35  'Quem  tu  mobilibus  foliis  vitare  volebas, 

Sed  male  vitabas,  aestus  amoris  erat. 
Vacca  puella  tuast:  aptus  color  ille  puellae; 

Tu  vir  et  in  vacca  conpare  taurus  eras; 
Pectora  quod  rostro  coruix  fodiebat  acuto, 
40      Ingenium  dominae  lena  movebat  anus; 
Quod  cunctata  diu  taurum  sua  vacca  reliquit, 

Frigidus  in  viduo  destituere  toro; 
Livor  et  adverso  maculae  sub  pectore  nigrae 

Pectus  adulterii  labe  carere  negant.' 
45  Dixerat  interpres :  gelido  mihi  sanguis  ab  ore 

Fugit,  et  ante  oculos  nox  stetit  alta  meos. 

VI.Amnis  harimdiuibus  limosas  obsite  ripas, 

Ad  dominam  propero:  siste  parumper  aquas! 
Nec  tibi  sunt  |)ontes  nec  quae  sine  remigis  ictu 
Concava  traiecto  cumba  rudente  vehat. 
5  Parvus  eras,  memini,  nec  te  trausire  refugi, 
Summaque  vix  talos  contigit  unda  meos; 
Nunc  ruis  adposito  uivibus  de  monte  solutis 

Et  turpi  crassas  gurgite  volvis  aquas. 
Quid  properasse  iuvat,  quid  parca  dedisse  quieti 
10      Tempora,  quid  nocti  conseruisse  diem, 

Si  tamen  hic  standumst,  si  non  datur  artibus  ullis 

Ulterior  nostro  ripa  premenda  pedi? 
Nunc  ego,  c^uas  habuit  pinnas  Danaeius  heros, 
Terribili  densum  cum  tuUt  angue  caput, 
15  Nune  opto  currum,  de  quo  Cerealia  primum 


54  AMORUM 

Semina  venerunt  in  rude  missa  solum. 
Prodigiosa  loquor  veterum  mendacia  vatum^ 

Nec  tulit  haec  umquam  nec  feret  uUa  dies; 
Tu  potius,  ripis  effuse  capacibus  amnis, 
20      (Sic  aeternus  eas!)  labere  fine  tuo! 
Non  eris  invidiae,  torrens,  mihi  crede,  ferendae, 

Si  dicar  per  te  forte  retentus  amans. 
Flumina  deberent  iuvenes  in  amore  iuvare; 

riumina  sensermit  ipsa,  quid  esset  amor: 
25  Inachus  in  Melie  Bithynide  pallidus  isse 

Dicitur  et  gelidis  incaluisse  vadis; 
Nondum  Troia  fuit  histris  obsessa  duobus, 

Cum  rapuit  vultus,  Xanthe,  Neaera  tuos; 
Quid?  non  Alpheon  diversis  currere  terris 
30      Virginis  Arcadiae  certus  adegit  amor? 
Te  quoque  promissam  Xutho,  Penee^  Creusam 

Phthiotum  terris  occuluisse  ferunt. 
Quid  referam  Asopon,  quem  cepit  Martia  Thebe, 

Natarum  Thebe  quinque  futura  parens? 
35  Cornua  si  tua  nunc  ubi  sint,  Acheloe,  requiram, 

Hercuhs  irata  fracta  querere  manu: 
Nec  tanti  Calydon  nec  tota  Aetolia  tanti, 

Una  tamen  tanti  Deianira  fuit. 
Ille  fluens  dives  septena  per  ostia  Nikis, 
40      Qui  patriam  tantae  tam  bene  celat  aquae, 
Fertur  in  Euanthe  collectam  Inopide  flammam 

Vincere  gurgitibus  non  potuisse  suis; 
Siccus  ut  amplecti  Salmonida  posset  Enipeus, 

Cedere  iussit  aquam:  iussa  recessit  aqua. 
45  Nec  te  praetereo,  qui  per  cava  saxa  volutans 

Tiburis  Argei  pomifera  arva  rigas, 
nia  cui  placuit,  quamvis  erat  horrida  cultu, 

Ungue  notata  comas,  ungue  notata  genas: 
IUa  gemens  patruique  nefas  deHctaque  Martis 
50      Errabat  nudo  per  loca  sola  pede; 

Hanc  Anien  rapidis  animosus  vidit  ab  undis 

Raucaque  de  mediis  sustulit  ora  vadis 


III,   VI,    16  —  VI,   89.  55 

Atque  ita  'quid  nostras'  dixit  'teris  anxia  ripas, 

Ilia,  ab  Idaeo  Laumedonte  genus? 
55  Quo  cultus  abiere  tui?  quid  sola  vagaris, 

Vitta  nec  evinctas  inpedit  alba  comas? 
Quid  fles  et  madidos  lacrimis  corrumpis  ocellos 

Pectoraque  insana  plangis  aperta  manu? 
Ille  habet  et  silices  et  vivum  in  pectore  ferrum, 
60      Qui  tenero  lacrimas  lentus  in  ore  videt. 
Ilia,  pone  metus!  tibi  regia  nostra  patebit, 

Teque  colent  amnes;  Ilia,  pone  metus! 
Tu  centum  aut  plures  inter  dominabere  nymphas: 

Nam  centum  aut  plures  flumina  nostra  tenent; 
65  Ne  me  sperne,  precor,  tantum,  Troiaua  propago: 

Munera  promissis  uberiora  feres.' 
Dixerat;  illa  oculos  in  humum  deiecta  modestos 

Spargebat  teneros  flebilis  imbre  sinus; 
Ter  mohta  fugam  ter  ad  altas  restitit  undas, 
"io      Currendi  vires  eripiente  metu; 

Sera  tamen  scindens  inimico  pollice  crinem 

Edidit  indignos  ore  tremente  sonos: 
'0  utinam  mea  lecta  forent  patrioque  sepulcro 

Condita,  cum  poterant  virginis  ossa  legi! 
75  Cur,  modo  Vestalis,  taedas  invitor  ad  uLlas 

Turpis  et  Iliacis  infitianda  focis? 
Quid  moror  et  digitis  designor  adultera  vulgi? 

Desint  famosus  quae  notet  ora  pudor!' 
Hactenus,  et  vestem  tumidis  praetendit  ocellis 
80      Atque  ita  se  in  rapidas  perdita  misit  aquas: 
Supposuisse  manus  ad  pectora  lubricus  amnis 

Dicitur  et  socii  iura  dedisse  tori. 
Te  quoque  credibilest  aliqua  cakaisse  puella; 

Sed  nemora  et  silvae  crimina  vestra  tegmit. 
85  Dum  loquor,  increscis  latis  spatiosior  undis, 

Nec  capit  admissas  alveus  altus  aquas: 
Quid  mecum,  furiose,  tibi?  quid  mutua  diff^ers 

Gaudia?  quid  coeptum,  rustice,  rumpis  iter? 
Quid,  si  legitimum  flueres,  si  nobile  flmnen, 


56  AMORUM 

90      Si  tibi  per  terras  maxima  fama  foret? 
Nomeu  habes  millum,  rivis  collecte  caducis, 

Nec  tibi  sunt  foutes  uec  tibi  certa  domvis; 
Fontis  habes  iustar  phiviamque  niyesque  sohitas, 
Quas  tibi  divitias  pigra  miuistrat  hiemjjs; 
95  Aut  lutuleutus  agis  brumah  tempore  cursus, 
Aut  premis  areutem  pulveruleutus  humnm: 
Quis  te  tum  potuit  sitieus  haurire  viator? 

Quis  dixit  grata  voce  ^peremiis  eas'? 
Damuosus  pecori  curris,  damnosior  agris; 
100      Forsitau  haec  ahos,  me  mea  damua  movent. 
Huic  ego  vae!  demeus  narrabam  flamiuum  amores! 

lactasse  iudigne  nomina  tauta  pudet; 
Nescio  quem  huuc  spectaus  Acheloon  et  Inachou  amnem 
Et  potui  uomeu,  Nile^  referre  tuum! 
105  At  tibi  pro  meritis,  opto,  uon  caudide  torrens, 
Siut  rapidi  soles  siccaque  semper  hiemps! 

TII.  At  non  formosast,  at  uou  beue  culta  puella, 
At,  puto,  uou  votis  saepe  petita  meis. 
Hanc  tameu  iu  nuUos  teuui  male  lauguidus  usus, 
Sed  iacui  pigro  crimeu  ouusque  toro 
5  Nec  potui  cupieus^  pariter  cupiente  pueUa, 
Inguiuis  effeti  parte  iuvante  frui. 
lUa  quidem  uostro  subiecit  eburnea  coUo 

Bracchia  Sithonia  caudidiora  nive 
OsciUaque  iuseruit  cupide  hictantia  Kuguis 
10      Lascivum  femori  supposuitque  femur 

Et  mihi  blauditias  dixit  domiimmque  vocavit, 

Et  quae  praeterea  pubhca  verba  iuvant. 
Tacta  tamen  veluti  geUda  mea  membra  cicuta 
Seguia  propositum  destituere  meum; 
15  Truucus  iuers  iacui,  species  et  inutile  poudus, 
Et  uou  exactum,  corpus  au  umbra  forem. 
Quae  mihi  venturast,  siquidem  veutura,  seuectus^ 

Cum  desit  numeris  ipsa  iuveuta  suis? 
A!  pudet  annorum!  quo  me  iuvenemque  virumque 


in,   VI,   90  —  VII,   5(5.  57 

20      Xec  iuveueni  uec  me  seusit  amica  "vnrum? 
8ic  flammas  aditiu-a  pias  aeterua  sacerdos 

Surgit  et  a  caro  fratre  vereuda  soror. 
At  nuper  bis  flava  Chlide,  ter  caudida  Pitho, 
Ter  Libas  officio  coutiuuata  meost; 
25  Exigere  a  nobis  angusta  nocte  Corinnam, 
Me  memiui  numeros  sustinuisse  uovem. 
Xum  mea  Thessalico  langueut  devota  veneno 

Coi*pora?  uum  misero  carmeu  et  herba  nocent, 
Sagave  poeuicea  defixit  nomiua  cera 
30      Et  medium  teuuis  in  iecur  egit  acus? 

Carmiue  laesa  Ceres  sterilem  vauescit  in  herbam, 

Deficiunt  laesi  carmine  fontis  aquae, 
Ilicibus  glandes  cantataque  vitibus  uva 
Decidit,  et  uullo  poma  moveute  fluuut. 
35  Quid  vetat  et  nervos  magicas  torpere  per  artes? 
Forsitan  inpaiens  sit  latus  iude  meum. 
Huc  pudor  accessit:  facti  pudor  ipse  nocebat; 

Ille  fuit  vitii  causa  secunda  mei. 
At  qualem  vidi  tantum  tetigique  puellam: 
40      (Sic  etiam  tuuica  tangitur  illa  sua!) 
Illius  ad  tactum  Pylius  iuveuescere  possit 

Tithonosque  auuis  fortior  esse  suis. 
Haec  mihi  coutigeratl  sed  vir  non  contigit  iUi. 
Quas  nunc  coucipiam  per  nova  vota  preces? 
45  Credo  etiam  magnos,  quo  sum  tam  turpiter  usus, 
Muneris  oblati  paenituisse  deos. 
Optabam  certe  recipi:  sum  uempe  receptus; 

Oscula  ferre:  tuli;  proximus  esse:  fui. 
Quo  mihi  fortuuae  tautum?  quo  regua  siue  usu? 
50      Quidj  uisi  possedi  dives  avams  opes? 
Sic  aret  mediis  taciti  vulgator  in  undis 

Pomaque,  quae  nuUo  tempore  tangat,  habet. 
A  tenera  quisquam  sic  surgit  mane  pueUa, 
Protinus  ut  sanctos  possit  adire  deos? 
55  Sed,  puto,  non  blaude,  nou  optima  perdidit  in  me 
Oscula!  non  omni  solUcitavit  ope! 


58  AMORUM 

lUa  graves  iDotuit  quercus  adamantaque  durum 

Surdaque  blauditiis  saxa  movere  suis; 
Digua  movere  fuit  certe  vivosque  virosque: 
60      Sed  neque  tum  vixi  nec  vir,  ut  ante,  fui. 
Quid  iuvet,  ad  surdas  si  cantet  Phemius  aures? 

Quid  miserum  Thamyran  picta  tabella  iuvat? 
At  quae  non  tacita  formavi  gaudia  mente! 

Quos  ego  non  finxi  disposuique  modos! 
65  Nostra  tamen  iacuere  velut  praemortua  membra 

Turpiter  hesterna  languidiora  rosa: 
Quae  nunc,  ecce,  vigent  intempestiva  valentque, 

Nunc  opus  exposcunt  militiamque  suam. 
Quin  istic  pudibunda  iaces,  pars  pessima  nostri? 
70      Sic  sum  pollicitis  caj)tus  et  ante  tuis: 
Tu  dominum  fallis,  per  te  deprensus  inermis 

Tristia  cum  magno  damna  pudore  tuli. 
Hanc  etiam  non  est  mea  dedignata  puella 

Molliter  admota  sollicitare  manu; 
75  Sed  postquam  nullas  consurgere  posse  per  artes 

Inmemoremque  sui  procubuisse  videt, 
'Quid  me  ludis?'  ait,  'quis  te^  male  sane,  iubebat 

Invitum  nostro  ponere  membra  toro? 
Aut  te  traiectis  Aeaea  venefica  lanis 
80      Devovet,  aut  alio  lassus  amore  venis.' 
Nec  mora,  desikdt  tunica  velata  soluta 

(Et  decuit  nudos  proripuisse  pedes!) 
Neve  suae  possent  intactam  scire  ministrae, 

Dedecus  hoc  sumpta  dissimulavit  aqua. 

Vin.  Et  quisquam  ingenuas  etiamnunc  suspicit  artes, 
Aut  tenerum  dotes  carmen  habere  putat? 
Ingenium  quondam  fuerat  pretiosius  auro, 
At  nunc  barbariast  grandis,  habere  nihil. 
5  Cum  pulchre  domiuae  nostri  placuere  libelli, 
Quo  licuit  libris,  non  licet  ire  mihi; 
Cum  bene  laudavit,  laudato  ianua  clausast: 
Turpiter  huc  ilkic  ingeniosus  eo. 


III,   VII,   57  —  VIII,   45.'  59 

Ecce,  recens  clives  parto  per  vulnera  censu 
10      Praefertur  nobis  sanguine  pastus  eques. 
Hunc  potes  amplecti  formosis,  vita,  lacertis? 

Huius  in  amplexu,  vita,  iacere  potes? 
Si  nescis,   caput  hoc  galeam  portare  solebat; 
Ense  latus  cinctum,  quod  tibi  servit,  erat; 
15  Laeva  manus,  cui  nunc   serum  male  convenit  aurum, 
Scuta  tulit;  dextram  tange:  crueuta  fuit. 
Qua  periit  aliquis,  potes  lianc  contingere  dextram? 

Heu!  ubi  mollities  pectoris  illa  tui? 
Cerne  cicatrices,  veteris  vestigia  pugnae: 
20      Quaesitumst  illi  corpore,  quidquid  habet; 
Forsitan  et,  quotiens  hominem  iugulaverit,  ille 

Indicet!  hoc  fassas  tangis,  avara,  manus: 
Ille  ego  Musarum  purus  Phoebique  sacerdos 
Ad  rigidas  canto  carmen  inane  fores? 
25  Discite,  qui  sapitis,  non  quae  nos  scimus  inertes, 
Sed  trepidas  acies  et  fera  castra  sequi 
Proque  bono  versu  primum  deducite  pilum! 
Hoc  tibi,  si  velles,  posset,  Homere,  dari. 
luppiter,  admonitus  iiihil  esse  potentius  auro, 
30      Corruptae  pretium  virginis  ipse  fuit: 

Dum  merces  aberat,  durus  pater,  ipsa  severa, 

Aerati  postes,  ferrea  turris  erat; 
Sed  postquam  sapiens  in  munera  venit  adulter, 
Praebuit  ipsa  siuus  et  dare  iussa  dedit. 
35  At  cum  regna  senex  caeli  Saturiius  haberet, 
Omne  lucrum  tenebris  alta  premebat  humus: 
Aeraque  et  argentum  cumque  auro  pondera  ferri 

Manibus  admorat,  nullaque  massa  fuit: 
At  meliora  dabat:  curvo  sine  vomere  fruges 
40      Pomaque  et  in  quercu  mella  reperta  cava. 
Nec  valido  quisquam  terram  scindebat  aratro, 

Sio-nabat  nuUo  limite  mensor  humum, 
Non  freta  demisso  verrebant  eruta  remo: 
Ultima  mortali  tum  via  litus  erat. 
45  Contra  te  soUers,  hominum  natura,  fuisti 


60  AMORUM 

Et  mmium  damnis  ingeniosa  tuis: 
Quo  tibi,  turritis  incingere  moenibus  urbes? 

Quo  tibi,  discordes  addere  in  arma  manus? 
Quid  tibi  cum  pelago?  terra  contenta  fuisses! 
50      Cur  non  et  caelum,  tertia  regna,  petis? 

[Qua  licet,  adfectas  caelum  quoque:  templa  Quirinus, 

Liber  et  Alcides  et  modo  Caesar  habent.] 
Eruimus  terra  solidum  pro  frugibus  aurum; 

Possidet  inventas  sanguine  miles  opes; 
55  Curia  pauperibus  clausast;  dat  census  honores: 

Inde  gravis  iudex,  inde  severus  eques. 
Onmia  possideant;  illis  Campusque  forumque 

Serviat,  hi  pacem  crudaque  bella  gerant: 
Tantum  ne  nostros  avide  liceantur  amores! 
60      Et  (satis  est)  aliquid  pauj)eris  esse  sinant! 
At  nunc,  exaequet  tetricas  licet  illa  Sabinas, 

Imperat  ut  captae,  qui  dare  multa  potest; 
Me  prohibet  custos,  in  me  timet  iUa  maritum: 

Si  dederim,  tota  cedet  uterque  domo. 
65  0  si  neclecti  quisquam  deus  ultor  amantis 

Tam  male  quaesitas  pulvere  mutet  opes! 

vmi.  Memnona  si  mater,  mater  ploravit  Acbillem, 
Et  tangunt  maguas  tristia  fata  deas, 
Flebilis  indiguos,  Elegeia,  solve  capillos! 
A!  nimis  ex  vero  nunc  tibi  nomen  erit: 
5  Ille  tui  vates  operis,  tua  fama,  Tibullus 
Ardet  in  extructo,  corpus  inane,  rogo. 
Ecce,  puer  Veueris  fert  eversamque  pharetram 

Et  fractos  arcus  et  sine  luce  facem; 
Adspice,  demissis  ut  eat  miserabilis  alis 
10      Pectoraque  infesta  tmidat  aperta  manu; 
Excipiunt  lacrimas  sparsi  per  colla  capilli, 

Oraque  singultu  concutiente  sonant: 
Fratris  in  Aeneae  sic  illum  funere  dicunt 
Egressum  tectis,  pulcher  lule,  tuis; 
15  Nec  minus  est  confusa  Venus  moriente  Tibullo, 


ni,  vni,  46  —  viiir,  52.  61 

Quam  iuYeni  rupit  cum  ferus  iiiguen  aper. 
At  sacri  vates  et  clivum  cura  vocamur; 

Sunt  etiam,  qui  nos  numen  habere  putent. 
Scilicet  omne  sacrum  mors  inportuna  profanat, 
20      Omnibus  obscuras  inicit  illa  manus! 

Quid  pater  Ismario,  quid  mater  profuit  Orpheo? 

Carmine  quid  victas  obstipuisse  feras? 
Et  Linon  in  silvis  idem  pater  'aelinon!'  altis 

Dicitur  invita  concinuisse  lyra; 
25  Adice  Maeoniden,  a  quo  ceu  fonte  perenni 

Vatum  Pieriis  ora  rigantur  aquis; 
Hunc  quoque  summa  dies  nigro  submersit  Averno. 

Defugiunt  avidos  carmina  sola  rogos: 
Durat,  opus  vatum,  Troiani  fama  laboris 
30      Tardaque  nocturno  tela  retexta  dolo. 

Sic  Nemesis  longum,  sic  Delia  nomen  babebuiit, 

Altera  cura  recens,  altera  primus  amor. 
Quid  vos  sacra  iuvant?  quid  nunc  Aegyptia  prosunt 

Sistra?  quid  in  vacuo  secubuisse  toro? 
35  Cum  rapiimt  mala  fata  bonos,  (ignoscite  fasso!) 

Sollicitor  nullos  esse  putare  deos. 
Vive  pius:  moriere;  pius  cole  sacra:   colentem 

Mors  gravis  a  templis  in  cava  busta  trahet; 
Carminibus  confide  bonis:  iacet,  ecce,  Tibullus; 
40      Vix  manet  e  toto,  parva  quod  uma  capit. 
Tene,  sacer  vates,  flammae  rapuere  rogales 

Pectoribus  pasci  nec  timuere  tuis? 
Aurea  sanctorum  potuissent  templa  deorum 

Urere,  quae  tantum  sustinuere  nefas. 
45  Avertit  vultus,  Erycis  quae  possidet  arces: 

Simt  quoque,  qui  lacrimas  continuisse  negant. 
Sed  tamen  hoc  melius,  quam  si  Phaeacia  tellus 

IgTiotum  vili  supposuisset  humo: 
Hinc  certe  madidos  fugientis  pressit  oceUos 
50      Mater  et  in  cineres  ultima  dona  tulit; 

Hinc  soror  in  partem  misera  cum  matre  doloris 

Venit  inomatas  dilaniata  comas. 


62  AMORUM 

Cumque  tuis  sua  iunxerunt  Nemesisque  priorque 

Oscula  nec  solos  destituere  rogos. 
55  Delia  descendens  'felicius'  inquit  'amata 

Sum  tibi:  vixisti,  dum  tuus  ignis  eram.' 
Cui  Nemesis  ^quid'  ait   '^tibi  sunt  mea  damna  dolori? 

Me  tenuit  moriens  deficiente  manu.' 
Si  tamen  e  nobis  aliquid  nisi  nomen  et  umbra 
60      Restat,  in  Elysia  valle  Tibullus  erit: 
Obvius  liuic  venias  hedera  iuvenalia  cinctus 

Tempora  cum  Calvo,  docte  Catulle,  tuo; 
Tu  quoque,  si  falsumst  temerati  crimen  amici, 

Sauguinis  atque  animae  prodige  Galle  tuae. 
65  His  comes  umbra  tuast;  sicjuast  modo  corporis  umbra, 

Auxisti  numeros,  culte  Tibulle,  pios. 
Ossa  quieta,  precor,  tuta  requiescite  in  urna, 

Et  sit  humus  cineri  non  onerosa  tuo! 

X.  Annua  venerunt  Cerealis  tempora  sacri: 
Secubat  in  vacuo  sola  puella  toro. 
Flava  Ceres,  tenues  spicis  redimita  capillos, 
Cur  inhibes  sacris  commoda  nostra  tuis? 
5  Te,  dea,  munificam  gentes  ubiquaque  loquuntur, 
Nec  minus  humanis  iuvidet  ulla  bonis. 
Ante  nec  hirsuti  torrebant  farra  coloni, 

Nec  notum  terris  area  nomen  erat, 
Sed  giandem  quercus,  oracula  prima,  ferebant: 
10      Haec  erat  et  teneri  caespitis  herba  cibus; 
Prima  Ceres  docuit  turgescere  semen  in  agris 

Falce  coloratas  subsecuitque  comas, 
Prima  iugis  tauros  supponere  colla  coegit 
Et  veterem  curvo  dente  revellit  humum. 
15  Hanc  quisquam  lacrimis  laetari  credit  amautum 
Et  bene  tormentis  secubituque  coli? 
Nec  tamen  est,  quamvis  agros  amet  illa  feraces, 

Rustica  nec  viduum  pectus  amoris  habet. 
Cretes  erunt  testes;  (nec  fingunt  omnia  Cretes; 
20      Crete  nutrito  terra  superba  love: 


III,  vnn,  53  —  XI,  8.  63 

Illic,  sideream  mimdi  qui  temperat  arcem, 

Exigims  tenero  lac  bibit  ore  puer; 
Magna  fides  testi:  testis  laudatur  alumno) 

Fassuram  Cererem  crimiua  nostra  puto. 
25  Viderat  lasium  Cretaea  diva  sub  Ida 

Figentem  certa  terga  ferina  manu; 
Vidit,  et  ut  tenerae  flammam  rapuere  medullae, 

Hinc  pudor,  ex  illa  parte  trahebat  amor: 
Victus  amore  pudor.   sulcos  arere  videres 
30      Et  sata  cum  minima  parte  redire  sui: 
Cum  bene  iactati  pulsarant  arva  ligones, 

Ruperat  et  duram  vomer  aduncus  humum, 
Seminaque  in  latos  ierant  aequaliter  agros, 

Inrita  decepti  vota  colentis  erant. 
35  Diva  poteus  frugum  silvis  cessabat  in  altis; 

Deciderant  longae  spicea  serta  comae. 
Sola  fuit  Crete  fecundo  fertilis  anno: 

Omnia,  qua  tulerat  se  dea,  messis  erat; 
Ipse  locus  nemorum  canebat  frugibus  Idae, 
*o      Et  ferus  in  silva  farra  metebat  aper; 
Optavit  Minos  similes  sibi  legifer  anuos, 

Optavit,  Cereris  longus  ut  esset  amor. 
Quod  tibi  secubitus  tristes,  dea  flava,  fuissent, 

Hoc  cogor  sacris  nunc  ego  ferre  tuis. 
45  [Cur  ego  sim  tristis,  cum  sit  tibi  nata  reperta 

Regnaque  quam  luno  sorte  minore  regat?] 
Festa  dies  Veneremque  vocat  cantusque  merumque: 

Haec  decet  ad  dominos  munera  ferre  deos* 

XI.Multa  diuque  tuli:  vitiis  patientia  victast; 
Cede  fatigato  pectore,  turpis  amor! 
Scilicet  adserui  iam  me  fugique  catenas, 
Et  quae  non  puduit  ferre,  tulisse  pudet. 
5  Vicimus  et  domitum  pedibus  calcamus  amorem: 
Venerunt  capiti  cornua  sera  meo. 
Perfer  et  obdura!  dolor  hic  tibi  proderit  olim: 
Saepe  tulit  lassis  sucus  amarus  opem. 


64  AMORUM 

Ergo  ego  sustinui,  foribus  tam  saepe  repulsus, 
10      lugenuum  dura  ponere  corpus  humo? 
Ergo  ego  nescio  cui,  quem  tu  conplexa  tenebas, 

Excubui  clausam,  servus  ut,  ante  domum? 
Vidi,  cum  foribus  lassus  prodiret  amator, 
luvalidum  referens  emeritumque  latus. 
15  Hoc  tamen  est  levius,  quam  quod  sum  visus  ab  illo: 
Eveniat  nostris  hostibus  ille  pudor! 
Quando  ego  non  fixus  lateri  patienter  adhaesi, 

Ipse  tuus  custos,  ipse  vir^  ipse  comes? 
Scilicet  et  populo  per  me  cantata  placebas: 
20      Causa  fuit  multis  uoster  amoris  amor. 
Turpia  quid  referam  vanae  mendacia  liuguae 

Et  periuratos  in  mea  damna  deos? 
Quid  iuvenum  tacitos  inter  convivia  nutus 
Verbaque  conpositis  dissimulata  notis? 
25  Dicta  erat  aegra  mihi:  praeceps  amensque  cucurri: 
Veni,  et  rivali  non  erat  aegra  meo. 
His  et  quae  taceo  duravi  saepe  ferendis: 

Quaere  alium  pro  me,  qui  queat  ista  pati; 
lam  mea  votiva  puppis  redimita  corona 
30      Lenta  tumescentes  aequoris  audit  aquas. 
Desine  blanditias  et  verba,  potentia  quondam, 
Perdere:  non  ego  sum  stultus,  ut  ante  fui. 

Luctantur  pectusque  leve  in  contraria  tendunt       Xlb. 

Hac  amor   hac  odium,  sed,  puto^  vincit  amor. 
35  Odero,  si>potero;  si  non,  invitus  amabo: 

Nec  iuga  taurus  amat;  quae  tamen  odit,  habet. 
Nequitiam  fugio:  fugientem  forma  reducit;  5 

Aversor  morum  crimina:  corpus  amo; 
Sic  ego  nec  sine  te  nec  tecum  vivere  possum 
40      Et  videor  voti  nescius  esse  mei. 

Aut  formosa  fores  minus,  aut  minus  inproba,  vellem: 

Non  facit  ad  mores  tam  bona  forma  malos.  lo 

Facta  merent  odium,  facies  exorat  amorem: 

Me  miserum!  vitiis  plus  valet  illa  suis! 


III,   XI,   9  —  XII,   28.  65 

45  Parce,  per  o  lecti  socialia  iiira,  per  omnis, 
Qui  dant  falleudos  se  tibi  saepe,  deos 
Perque  tuam  faciem,  magni  milu  numinis  instar,     is 

Perque  tuos  oculos,  qui  rapuere  meos! 
Quidquid  eris,  mea  semper  eris;  tu  selige  tantum, 
50      Me  quoque  velle  velis,  anne  coactus  ameml 
Lintea  dem  potius  ventisque  ferentibus  utar, 

Ut,  quamyis  nolim,  cogar  amare,  velim.  20 

Xn    Quis  fuit  ille  dies,  quo  tristia  semper  amanti 
Omina  non  albae  concinuistis  ares? 
Quodve  putem  sidus  nostris  occurrere  fatis, 
Quosve  deos  in  me  bella  movere  querar? 
5  Quae  modo  dicta  meast,  quam  coepi  solus  amare, 
Cum  multis  vereor  ne  sit  habenda  mihi. 
Fallimur,  an  nostris  innotuit  illa  libellis? 

Sic  erit:  ingenio  prostitit  illa  meo. 
Et  meritol  quid  enim  formae  praeconia  feci? 
10      Vendibilis  culpa  facta  puella  meast. 
Me  lenone  placet,  duce  me  perductus  amator, 

lanua  j^er  nostras  est  adaperta  manus. 
An  prosint,  dubium,  nocuerunt  carmina  semper: 
Invidiae  nostris  illa  fuere  bonis. 
15  Cum  Thebe,  cum  Troia  foret,  cum  Caesaris  acta, 
Ingenium  movit  sola  Corinna  meum: 
Aversis  utinam  tetigissem  carmina  Musis, 
Phoebus  et  inceptum  destituisset  oj)usI 
Nec  tamen  ut  testes  mos  est  audire  poetas; 
20      Malueram  verbis  pondus  abesse  meis. 
Per  nos  ScyUa  patri  caros  furata  capillos 

Pube  premit  rapidos  inguinibusque  canes; 
Nos  pedibus  pimias  dedimus,  nos  crinibus  angues; 
Yictor  Abantiades  alite  fertur  equo. 
25  Idem  per  sj)atium  Tityon  porreximus  ingens, 

Et  tria  vipereo  fecimus  ora  cani; 
*Fecimus  Enceladon  iaculantem  mille  lacertis. 
Ambiguae  captos  virginis  ore  viros; 
OviD.  I.  0 


66  AMORUM 

Aeolios  Itliacis  inclusimus  utribus  Euros; 
30      Proditor  iii  medio  Tautalus  amne  sitit; 
De  Niobe  silieem,  de  virgiue  fecimus  ursam; 

Coucinit  Odrysium  Cecropis  ales  Ityn; 
luppiter  aut  in  aves  aut  se  transformat  in  aurum 

Aut  secat  inposita  virgine  taurus  aquas; 
35  Protea  quid  referam  Thebanaque  semina,  dentes; 

Qui  vomerent  flammas  ore,  fuisse  boves, 
Flere  genis  electra  tuas,  Auriga,  sorores, 

Quaeque  rates  fuerint,  nunc  maris  esse  deas, 
Aversumque  diem  mensis  furialibus  Atrei 
40      Duraque  percussam  saxa  secuta  lyram? 
Exit  in  inmensum  fecunda  licentia  vatum, 

Obligat  bistorica  nec  sua  verba  fide; 
Et  mea  debuerat  falso  laudata  videri 

Femina:  credulitas  nunc  mibi  vestra  nocet. 

XIII.  Cum  mihi  pomiferis  coniunx  foret  orta  Faliscis, 
Moenia  contigimus  victa,  Camille,  tibi. 
Casta  sacerdotes  luuoni  festa  parabant 
Per  celebres  ludos  iudigenamque  bovem: 
5  Grande  morae  pretium  ritus  cognoscere,  quamvis 
Difficilis  cli"s4s  huc  via  praebet  iter. 
Stat  vetus  et  densa  praenubilus  arbore  lucus; 

Adspice:  concedes  numen  inesse  loco; 
Aecipit  ara  preces  votivaque  tura  piorum, 
10      Ara  per  antiquas  facta  sine  arte  manus. 
Hinc,  ubi  praesonuit  soUemni  tibia  cantu, 

It  per  velatas  annua  pompa  vias; 
Ducuntur  niveae  populo  plaudente  iuvencae, 
Quas  aluit  campis  herba  Falisca  suis, 
15  Et  vituli  nondum  metuenda  fronte  minaces 
Et  minor  ex  humili  victima  porcus  hara 
Duxque  gregis  cornu  per  tempora  dura  recurvoj 

Invisast  dominae  sola  capella  deae: 
IlHus  indicio  silvis  inventa  sub  altis 
20      Dicitur  inceptam  destituisse  fugam; 


ni,   XII,   23  —  XIIII,   20.  67 

Nimc  quoque  per  pueros  iaculis  incessitur  index 

Et  pretium  auctori  vulneris  ipsa  datur. 
Qua  veutura  deast,  iuveues  timidaeque  puellae 

Praeverrunt  latas  veste  iacente  vias: 
25  Virginei  crines  auro  gemmaque  premuntur, 

Et  tegit  auratos  palla  superba  pedes: 
More  patrum  Graio  velatae  vestibus  albis 

Tradita  supposito  vertice  sacra  ferunt. 
Ore  favent  populi  tunc,  cum  venit  aurea  pompa, 
30      Ipsa  sacerdotes  subsequiturque  suas. 
Argivast  pompae  facies:  Agamemnone  caeso 

Et  scelus  et  patrias  fugit  Halaesus  opes 
lamque  pererratis  profugus  terraque  fretoque 

Moeuia  felici  condidit  alta  manu; 
35  Ille  suos  docuit  lunonia  sacra  Faliscos: 

Sint  mihi,  sint  populo  semper  amica  suo! 

Xnn.  Xon  ego,  ue  pecces,  cum  sis  formosa,  recuso, 
Sed  ne  sit  misero  scire  necesse  milii,* 
Nec  te  nostra  iubet  fieri  censura  pudicam, 
Sed  tamen,  ut  temptes  dissimulare,  rogat. 
5  Non  peccat,  quaecumque  potest  peccasse  uegare, 
Solaque  famosam  culpa  professa  facit. 
Quis  furor  est,  quae  nocte  latent,  in  luce  fateri 

Et,  quae  clam  facias,  facta  referre  palam? 
IgTioto  meretrix  corpus  iunctura  Quiriti 
10      Opposita  populum  summovet  ante  sera: 
Tu  tua  prostitues  famae  peccata  sinistrae 

Commissi  perages  indiciumque  tui? 
Sit  tibi  mens  melior,  saltemve  imitare  pudicas, 
Teque  probam,  quamvis  non  eris,  esse  putem! 
15  Quae  facis,  haec  facito;  tantum  fecisse  negato, 
Nec  pudeat  coram  verba  modesta  loqui! 
Est  qui  nequitiam  locus  exigat:  omnibus  illum 

Deliciis  inple,  stet  procul  iude  pudor! 
Hinc  simul  exieris,  lascivia  protinus  omnis 
20      Absit,  et  in  lecto  crimina  pone  tuo! 


68  AMORUM 

Illic  nec  tunicam  tibi  sit  posuisse  pudori 

Nec  femori  iupositum  sustinuisse  femur; 
Illic  purpureis  condatur  lingua  labellis, 

Inque  modos  Venerem  mille  figuret  amor; 
25  Illic  nec  voces  nec  verba  iuvantia  cessent, 

Spondaque  lasciva  mobilitate  tremat! 
Indue  cum  tunicis  metuentem  crimina  vultum, 

Et  pudor  obscenum  diffiteatur  opus; 
Da  populo,  da  verba  mihi;  sine,  nescius  errem, 
30      Et  liceat  stulta  credulitate  frui! 

Cur  totiens  video  mitti  recipique  tabellas? 

Cur  pressus  prior  est  interiorque  torus? 
Cur  plus  quam  somno  turbatos  esse  capillos 

CoUaque  conspicio  dentis  habere  notam? 
35  Tantum  non  oculos  crimen  deducis  ad  ipsos; 

Si  dubitas  famae  parcere,  parce  milii! 
Mens  abit  et  morior,  quotiens  peccasse  fateris, 

Perque  meos  artus  frigida  gutta  fluit. 
[Tunc   amo,  tunc  odi  frustra,   quod  amare  necessest; 
40      Tunc  ego,  sed  tecum,  mortuus  esse  velim.] 
Nil  equidem  inquiram:  nec,  quae  celare  parabis, 

Insequar,  et  falli  muneris  instar  erit; 
Si  tamen  in  media  deprensa  tenebere  culpa, 

Et  fuerint  oculis  probra  videnda  meis, 
45  Quae  bene  visa  mihi  fuerint,  bene  visa  negato: 

Concedent  verbis  lumina  nostra  tuis. 
Prona  tibi  vinci  cupientem  vincere  palmast, 

Sit  modo  ^non  feci'  dicere  lingua  memor: 
Cum  tibi  contingat  verbis  superare  duobus, 
50      Etsi  non  causa,  iudice  vince  tuo! 

XV.  Quaere  novum  vatem,  tenerorum  mater  Amorum: 
Raditur  liic  elegis  ultima  meta  meis; 
Quos  ego  conposui,  Paeligni  ruris  alumnus, 
(Nec  me  deliciae  dedecuere  meae) 
5  Siquid  id  est,  usque  a  proa^as  vetus  ordinis  heres, 
Non  modo  militiae  turbine  factus  eques. 


III,    XIIII,    21  XV,    20.  69 

Mautua  Yergilio,  gaudet  Verona  Catullo; 
Paelignae  dicar  gloria  gentis  ego, 
*  Quam  sua  libertas  ad  houesta  coegerat  arma, 
10      Cum  timuit  socias  auxia  Roma  manus. 
Atque  aliquis  spectans  hospes  Sulmonis  aquosi 

Moenia,  quae  campi  iugera  pauca  tenent, 
'Quae  tantum'  dicat  'potuistis  ferre  poetam, 
Quantulacumque  estis^  vos  ego  magna  voco.' 
15  Culte  puer  puerique  parens  Amathusia  culti, 
Aurea  de  campo  yellite  sigua  meo! 
Corniger  increpuit  thyrso  graviore  Lyaeus: 

Pulsandast  magnis  area  maior  equis. 
Inbelles  elegi,  genialis  Musa,  valete, 
20      Post  mea  mansurum  fata  superstes  opus! 


EPISTULAE. 
P.  OVIDI  NASONIS  HEROIDES. 

PENELOPE  ULIXI. 

I.  Hanc  tua  Penelope  lento  tibi  mittit,  Ulixe; 
Nil  mihi  rescribas,  at  tamen  ipse  veni! 
Troia  iacet  certe  Danais  invisa  puellis: 
Vix  Priamus  tanti  totaque  Troia  fuit. 
5  0  utinam  tum,  cum  Lacedaemona  classe  petebat, 
Obrutus  insanis  esset  adulter  aquis! 
Non  ego  deserto  iacuissem  frigida  lecto, 

Non  quererer  tardos  ire  relicta  dies^ 
Nec  milii  quaerenti  spatiosam  fallere  noctem 
10      Lassasset  viduas  pendula  tela  manus. 
Quando  ego  non  timui  graviora  pericula  veris? 

Res  est  soUiciti  plena  timoris  amor. 
In  te  fingebam  violentos  Troas  ituros, 

Nomine  in  Hectoreo  pallida  semper  eram; 
15  Sive  quis  Antiloclium  narrabat  ab  Hectore  victum, 
Antilochus  nostri  causa  timoris  erat; 
Sive  Menoetiaden  falsis  cecidisse  sub  armis, 

Flebam  successu  posse  carere  dolos; 
Sanguine  Tlepolemus  Lyciam  tepefecerat  hastam: 
20      Tlepolemi  leto  cura  novata  meast; 

Denique,  quisquis  erat  castris  iugulatus  Achivis, 

Frigidius  glacie  pectus  amautis  erat. 
Sed  bene  consuluit  casto  deus  aequus  amori: 
Versast  in  cineres  sospite  Troia  viro. 


I.  PENELOPE  1— Gi.  71 

25  Argolici  recliere  duces:  altaria  fumant; 

Ponitur  ad  patrios  barbara  praeda  deos; 
Grrata  ferunt  nymphae  pro  salvis  dona  maritis, 

Illi  victa  suis  Troica  fata  canunt; 
Mirantur  iustique  senes  trepidaeque  puellae, 
30      Narrantis  coniunx  pendet  ab  ore  viri, 
Atque  aliquis  posita  monstrat  fera  proelia  mensa 

Pingit  et  exiguo  Pergama  tota  mero: 
'Hac  ibat  Simois,  haec  est  Sigeia  tellus, 
Hic  steterat  Priami  regia  celsa  senis; 
35  Illic  Aeacides,  illic  tendebat  Ulixes, 

Hic  lacer  admissos  terruit  Hector  equos.' 
Omnia  namque  tuo  senior  te  quaerere  misso 

Eettulerat  nato  Nestor,  at  ille  mihi. 
Rettulit  et  ferro  Rhesumque  Dolouaque  caesos, 
40      Utque  sit  hic  somno  proditus,  ille  dolo. 
Ausus  es,  o  nimium  nimiumque  oblite  tuorum, 

Thracia  nocturno  tangere  castra  dolo 

Totque  simul  mactare  viros,  adiutus  ab  uno! 

At  bene  cautus  eras  et  memor  ante  mei! 

45  Usque  metu  micuere  sinus,  dum  victor  amicum 

Dictus  es  Ismariis  isse  per  agmen  equis. 

Sed  mihi  quid  j)rodest  vestris  disiecta  lacertis 

Ilios  et,  murus  quod  fuit,  esse  solum, 
Si  maneo,  c|ualis  Troia  durante  manebam, 
50      Virque  mihi  dempto  fine  carendus  abest? 
Diruta  sunt  aliis,  uni  mihi  Pergama  restant, 

Incola  captivo  quae  bove  victor  arat. 
lam  seges  est,  ubi  Troia  fuit,  resecandaque  falce 
Luxuriat  Phrygio  sanguine  pinguis  humus, 
55  Semisepulta  virum  curvis  feriuntur   aratris 
Ossa,  ruinosas  occulit  herba  domos: 
Victor  abes,  nec  scire  mihi,  quae  causa  morandi, 

Aut  in  quo  lateas  ferreus  orbe,  licet! 
Quisquis  ad  haec  vertit  peregrinam  litora  puppim, 
60      Ille  mihi  de  te  multa  rogatus  abit, 

Quamque  tibi  reddat^  si  te  modo  viderit  usquam, 


72  HEROIDES. 

Traditiir  liuic  digitis  charta  notata  meis. 
Nos  Pylon,  antiqui  Neleia  Nestoris  arva, 
Misinius:  incertast  fama  remissa  Pylo; 
65  Misimus  et  Sparten:  Sparte  quoque  nescia  veri. 
Quas  liabitas  terras  aut  ubi  lentus  abes? 
Utilius  starent  etiamnunc  moenia  Phoebi: 

(Irascor  votis  lieu!  levis  ipsa  meis) 
Scirem,  ubi  puguares,  et  tantum  bella  timerem, 
70      Et  mea  cum  multis  iuncta  querela  foret. 

Quid  timeam,  ignoro;  timeo  tamen  omnia  demens, 

Et  patet  in  curas  area  lata  meas: 
Quaecumque  aec^uor  habet,  quaecumque  pericula  tellus, 
Tam  longae  causas  suspicor  esse  morae. 
75  Haec  ego  dum  stulte  metuo,  quae  vestra  libidost, 
Esse  peregrino  captus  amore  potes; 
Forsitan  et  narres,  quam  sit  tibi  rustica  coniunx, 

Quae  tantum  lanas  non  sinat  esse  rudes. 
Fallar,  et  hoc  crimen  tenues  vanescat  in  auras, 
80      Neve,  revertendi  liber,  abesse  velis! 
Me  pater  Icarius  viduo  discedere  lecto 

Cogit  et  inmensas  increpat  usque  moras. 
Increpet  usque  licet!  tua  sum,  tua  dicar  oportet: 
Penelope  coniunx  semper  Ulixis  ero. 
85  Ille  tamen  pietate  mea  precibusque  pudicis 
Fraugitur  et  vires  temperat  ipse  suas: 
Dulichii  Samiique  et,  quos  tulit  alta  Zacynthos, 

Turba  ruunt  in  me  luxuriosa  proci 
Inc^ue  tua  regnant  nullis  prohibentibus  aula; 
90      Viscera  nostra,  tuae  dilacerantur  opes. 

Quid  tibi   Pisandrum  Polybumque  Medontaque   dirum 

Eurymachique  avidas  Antinoique  manus 
Atque  alios  referam,  quos  omnis  turpiter  absens 
Ipse  tuo  partis  sanguine  rebus  alis? 
95  Irus  egens  pecorisque  Melanthius  actor  edendi 

Ultimus  accedunt  in  tua  damna  pudor. 
103  Hinc  faciunt  custosque  boum  longaevaque  nutrix, 
Tertius  inmundae  cura  fidelis  harae! 


I.  PEXELOPE  62—110.     II.  PHYLLIS  i— n.  73 

9"  Tres  sumus  inbelles  uumero,  siue  -viribus  uxor 

Laertesque  senex  Telemachusque  puer. 
107  Telemacho  veniet,  yivat  modo,  fortior  aetas: 

Nunc  erat  auxiliis  illa  tuenda  patris; 
99  Ille  per  insidias  paenest  mihi  nuper  ademptus, 

Dum  parat  invitis  omnihus  ire  Pylon; 
Di,  precor,  hoc  iubeant,  ut  euntibus  ordine  fatis 

Ille  meos  oculos  couprimat,  ille  tuos. 
105  Sed  neque  Laertes,  ut  qui  sit  inutilis  armis, 

Hostibus  in  mediis  regna  tenere  potest, 
109  Nec  mihi  sunt  vires  inimicos  pellere  tectis: 

Tu  citius  venias,  portus  et  ara  tuis! 
Est  tibi  sitque,  precor,  natus,  qui  mollibus  annis 

In  patrias  artes  erudieudus  erat; 
Respice  Laerten:  ut  iam  sua  lumina  condas, 

Extremum  fati  sustinet  ille  diem; 
113  Certe  ego,  quae  fueram  te  discedente  puella, 

Protinus  ut  venias,  facta  videbor  anus. 

PHYLLIS  DEMOPHOONTI. 
II.  Hospita,  Demophoon,  tua  te  Rhodopeia  Phyllis 
Ultra  promissum  tempus  abesse  queror. 
Cornua  cum  lunae  pleno  semel  orbe  coissent, 
Litoribus  nostris  ancora  pacta  tuaest: 
5  Luna  quater  latuit,  toto  quater  orbe  recrevit, 
Xec  vehit  Actaeas  Sithonis  unda  rates. 
Tempora  si  numereS;  quae  nos  numeramus  amantes, 

Non  venit  ante  suam  nostra  querela  diem: 
Spes  quoque  lenta  fuit:  tarde,  quae  crecHta  laedunt, 
10      Credimus!  invitus  nunc  et  amore  noces. 
Saepe  fui  mendax  pro  te  mihi,  saepe  notavi 

Alba  procellosos  vela  referre  Xotos: 
Thesea  devovi,  quia  te  dimittere  noUet: 
Xec  tenuit  cursus  forsitan  ille  tuos; 
15  Interdum  timui,  ne,  dum  vada  tendis  ad  Hebri, 
Mersa  foret  cana  naufraga  puppis  aqua; 
Saepe  deos  supplex,  ut  tu,  scelerate,  valeres, 


74  HEROIDES. 

*Cum  prece  turicreinis  sum  venerata  sacris; 
Saepe,  videus  ventos  caelo  pelagoque  faventes,* 
20      Ipsa  mihi  clixi  'si  valet  ille,  venit'; 

Denique  fidus  amor,  quidquid  properantibus  obstat, 

Finxit,  et  ad  causas  ingeniosa  fui. 
At  tu  lentus  abes,  nec  te  iurata  reducunt 
Numina,  nec  nostro  motus  amore  redis. 
25  Demophoon,  ventis  et  verba  et  vela  dedisti: 
Yela  queror  reditu,  verba  carere  fide. 
Dic  mihi,  quid  feci,  nisi  non  sapienter  amavi? 

Crimine  te  potui  demeruisse  meo. 
Unum  in  me  scelus  est,  quod  te,  scelerate,  recepi, 
30      Sed  scelus  hoc  meriti  jaondus  et  instar  habet. 
lura,  fides  ubi  nuuc  commissaque  dextera  dextrae, 

Quique  erat  in  falso  plurimus  ore  deus? 
Promissus  socios  ubi  nunc  Hymenaeus  in  annos, 
Qui  mihi  couiugii  sponsor  et  obses  erat? 
35  Per  mare,  quod  totum  ventis  agitatur  et  undis, 
Per  quod  saepe  ieras,  per  quod  iturus  eras, 
Perque  tuum  mihi  iurasti,  nisi  fictus  et  illest, 

Concita  qui  ventis  aequora  mulcet,  avum, 
Per  Venerem  nimiumque  mihi  facientia  tela, 
40      Altera  tela  arcus,  altera  tela  faces, 

lunonemque,  toris  quae  praesidet  alma  maritis, 

Et  per  taediferae  mystica  sacra  deae: 
Si  de  tot  laesis  sua  numina  quisque  deorum 
Vindicet,  in  poenas  non  satis  uuus  eris. 
45  At  laceras  etiam  puppes  furiosa  refeci, 
Ut,  qua  desererer,  firma  carina  foret, 
Remigiumque  dedi,  quod  me  fugiturus  haberes: 

Heu!  patior  telis  vulnera  facta  meis! 
Credidimus  blandis,  quorum  tibi  copia,  verbis, 
50      Credidimus  generi  nominibusque  tuis, 

Credidimus  lacrimis:  an  et  hae  simulare  docentur? 

Hae  quoque   habent  artes,  quaque  iubentur,  eunt? 
Dis   quoque  credidimus.  quo   iam   tot   pignora   nobis? 
Parte  satis  potui  qualibet  inde  capi. 


11.  PHYLLIS  18  —  91.  75 

55  Nec  moveor,  quod  te  iuvi  portuque  locoque: 
(Debuit  haec  meriti  summa  fuisse  meil) 
Turpiter  liospitium  lecto  cumulasse  iugali 

Paeuitet  et  lateri  couseruisse  latus. 
Quae  fuit  aute  illam,  mallem  suprema  fuisset 
60      Xox  milii,  dum  potui  Phyllis  houesta  mori. 
Speravi  melius^  quia  me  meruisse  putavi: 

Quaecumque  ex  merito  sj^es  venit,  aequa  venit. 
Fallere  credeutem  non  est  operosa  puellam 
Gloria:  simplicitas  digna  favore  fuit. 
65  Sum  decepta  tuis  et  amans  et  femina  verbis: 
Di  faciantj  laudis  summa  sit  ista  tuae, 
Inter  et  Aegidas,  media  statuaris  iu  urbe, 

MagTiificus  titulis  stet  pater  ante  suis; 
Cum  fuerit  Sciron  lectus  torvusque  Procrustes 
70      Et  Sinis  et  tauri  mixtaque  forma  viri 
Et  domitae  bello  Thebae  fusique  bimembres 

Et  pulsata  nigri  regia  caeca  dei, 
Hoc  tua  post  illos  titulo  siguetur  imago: 
'Hic  est,  cuius  amans  hospita  capta  dolost.' 
75  De  taiita  rerum  tm'ba  factisque  parentis 
Sedit  in  ingenio  Cressa  relicta  tuo; 
Quod  solum  excusat,  solum  miraris  in  illo: 

Heredem  patriae,  perfide,  fraudis  agis. 
Illa  (nec  invideo)  fruitur  meliore  marito 
80      Inque  capistratis  tigribus  alta  sedet, 
At  mea  despecti  fugiunt  conubia  Thraces, 
Quod  ferar  externum  praeposuisse  meis, 
Atque   aliquis  Ham  nunc  doctas  eat'  inquit  'Athenas: 
Armiferam  Thracen  qui  regat,  alter  erit. 
85  Exitus  acta  probat.'    careat  successibus,  opto, 
Quisquis  ab  eventu  facta  notanda  putat: 
At  si  nostra  tuo  spumescant  aequora  remo, 

lam  mihi,  iam  dicar  cousukiisse  meis. 
Sed  neque  consuhii,  nec  te  mea  regia  tanget 
90      Fessaque  Bistonia  membra  lavabis  aqua. 
IUa  meis  oculis  species  abeuntis  inhaeret, 


76  HEROIDES. 

Cum  premeret  portus  classis  itnra  meos: 
Ausus  es  amplecti  colloque  infusus  amantis 

Oscula  per  longas  iungere  pressa  moras 
95  Cumque  tuis  lacrimis  lacrimas  confundere  nostras, 

Quodque  foret  velis  aura  secunda,  queri 
Et  mitii  discedens  suprema  dicere  voce: 

Thylli,  fac  expectes  Demoj)lioonta  tuum!' 
Expectem^  qui  me  numquam  visurus  abisti? 
100      Expectem  pelago  vela  negata  meo? 

Et  tamen  expecto,  redeas  modo  serus  amanti, 

Ut  tua  sit  solo  tempore  lapsa  fides! 
Quid  precor  infelix?  te  iam  tenet  altera  coniuux 

Forsitan  et^  nobis  qui  male  favit^  Amor, 
105  Atque  tibi  excidimus:  nullam,  puto,  Phyllida  nosti; 

Ei  mihi,  si^  quae  sim  Phytlis  et  unde,  rogas, 
Quae  tibi,  Demophoon,  longis  erroribus  acto 

Threicios  portus  hospitiumque  dedi, 
Cuius  opes  auxere  meae,  cui  dives  egenti 
110      Munera  multa  dedi,  multa  datura  fui; 
Quae  tibi  subieci  latissima  regna  Lycurgi, 

Nomine  femineo  vix  satis  apta  regi, 
Qua  patet  umbrosum  Khodope  glacialis  ad  Haemum, 

Et  sacer  admissas  exigit  Hebrus  aquas, 
115  Cui  mea  virginitas  avibus  libata  siuistris 

Castaque  fallaci  zona  recincta  mauu! 
Prouuba  Tisiphoue  thalamis  ululavit  in  illis, 

Et  cecinit  maestum  devia  carmen  avis; 
Adfuit  Allecto  brevibus  torquata  cokibris, 
120      Suntque  sepulcrali  himina  mota  face. 

Maesta  tamen  scopulos  fruticosaque  litora  calco 

Quaeque  patent  ocuHs  htora  lata  meis; 
Sive  die  laxatur  humus,  seu  frigida  hicent 

Sidera^  prospicio,  quis  freta  ventus  agat, 
125  Et  quaecumque  procul  venientia  hntea  vidi, 

Protiuus  illa  meos  auguror  esse  deos; 
In  freta  procurro,  vix  me  retinentibus  undis, 

Mobile  qua  primas  porrigit  aequor  aquas; 


II.  PHYLLIS  92—148.     III.  BRISEIS  1—15.  77 

Quo  magis  accedunt,  niinus  et  minus  utilis  adsto: 
130      Linquor  et  ancillis  excipienda  cado. 

Est  sinus,  adductos  modice  falcatus  in  arcus; 

Ultima  praerupta  cornua  mole  rigent: 
Hinc  milii  suppositas  inmittere  corpus  in  undas 

Mens  fuit  et,  quoniam  fallere  pergis,  erit. 
135  Ad  tua  me  fluctus  proiectam  litora  portent, 

Occurramque  oculis  intumulata  tuis, 
Duritia  ferrum  ut  superes  adamantaque  teque, 

'Non  tibi  sic'  dices  Tliylli,  sequendus  eram.' 
Saepe  venenorum  sitis  est  mihi,  saepe  cruenta 
i^io      Traiectam  gladio  morte  perire  iuvat; 

Colla  cjuoque,  infidis  quia  se  uectenda  lacertis 

Praebuerunt,  laqueis  inplicuisse  iuvat. 
Stat  nece  matura  teuerum  pensare  pudorem; 

In  necis  electu  parva  futura  morast. 
145  Inscribere  meo  causa  invidiosa  sepulcro; 

Aut  lioc  aut  simili  carmine  notus  eris: 
Tbyllida  Demopboon  leto  dedit  hospes  amantem: 

Ille  necis  causam  praebuit,  ipsa  manum.' 

BRISEIS  ACHILLI. 
ni.  Quam  legis,  a  rapta  Briseide  littera  venit, 
Vix  bene  barbarica  Graeca  notata  manu; 
Quascumque  adspicies,  lacrimae  fecere  lituras: 
Sed  tamen  et  lacrimae  pondera  vocis  habeut. 
0  Si  mihi  pauca  queri  de  te  dominocjue  viroque 
Fas  est,  de  domino  pauca  viroque  querar. 
Non,  ego  poscenti  quod  sum  cito  tradita  regi, 

Culpa  tuast,  quamvis  haec  quoque  culpa  tuast: 
Nam  simul  Eurybates  me  Talthybiusque  vocarunt, 
10      Eurybati  data  sum  Talthybioque  comes; 
Alter  in  alterius  iactantes  lumina  vultum 

Quaerebant  taciti,  noster  ubi  esset  amor. 
Differri  jjotui:  poenae  mora  grata  fuisset. 
Ei  mihi!  discedens  oscula  nulla  dedi! 
15  At  lacrimas  sine  fine  dedi  rupique  capillos: 


78  HEROIDES. 

Infelix  itemm  siim  mihi  visa  capi. 
Saepe  ego  decepto  volui  custode  reverti, 

Sed,  me  qui  timidam  redderet,  hostis  erat: 
Si  progressa  forem,  caperer  ne,  nocte,  timebam, 
20      Quamlibet  ad  Priami  munus  itura  nurum. 

Sed  data  sim,  quia  danda  fui:  tot  noctibus  absum 

Nec  repetor;  cessas,  iraque  lenta  tuast. 
Ipse  Menoetiades  tum,  cum  tradebar,  iu  aurem 

^Quid  fles?  hic  parvo  tempore'  dixit  '"eris'. 
25  Nec  repetisse,  parum!  pugnas,  ne  reddar,  Achille: 

I  nunc  et  cupidi  nomen  amantis  habe! 
Venerunt  ad  te  Telamone  et  Amyntore  nati, 

Ille  gradu  propior  sauguinis,  ille  comes, 
Laertaque  satus,  per  quos  comitata  redirem 
30      (Auxerunt  blandas  grandia  dona  preces) 
Viginti  fulvos  operoso  ex  aere  lebetas 

Et  tripodas  septem  pondere  et  arte  pares; 
Addita  sunt  illis  auri  bis  cpinque  talenta, 

Bis  sex  adsueti  vincere  semper  equi, 
35  Quodque  supervacuumst,  forma  praestante  puellae 

Lesbides,  eversa  corpora  capta  domo, 
Cumque  tot  his  (sed  non  opus  est  tibi  coniuge)  coniunx 

Ex  Agamemnoniis  una  pueUa  tribus. 
Si  tibi  ab  Atride  pretio  redimenda  fuissem, 
io      Quae  dare  debueras,  accipere  illa  negas! 
Qua  merui  culpa  fieri  tibi  vilis,  Achille? 

Quo  levis  a  nobis  tam  cito  fugit  amor? 
An  miseros  tristis  fortuna  tenaciter  urget^ 

Nec  venit  inceptis  mollior  hora  meis? 
45  Diruta  Marte  tuo  Lyrnesia  moenia  vidi^ 

;'Et  fueram  patriae  pars  ego  magiia  meae) 
Vidi  cousortes  pariter  generisque  necisque 

Tres  cecidisse,  (tribus,  quae  mihi^  mater  erat) 
Vidi^  quantus  erat,  fusum  tellure  cruenta 
50      Pectora  iactantem  sanguinulenta  virum: 
Tot  tamen  amissis  te  conpensavimus  unum; 

Tu  dominus,  tu  vir,  tu  mihi  frater  eras. 


m.  BRISEIS  16  —  89.  T£ 

Tu  mihi,  iuratus  per  uumina  matris  aquosae, 

Utile  dicebas  ipse  fuisse  capi, 
55  Scilicet  ut,  quam\4s  veniam  dotata,  repellas 

Et  mecum  fugias,  quae  tibi  dantur,  opes. 
Quin  etiam  famast,  cum  crastina  fulserit  Eos, 

Te  dare  nubiferis  lintea  velle  Notis; 
Quod  scelus  ut  pavidas  miserae  mihi  contigit  aures, 
60       Sanguinis  atque  auimi  pectus  inane  fuit. 
Ibis  et  o!  miseram  cui  me,  violente,  relinquis? 

Quis  milii  desertae  mite  levamen  erit? 
Devorer  ante,  precor,  subito  telluris  hiatu 

Aut  rutilo  missi  fulminis  igne  cremer, 
65  Quam  sine  me  Phthiis  canescant  aequora  remis, 

Et  videam  puppes  ire  relicta  tuas! 
Si  tibi  iam  redituscpie  placent  patriique  Penates, 

Non  ego  sum  classi  sarcina  magna  tuae; 
Victorem  captiva  sec[uar,  non  nupta  maritum: 
'0      Est  mihi,  quae  lanas  molliat,  apta  manus. 
Inter  Achaeiadas  longe  pulcherrima  matres 

In  thalamos  coniunx  ibit  eatcpie  tuos, 
Digna  nurus  socero,  lovis  Aeginaeque  uepote, 

Cuique  senex  Nereus  prosocer  esse  velit: 
<5  Nos  humiles  famulaeque  tuae  data  pensa  trahemus, 

Et  minuent  plenos  stamina  nostra  colos. 
Exagitet  ne  me  tantum  tua,  deprecor,  uxor, 

Quae  mihi  nescio  cjuo  non  erit  aecpia  modo, 
Neve  meos  coram  scindi  patiare  capillos 
80      Et  leviter  dicas  'haec  quocpie  nostra  fuit.' 
Vel  patiare  licet,  dum  ne  contempta  relinquar: 

Hic  mihi  vae!  miserae  concutit  ossa  metus. 
Quid  tamen  expectas?  Agamemnona  paenitet  irae, 

Et  iacet  ante  tuos  Graecia  maesta  pedes. 
85  Vince  animos  iramcjue  tuam,  cpii  cetera  vincis! 

Quid  lacerat  Danaas  inpiger  Hector  opes? 
Arma  cape,  Aeacide,  sed  me  tamen  ante  recepta, 

Et  preme  turbatos  Marte  favente  viros! 
Propter  me  motast,  propter  me  desiuat  ira, 


80  HEROIDES. 

90      Simque  ego  tristitiae  causa  modusque  tuae! 
Nec  tibi  turpe  puta  precibus  succumbere  uostris: 

Coniugis  Oenides  versus  in  arma  precest. 
Res  audita  mihi,  notast  tibi:  fratribus  orba 
Devovit  nati  spemque  caputque  parens. 
95  Bellum  erat:  ille  ferox  positis  secessit  ab  armis 
Et  patriae  rigida  mente  negavit  opem; 
Sola  virum  coniunx  flexit.    felicior  illa! 

At  mea  pro!  nullo  pondere  verba  cadunt. 
Nec  tamen  indignor  nec  me  pro  coniuge  gessi 
100      Saepius  in  domini  serva  vocata  torum. 

Me  quaedam,  memini,  dominam  captiva  vocabat: 

^Servitio'  dixi  'nominis  addis  onus.' 
Per  tamen  ossa  viri  subito  male  tecta  sepulcro, 
Semper  iudiciis  ossa  verenda  meis, 
105  Perque  trium  fortes  animas,  mea  numina,  fratrum, 
Qui  bene  pro  patria  cum  patriaque  iacent, 
Perque   tuum  nostrumque  caput,   quae  iunximus  una, 

Perque  tuos  enses,  cognita  tela  meis, 
Nulla  Mycenaeum  sociasse  cubilia  mecum 
110      luro:  fallentem  deseruisse  velis! 

Si  tibi  nunc  dicam  '^fortissime,  tu  quoque  iura 

Nulla  tibi  sine  me  gaudia  facta',  neges. 
At  Danai  maerere  putant:  tibi  plectra  moventur, 
Te  tenet  in  tepido  molKs  amica  sinu. 
115  Et  quisquam  quaerit,  quare  pugnare  recuses! 

Pugna  nocet,  citharae  noxque  Venusque  iuvant; 
Tutius  est  iacuisse  toro;  tenuisse  puellam, 

Threiciam  digitis  increpuisse  lyram, 
Quam  manibus  clipeos  et  acutae  cuspidis  hastam, 
120      Et  galeam  pressa  sustinuisse  coma. 

Sed  tibi  pro  tutis  insignia  facta  placebant, 

Partaque  bellando  gloria  dulcis  erat. 
An  tantum,  dum  me  caperes,  fera  bella  probabas, 
Cumque  mea  patria  laus  tua  victa  iacet? 
125  Di  melius!  validoque,  precor,  vibrata  lacerto 
Transeat  Hectoreum  Pehas  hasta  latus! 


m.  BEisEis  90—154.   nn.  phaedra  1—7.  81 

Mittite  me,  Danai!  domiiium  legata  rogabo 

Multaque  mandatis  oscula  mixta  feram: 
Plus  ego  quam  Phoenix,  plus  quam  facundus  Ulixes, 
130      Plus  ego  quam  Teucri,  credite,  frater  agam: 
Est  aliquid,  collum  solitis  tetigisse  lacertis, 

Praesentisque  oculos  admonuisse  suil 
Sis  licet  iumitis  matrisque  ferocior  imdis, 

Ut  taceam,  lacrimis  conminuere  meis. 
135  Nunc  quoque   Csic   onmes  Peleus  pater  inpleat  annos, 

Sic  eat  auspiciis  Pyrrhus  ad  arma  tuisl) 
Respice  sollicitam  Briseida,  fortis  Achille, 

Nec  miseram  lenta  ferreus  ure  mora, 
Aut,  si  versus  amor  tuus  est  in  taedia  nostri, 
1-10      Quam  sine  te  cogis  vivere,  coge  moril 
Utque  facis,  coges:  abiit  corpusque  colorque; 

Sustinet  hoc  animae  spes  tamen  una  tui, 
Qua  si  destituor,  repetam  fratresque  virumque: 

Nec  tibi  magnificum  femina  iussa  mori. 
U5  Cur  autem  iubeas?  stricto  pete  corpora  ferro: 

Est  mihi  qui  fosso  pectore  sanguis  eat. 
Me  petat  ille  tuus,  qui,  si  dea  passa  fuisset, 

Ensis  in  Atridae  pectus  iturus  erat! 
AI  potius  serves  nostram,  tua  munera,  vitam! 
150      Quod  dederas  hosti  victor,  amica  rogo. 

Perdere  quos  melius  possis,  Neptunia  praebent 

Pergama:  materiam  caedis  ab  hoste  pete: 
Me  modo,  sive  paras  inpellere  remige  classem, 

Sive  manes,  domini  iure  venire  iube! 

PHAEDRA  HEPPOLYTO. 
ini.  Quam  nisi  tu  dederis,  cariturast  ipsa,  salutem 
Mittit  Amazonio  Cressa  puella  viro. 
Perlege,   quodcumquest!    qvdd   epistula  lecta  nocebit? 
Te  cjuoque  in  hac  aliquid  quod  iuvet  esse  potest: 
5  His  arcana  notis  terra  pelagoque  feruntur; 
Inspicit  acceptas  hostis  ab  hoste  notas. 
Ter  tecum  conata  loqui  ter  inutilis  haesit 
OviD.  I.  6 


82  HEROIDES. 

Lingiia,  ter  in  primo  destitit  ore  sonns. 
Qua  licet  et  sequitur  pudor,  est  miscendus  amori; 
10      Dicere  quae  puduit,  scribere  iussit  amor. 

Quidquid  Amor  iussit,  non  est  contemuere  tutum: 

Regnat  et  in  dominos  ius  liabet  ille  deos. 
Ille  milii  primo  dubitanti  scribere  dixit: 

'Scribe!    dabit  victas  ferreus  ille  manus.' 
15  Adsit  et,  ut  nostras  avido  fovet  igne  medullas, 

Figat  sic  animos  in  mea  vota  tuos! 
Non  ego  nequitia  socialia  foedera  rumpam: 

(Fama,  velim  quaeras^  crimine  nostra  vacat) 
Venit  amor  gravius,  quo  serius:  urimur  intus; 
20      Urimur,  et  caecum  pectora  vuluus  habent. 
Scilicet  ut  teneros  laedunt  iuga  prima  iuvencos, 

Frenaque  vix  patitur  de  grege  captus  equus, 
Sic  male  vixque  subit  primos  rude  pectus  amores^ 

Sarcinaque  haec  animo  non  sedet  apta  meo. 
25  Ars  fit,  ubi  a  teneris  crimen  condiscitur  annis; 

Quae  venit  exacto  tempore,  peius  amat. 
Tu  nova  servatae  carpes  libamina  famae, 

Et  pariter  nostrum  fiet  uterque  nocens: 
Est  aliquid,  plenis  pomaria  carpere  ramis 
30      Et  tenui  primam  delegere  ungue  rosam. 
Si  tamen  ille  prior,  quo  me  sine  crimine  gessi, 

Candor  ab  insolita  labe  notandus  erat, 
At  bene  successit,  digno  quod  adurimur  igni: 

Peius  adulterio  turpis  adulter  obest; 
35  Si  mihi  concedat  luno  fratremque  virumque, 

Hippolytum  videor  praepositura  lovi. 
lam  quoque,  vix  credes,  ignotas  mutor  in  artes: 

Est  mihi  per  saevas  impetus  ire  feras; 
lam  mihi  prima  deast  arcu  praesignis  adunco 
40      Delia:  iudicium  subsequor  ipsa  tuum. 
In  nemus  ire  libet  pressisque  in  retia  cervis 

Hortari  celeris  per  iuga  summa  canes 
Aut  tremulum  excusso  iacuhim  vibrare  lacerto 

Aut  in  graminea  ponere  corpus  humo; 


IIII.  PHAEDRA  8-81.  83 

4.=^  Saepe  iuvat  versare  leves  in  pulvere  curnis 
Torquentem  frenis  ora  fugacis  equi: 
Nuuc  feror,  ut  Bacchi  furiis  Eleleides  actae, 
*  Quaeque  sub  Idaeo  tympana  colle  movent, 
Aut  quas  semideae  dryades  Faurdque  bicorues 
50      Xumine  contactas  attonuere  suo. 

Namque  mihi  referunt,  cum  se  furor  ille  remisit, 

Omuia;  me  tacitam  conscius  urit  amor. 
Forsitan  hunc  generis  fato  reddamus  amorem, 
Et  Venus  ex  tota  gente  tributa  petat: 
55  luppiter  Europen  ( primast  ea  gentis  origo) 
Dilexitj  tauro  dissimulante  deum; 
Pasiphae  mater,  decepto  subdita  tauro, 

Enixast  utero  crimen  onusque  suo; 
Perfidus  Aegides,  ducentia  fila  secutus, 
60      Curva  meae  fugit  tecta  sororis  ope. 
En,  ego  nunc,  ne  forte  parum  IMinoia  credar, 

In  socias  leges  ultima  gentis  eo! 
Hoc  quoque  fatalest:  placuit  domus  una  duabus; 
Me  tua  forma  capit,  capta  pareute  soror; 
65  Thesides  Theseusque  duas  rapuere  sorores: 
Ponite  de  nostra  bina  tropaea  domo! 
Tempore  quo  nobis  initast  CereaHs  Eleusin, 

('Gnosia  me  vellem  detinuisset  humus! 
Tunc  mihi  praecipue,  nec  uon  tamen  ante,  placebas) 
70      Acer  in  extremis  ossibus  haesit  amor. 
Candida  vestis  erat,  praecincti  flore  capilli, 

Flava  verecundus  tinxerat  ora  rubor, 
Quemque  vocant  aliae  vultum  rigidumque  trucemque, 
Pro  rigido  Phaecka  iudice  fortis  erat. 
75  Sint  procul  a  nobis  iuvenes  ut  femina  compti! 
Fine  coli  modico  forma  virilis  amat. 
Te  tuus  iste  rigor  positique  sine  arte  capilli 

Et  levis  egregio  pulvis  in  ore  decet: 
Sive  ferocis  equi  luctantia  colla  recurvas, 
80      Exiguo  flexos  miror  in  orbe  pedes; 
Seu  lentum  vaKdo  torques  hastile  lacerto, 

6* 


84  HEROIDES. 

Ora  ferox  iii  se  verspo  laeertus  habet; 
Sive  tenes  lato  venabula  cornea  ferro  — 

Denique  nostra  iuvat  lumina,  quidquid  agis. 
85  Tu  modo  duritiam  silvis  depone  iugosis! 

Non  sum  materia  digna  perire  tua. 
Quid  iuvat  incinctae  studia  exercere  Dianae 

Et  Veneri  numeros  eripuisse  suos? 
Quod  caret  alterna  requie^  durabile  non  est: 
90      Haec  reparat  vires  fessaque  membra  novat; 
Arcus,  (et  arma  tuae  tibi  simt  imitanda  Dianae'! 

Si  numquam  cesses  tendere,  mollis  erit. 
Clarus  erat  silvis  CephaluSj  multaeque  per  herbas 

Conciderant  illo  percutiente  ferae, 
95  Nec  tamen  Aurorae  male  se  praebebat  amandum: 

Ibat  ad  hunc  sapiens  a  sene  diva  viro; 
Saepe  sub  ilicibus  Venerem  Cinyraque  creatum 

Sustinuit  positos  quaelibet  herba  duos; 
Arsit  et  Oenides  in  Maenalia  Atalanta: 
100      llla  ferae  spolium  pignus  amoris  habet; 

Nos  quoque  iam  primum  turba  numeremur  in  ista! 

Si  Venerem  tollas,  rustica  silva  tuast. 
Ipsa  comes  veniam,  nec  me  latebrosa  movebunt  * 

Saxa  neque  obliquo  dente  timendus  aper. 
105  Aequora  bina  suis  obpugnant  fluctibus  Isthmon, 

Et  tenuis  teHus  audit  utrumque  mare: 
Hic  tecum  Troezena  colam,  Pittheia  regna; 

lam  nunc  est  patria  gratior  illa  mea. 
Tempore  abest  aberitque  diu  Neptunius  heros: 
110      Illum  Pirithoi  detinet  ora  sui; 

Praeposuit  Theseus,  nisi  si  manifesta  negamus, 

Pirithoum  Phaedrae  Pirithoumque  tibi. 
Sola  nec  haec  ad  nos  iniuria  venit  ab  illo, 

In  magnis  laesi  rebus  uterque  sumus: 
115  Ossa  mei  fratris  clava  perfracta  trinodi 

Sparsit  humi,  soror  est  praeda  relicta  feris; 
Prima  securigeras  inter  virtute  puellas 

Te  peperitj  nati  digna  vigore  parens; 


IIII.  PHAEDRA  82  —  155.  85 

Si  quaeras,  ubi  sit,  TJieseus  latus  euse  peregit: 
120      Nec  tanto  mater  pignore  tuta  fuit, 

At  ne  nupta  quidem  taedaque  accepta  iugali; 
Cur,  uisi  ne  caperes  regna  patema  nothus? 
Addidit  et  fratres  ex  me  tibi,  quos  tamen  omnis 
Xon  ego  tollendi  causa,  sed  ille  fuit. 
125  0  utinam  nocitura  tibi,  pulcherrime  rerum, 
In  medio  nisu  viscera  rupta  forent! 
I  nunc,  sic  meriti  lectum  reverere  parentis, 

Quem  fugit  et  factis  abdicat  ipse  suis! 
Nec,  quia  privigno  videar  coitura  noverca, 
130      Terruerint  animos  nomina  vana  tuos! 
Ista  vetus  pietas,  aevo  moritura  futuro, 

Rustica  Saturno  regna  tenente  fuit; 
luppiter  esse  pium  statuit,  quodcumque  iuvaret, 
Et  fas  omne  facit  fratre  marita  soror. 
135  nia  coit  firma  generis  iunctura  cateua, 
Inposuit  nodos  cui  Venus  ipsa  suos. 
Xec  labor  est  celare:  licet;  pete  muuus!  ab  illa 

Cognato  poterit  nomine  culpa  tegi. 
Viderit  amplexos  aliquis,  laudabimur  ambo: 
140      Dicar  privigno  fida  noverca  meo. 

Xon  tibi  per  tenebras  duri  reseranda  mariti 

lanua,  non  custos  decipiendus  erit: 
Ut  tenuit  domus  una  duos,  domus  una  tenebit; 
Oscula  aperia  dabas,  oscula  ajjerta  dabis; 
i*s  Tutus  eris  mecum  laudemque  merebere  culpa, 
Tu  Hcet  in  lecto  conspiciare  meo. 
Tolle  moras  tantum  properataque  foedera  iunge: 

Qui  mihi  uunc  saevit,  sic  tibi  parcat  Amor! 
Xon  ego  dedignor  supplex  humilisque  precari. 
150      Heu!  ubi  nunc  fastus  altaque  verba?  iacent! 
Et  pugnare  diu  nec  me  submittere  culpae 

Certa  fui,  certi  siquid  haberet  amor: 
Victa  precor  gt-nibusque  tuis  regalia  tendo 
Bracchia!  quid  deceat,  non  videt  ullus  amans. 
155  Depuduit,  profugusque  pudor  sua  signa  relinquit. 


86  HEROIDES. 

Da  veniam  fassae  duraque  corda  doma! 
Quod  mihi  sit  genitor,  qui  possidet  aequora,  Minos, 

Quod  veniant  proavi  fulmina  torta  manu, 
Quod  sit  avus  radiis  frontem  vallatus  acutis, 
160      Purpureo  tepidum  qui  movet  axe  diem, 
Nobilitas  sub  amore  iacet:  miserere  priorum 

Et,  milii  si  non  vis  parcere,  parce  meis! 
Est  mihi  dotalis  tellus  lovis  insula,  Crete: 

Serviat  Hippolyto  regia  tota  meo! 
165  Flecte,  ferox,  animos!  potuit  corrumpere  taurum 

Mater:  eris  tauro  saevior  ipse  truci? 
Per  Venerem,  parcas,  oro^  quae  plurima  mecumst! 

Sic  uumquam,  quae  te  spernere  possit,  ames: 
Sic  tibi  secretis  agilis  dea  saltibus  adsit, 
170       Silvaque  perdendas  praebeat  alta  feras; 
Sic  faveant  Satyri  moutanaque  numina  Panes, 

Et  cadat  adversa  cuspide  fossus  aper; 
Sic  tibi  dent  nymphae,  quamvis  odisse  puellas 

Diceris,  arentem  quae  levet  unda  sitim! 
175  Addimus  his  precibus  lacrimas  quoque:  verba  precantis 

Perlegis  et  lacrimas  finge  videre  meas! 

OENONE  PAEIDI. 
'.  *  [Nympha  suo  Paridi,  quamvis  suus  esse  recuset, 
Mittit  ab  Idaeis  verba  legenda  jugis.]  * 
Perlegis?  an  coniunx  prohibet  nova?  perlege!  uon  est 

Ista  Mycenaea  littera  facta  manu. 
Pegasis  Oenone,  Phrygiis  celeberrima  silvis, 
Laesa  queror  de  te,  si  sinis,  ijDsa  meo. 
5  Quis  deus  opposuit  nostris  sua  numiua  votis? 
Ne  tua  permaneam,  quod  mihi  crimeu  obest? 
Leniter,  ex  merito  quidquid  patiare,  ferendumst; 
Quae  venit  indigno  poena,  dolenda  venit. 
-    Nondum  tantus  eras,  cum  te  contenta  marito 
10      Edita  de  magno  flumiue  nympha  fui; 
Qui  nunc  Priamides,  (absit  reverentia  vero!) 
Servus  eras:  servo  nubere  nympha  tuli. 


lUI.  PHAEDEA  15C— 17G.    V.  OENONE  1—19.  87 

Saepe  greges  inter  requievinius  arbore  tecti, 
Mixtaque  cuin  foliis  praebuit  herba  torum; 
15  Saepe  super  stramen  faenoque  iacentibus  alto 
Defensast  humili  cana  pruina  casa. 
Quis  tibi  moustrabat  saltus  venatibus  aptos, 

Et  tegeret  catulos  qua  fera  rupe  suos? 
Retia  saepe  comes  maculis  distincta  tetendi, 
20      Saepe  citos  egi  per  iuga  longa  canes. 
Incisae  servant  a  te  mea  nomina  fagi^ 

Et  legor  Oenone  falce  notata  tua^ 
Et  quantum  trunci,  tantum  mea  nomina  crescunt: 
Crescite  et  in  titulos  surgite  recta  meos! 
*  [Populus  est,  memini,  flmdali  consita  rivo, 
26      Est  in  qua  uostri  littera  scripta  memor :]  * 
Popule,  vive,  precor,  quae  consita  margiue  ripae 

Hoc  iu  rugoso  cortice  carmen  habes: 
^Cum  Paris  Oenone  poterit  spirare  relicta, 
30      Ad  fontem  Xauthi  versa  recurret  aqua.' 

Xanthe,  retro  propera,  versaeque  recurrite  lymphae! 

Sustinet  Oenonen  deseruisse  Paris. 
Illa  dies  fatum  miserae  mihi  dixit,  ab  illa 
Pessima  mutati  coepit  amoris  hiemps, 
35  Qua  Yenus  et  luno  sumptisque  decentior  armis 
Yenit  in  arbitrium  nuda  Minerva  tuum. 
Attoniti  micuere  sinus,  gehdusque  cucurrit, 
Ut  mihi  narrasti,  dura  per  ossa  tremor; 
Consului  (neque  enim  moclice  terrebar)  anusque 
40      Longaevosque  senes:  constitit  esse  nefas. 
Caesa  abies,  sectaeque  trabes,  et  classe  parata 

Caerula  ceratas  accipit  unda  rates. 
Flesti  discedens:  hoc  saltim  parce  negare! 
Praeterito  magis  est  iste  pudeudus  amor. 
45  Et  flesti  et  nostros  \-idisti  flentis  ocellos: 
Miscuimus  lacrimas  maestus  uterque  suas: 
Non  sic  adpositis  ^Tincitur  vitibus  ulmus, 
Ut  tua  sunt  collo  bracchia  nexa  meo. 
A!  quotiens,  cum  te  vento  quererere  teneri, 


88  HEROIDES. 

50      Riserunt  comites  (ille  secundus  erat); 
Oscula  dimissae  quotiens  repetita  dedisti; 
Quam  vix  sustinuit  dicere  lingua  'vale'! 
Aura  levis  rigido  pendentia  lintea  malo 
Suscitat,  et  remis  eruta  canet  aqua: 
55  Prosequor  infelix  oculis  abeuntia  vela, 

Qua  licet^  et  lacrimis  umet  harena  meis, 
Utque  celer  venias^  virides  Nereidas  oro: 
Scilicet  ut  venias  in  mea  damna  celer. 
Votis  ergo  meis  alii  rediture  redisti? 
60      Ei  milii!  pro  dira  paelice  blanda  fui! 
Adspicit  inmensum  moles  nativa  profundum: 

(Mons  fuit;  aequoreis  illa  resistit  aquis) 
Hinc  ego  vela  tuae  cognovi  prima  carinae, 
Et  mihi  per  fluctus  impetus  ire  fuit. 
65  Dum  moror^  in  summa  fulsit  mihi  purpura  prora: 
Pertimui;  cultus  non  erat  ille  tuus. 
Fit  propior  terrasque  cita  ratis  attigit  aura: 

Femineas  vidi  corde  tr«mente  genas. 
Non  satis  id  fuerat?  quid  enim  furiosa  morabar? 
70      Haerebat  gremio  turpis  amica  tuo! 
Tunc  vero  rupique  sinus  et  pectora  planxi 

Et  secui  madidas  ungue  rigente  genas 

Inpleviqae  sacram  querulis  ululatibus  Iden: 

IUuc  has  lacrimas  in  mea  saxa  tuli. 

76  Sic  Helene  doleat  desertaque  coniuge  ploret, 

Quaeque  prior  nobis  iutulit^  ipsa  ferat! 

Nunc  tibi  conveniuut^  quae  te  per  aperta  sequantur 

Aequora  legitimos  destituantque  viros; 
At  cum  pauper  eras  armentaque  pastor  agebas^ 
80      Nulla  nisi  Oenone  pauperis  uxor  erat. 

Non  ego  miror  opes,  nec  me  tua  regia  tangit 

Nec  de  tot  Priami  dicar  ut  una  nurus, 
Non  tamen  ut  Priamus   nymphae   socer  esse  recuset, 
Aut  Hecubae  fuerim  dissimulauda  nurus; 
85  Dignaque  sum  et  cupio  fieri  matrona  potentis: 
Sunt  mihi,  quas  possint  seeptra  decere,  manus; 


V.  OENOXE  50—12.3.  89 

Nec  rne,  fagiuea  quod  tecum  fronde  iacebam, 

Despice:  purpureo  sum  magis  apta  toro; 
Denique  tutus  amor  meus  est:  tibi  miUa  parantur 
90      Bella,  nec  ultrices  advehit  unda  rates. 
Tyndaris  infestis  fiigitiva  reposcitur  armis: 

Hac  venit  in  tlialamos  dote  superba  tuos. 
Quae  si  sit  Danais  reddenda,  vel  Hectora  fratrem, 
Yel  cum  Deipliobo  Polydamanta  roga; 
95  Quid  gravis  Antenor,  Priamus  quid  suadeat  ipse, 

Consule,  quis  aetas  longa  magistra  fuit! 
*Turpe  rudimentum,  patriae  praeponere  raptam; 
Causa  pudenda  tuast:  iusta  vir  arma  movet. 
Nec  tibi,  si  sapias,  fidam  promitte  Lacaenam, 
100      Quae  sit  in  amplexus  tam  cito  versa  tuos! 
Ut  minor  Atrides  temerati  foedera  lecti 
Clamat  et  externo  laesus  amore  dolet, 
Tu  quoque  clamabis:  nulla  reparabilis  arte 
Laesa  pudicitiast;  deperit  illa  semel. 
105  Ardet  amore  tui?  sic  et  Menelaon  amavit: 
Nunc  iacet  in  viduo  credulus  ille  toro. 
Felix  Andromache,  certo  bene  nupta  marito! 

Uxor  ad  exemplum  fratris  habenda  fui; 
Tu  levior  foliis,  tum  cum  sine  pondere  suci 
110      Mobilibus  ventis  arida  facta  volant; 

Et  minus  est  in  te  quam  summa  pondus  arista, 

Quae  levis  adsiduis  solibus  usta  riget. 
Hoc  tua  (nam  recolo)  quondam  germana  canebat, 
Sic  mihi  diffusis  vaticinata  comis: 
115  'Quid  facis,  Oenone?  quid  harenae  semina  mandas? 
Non  profecturis  litora  bubus  aras. 
Graia  iuvenca  veuit,  quae  te  patriamque  domumque 

Perdat!  io!  prohibe!  Graia  iuvenca  venit! 
Dum  licet,  obscenam  ponto  demergite  puppim! 
120      Heu!  quantum  Phrygii  sanguinis  illa  vehit!' 
Dixerat;  in  cursu  famulae  rapuere  furentem, 

At  mihi  flaventes  diriguere  comae. 
A!  uimium  miserae  vates  mihi  vera  fuisti: 


90  HEROIDES. 

Possidet,  eu,  saltus  Graia  iuvenca  meos! 
125  Sit  facie  quamvis  insignis,  adultera  certest: 

Deseruit  socios  liospite  capta  deos. 
Illam  de  patria  Tlieseus,  (uisi  nomine  fallor: 

Nescio  quis  Theseus)  abstulit  ante  sua: 
A  iuvene  et  cupido  credatur  reddita  virgo? 
130      Unde  hoc  conpererim  tam  bene,  quaeris?  amo. 
Yim  licet  appelles  et  culpam  nomine  veles: 

Quae  totiens  raptast,  praebuit  ipsa  rapi; 
At  manet  Oenone  fallenti  casta  marito: 

Et  poteras  falli  legibus  ipse  tuis! 
135  Me  Satyri  celeres  fsihds  ego  tecta  latebam) 

Quaesierunt  rapido,  turba  proterva,  pede 
Cornigerumque  caput  pinu  praecinctus  acuta 

Faunus  in  inmensis,  cpia  tumet  Ida,  iugis. 
Me  fide  couspicuus  Troiae  mimitor  amavit: 
140      Ille  meae  spolium  virginitatis  babet, 

Id  quoque  luctando;  rupi  tamen  ungue  capillos, 

Oraque  sunt  digitis  aspera  facta  meis: 
Nec  pretium  stupri  gemmas  aurumque  poposci: 

Turpiter  ingenuum  munera  corpus  emunt; 
145  Ipse,  ratus  dignam,  medicas  mihi  tradidit  artes 

Admisitque  meas  ad  sua  dona  manus: 
Quaecumque  herba  ijotens  ad  opem  radixque  medendo 

Utilis  in  toto  nascitur  orbe,  meast. 
Me   miseram,  quod  amor  non  est  medicabilis  herbis! 
150      Deficior  prudeus  artis  ab  arte  mea. 
Ipse  repertor  opis  vaccas  pavisse  Pheraeas 

Fertur  et  e  nostro  saucius  igne  fuit. 
Quod  nec  graminibus  tellus  fecuuda  creandis 

Nec  deus,  auxihum  tu  mihi  ferre  potes; 
155  Et  potes,  et  merui:  dignae  miserere  puellae! 

Non  ego  cum  Danais  arma  cruenta  fero; 
Sed  tua  sum  tecumque  fui  puerilibus  amiis 

Et  tua,  quod  superest  temporis,  esse  precor. 


V.  OEXOXE  124—158.     VI.  HYPSIPYLE  i— 34.         91 

HYPSIPYLE  lASONI. 
VI.  ^  [Lemnias  Hypsipyle,  Bacclii   genus,  Aesone  nato 
Dicit,  et  in  verbis  pars  quota  nientis  erat:]* 
Litora  Thessaliae  reduci  tetigisse  carina 

Diceris  auratae  vellere  dives  ovis. 
Gratulor  incolumi,  quantum  sinis;  lioc  tamen  ipsa 
Debueram  scripto  certior  esse  tuo. 
5  Nam  ne  pacta  tibi  praeter  mea  regna  redires, 
Cum  cuperes,  ventos  non  habuisse  potes. 
Quamlibet  adverso  signetur  epistula  vento: 

Hypsipyle  missa  digua  sahite  fui. 
Cur  mihi  fama  prior  de  te  quam  Httera  venit: 
10      Isse  sacros  Martis  sub  iuga  panda  boves, 
Seminibus  iactis  segetes  adolesse  virorum 

Inque  necem  dextra  non  eguisse  tua, 
Pervigilem  spoHum  pecudis  servasse  draconem, 
Kapta  tamen  forti  vellera  fulva  manu? 
15  Haec  ego  si  possem  timide  credentibus  ^ista 
Ipse  mihi  scripsit'  dicere,  quanta  forem! 
Quid  queror  officium  lenti  cessasse  mariti? 

Obsequium,  maneo  si  tua,  grande  tuli! 
Barbara  narratur  venisse  venefica  tecum, 
20      In  mihi  promissi  parte  recepta  tori. 

Credula  res  amor  est:  utinam  temeraria  dicar 

Criminibus  falsis  iusimulasse  virum! 
Kuper  ab  Haemoniis  hospes  mihi  Thessalus   oris 
Yenerat,  et  tactum  vix  bene  hmen  erat, 
25  'Aesonides'  dixi  'quid  agit  meus?'  ille  pudore 
Haesit  in  opposita  lumina  fixus  humo. 
Protinus  exilui  tunicisque  a  pectore  ruptis 

'Yivit?  an'  exclaino  ^me  quoque  fata  vocant?' 
'Yivit'  ait:  timidumque  mihi  jurare  coegi: 
30      Yix  mibi  teste  deo  credita  vita  tuast. 

[Utque  animus  rediit,  tua  facta  requirere  coepi. 

Xarrat  aeripedes  Martis  arasse  boves, 
Yipereos  dentes  in  humum  pro  semine  iactos, 
Et  subito  natos  arma  tulisse  viros: 


92  HEROIDES. 

35  Terrigenas  populos  civili  Marte  peremptos 
Inplesse  aetatis  fata  diurna  suae. 
Devictus  serpens.  iterum,  si  vivat  lason, 

Quaerimus;  alternant  spesque  timorque  fidem.] 
Singula  dum  narrat,  studio  cursuque  loquendi 
40      Detegit  ingenio  vulnera  nostra  suo. 
Heu!  ubi  pacta  fides?  ubi  conubialia  iura 
Faxque  sub  arsuros  dignior  ire  rogos? 
Non  ego  sum  furto  tibi  cognita:  pronuba  luno 
Adfuit  et  sertis  tempora  vinctus  Hymen-, 
45  At  mihi  nec  luno,  nec  Hymen,  sed  tristis  Erinys 
Praetulit  infaustas  sanguinuleuta  faces. 
Quid  mihi  cum  Minyis,  quid  cum  Tritonide  pinu? 

Quid  tibi  cum  patria,  navita  Tiphy,  mea? 
Non  erat  hic  aries  villo  spectabilis  aureo,* 
50      Nec  senis  Aeetae  regia  Lemnos  erat. 

Certa  fui  primo  (sed  me  mala  fata  trahebant). 

Hospita  feminea  pellere  castra  manu, 
Lemniadesque  viros,  nimium  quoque,  vincere  norunt: 
Milite  tam  forti  vita  tuenda  fuit! 
55  Urbe  virum  vidi:  tectoque  animoque  recepi! 

Hic  tibi  bisque  aestas  bisque  cucurrit  hiemps. 
Tertia  messis  erat,  cum  tu  dare  vela  coactus 

Inplesti  lacrimis  talia  verba  tuis: 
^Abstrahor^  Hypsipyle,   sed   dent  modo  fata  recursus! 
60      Vir  tuus  hinc  abeo,  vir  tibi  semper  ero; 
Quod  tamen  e  nobis  gravida  celatur  in  alvo, 

Vivat,  et  eiusdem  simus  uterque  parens!' 
Hactenus,  et  lacrimis  in  falsa  cadentibus  ora 
Cetera  te  memini  non  potuisse  loqui; 
65  Ultimus  e  sociis  sacram  conscendis  in  Argon. 
Illa  volat;  ventus  concava  vela  tenet; 
Caerula  propulsae  subducitur  unda  carinae: 

Terra  tibi^  nobis  adspiciuntur  aquae. 
In  latus  omne  patens  turris  circumspicit  undas: 
"0      Huc  feror,  et  lacrimis  osque  sinusque  madent. 
Per  lacrimas  specto,  cupidaeque  faventia  menti 


VI.  HYPSIPYLE  35—108.  93 

Longius  adsueto  lumina  nostra  vident. 
Adde  preces  castas  inmixtaque  vota  timori, 

Nunc  quoque  te  salvo  persoluenda  mihi! 
75  Vota  ego  persolvam?  votis  Medea  fruetur! 

Cor  dolet,  atque  ira  niixtus  abmidat  amor. 
Dona  feram  templis,  vivum  quod  lasona  perdo? 

Hostia  pro  damnis  concidat  icta  meis? 
Non  equidem  secura  fui  semperque  verebar, 
80      Ne  pater  ArgoKca  sumeret  urbe  nurum. 
Argolidas  timui:  uocuit  mihi  barbara  paelex! 

Non  expectata  vulnus  ab  boste  tuli. 
Nec  facie  meritisque  placet,  sed  carmiua  novit 

Diraque  cantata  pabula  falce  metit: 
85  lUa  reluctantem  cursu  deducere  Lunam 

Nititur  et  tenebris  abdere  vSolis  equos; 
Illa  refrenat  aquas  obliquaque  flumina  sistit; 

Illa  loco  silvas  vivaque  saxa  movet; 
Per  tumulos  errat  passis  discincta  caiDillis 
90      Certaque  de  tepidis  coUigit  ossa  rogis. 
Devovet  absentis  simulacraque  cerea  figit, 

Et  miserum  tenuis  in  iecur  urget  acus, 
Et  quae  nescierim  melius:  male  quaeritur  herbis, 

Moribus  et  forma  conciKandus  amor. 
95  Hanc  jjotes  amplecti  thalamoque  relictus  in  uno 

Inpavidus  somno  nocte  sileute  frui? 
Scilicet  ut  tauros,  ita  te  iuga  ferre  coegit 

Quaque  feros  auguis,  te  quoque  mulcet  ope. 
Adde,  quod  adscribi  factis  procerumque  tuisque 
100      Se  facit  et  titulo  coniugis  uxor  obest. 
Atque  aliquis  Peliae  de  partibus  acta  venenis 

Inputat  et  popukim,  c[ui  sibi  credat,  habet: 
^Non  haec  Aesonides,  sed  Phasias  Aeetine 

Aurea  Phrixeae  terga  revellit  ovis.' 
103  Non  probat  Alcimede  mater  tua  (consule  matrem), 

Non  pater,  a  gehdo  cui  venit  axe  nurus; 
lUa  sibi  Tanai  Scythiaeque  paludibus  udae 

Quaerat  et  a  patria  Phasidis  usque  virum! 


94  HEROIDES. 

Mobilis  Aesoiiide  veriiaque  incertior  anra, 
110      Cur  tua  polliciti  pondere  verba  carent? 

Vir  meus  hinc  ieras,  vir  non  meus  inde  redisti: 

Sim  reducis  coniunx,  sicut  euntis  eram! 
Si  te  nobilitas  generosaque  nomina  tangunt, 
En,  ego  Miuoo  nata  Thoante  feror; 
115  Bacchus  avus:  Bacchi  coniunx  redimita  corona 
Praeradiat  stellis  signa  minora  suis. 
Dos  tibi  Lemnos  erit,  terra  ingeniosa  colenti-, 

Me  quoque  res  talis  inter  habere  potes. 
Nunc  etiam  peperi:  gratare  ambobus,  lason! 
120      Dulce  mihi  gravidae  fecerat  auctor  onus. 

Felix  in  numero  quoque  sum  prolemque  gemellam, 

Pignora  Lucina  bina  favente  dedi. 
Si  c|uaeris,  cui  sint  similes,  cognosceris  illis: 
Fallere  non  norunt;  cetera  patris  habent; 
125  Legatos  quos  paene  cledi  pro  matre  ferendos, 
Sed  tenuit  coeptas  saeva  uoverca  vias. 
Medeam  timui:  plus  est  Medea  noverca; 

Medeae  faciunt  ad  scelus  omne  manus. 
Spargere  quae  fratris  potuit  lacerata  per  agros 
130      Corpora,  pignoribus  parceret  illa  meis? 

Hanc  tamen,  o  demens  Colchisque  ablate  venenis, 

Diceris  Hypsipyles  praeposuisse  toro! 
Turpiter  illa  virum  cognovit  adultera  virgo: 
Me  tibi  teque  mihi  taeda  pudica  dedit; 
135  Prodidit  illa  patrem:  rapui  de  clade  Thoanta; 
Deseruit  Colchos:  me  mea  Lemnos  habet. 
Quid  refert,  scelerata  piam  si  vincet  et  ipso 

Crimine  dotatast  emeruitque  virum? 
Lemniadum  facinus  culpo,  non  miror,  lason: 
140      Quamlibet  infirmis  iste  dat  arma  dolor. 
Dic  age,  si  ventis,  ut  oportuit,  actus  iniquis 

Intrasses  portus  tuque  comesque  meos, 
Obviaque  exissem  fetu  comitante  gemello, 
(Hiscere  nempe  tibi  terra  roganda  fuit!) 
146  Quo  vultu  natos,  quo  me,  scelerate,  videres? 


VI.  HYPSIPYLE  109— 1C4.    VII.  DIDO  i— u.  95 

Perfidiae  pretio  qua  nece  dignus  eras? 
Ipse  quideni  per  nie  tutus  sospesque  fuisses, 

Non  quia  tu  dignus,  sed  quia  mitis  ego; 
Paelicis  ipsa  meos  inplessem  sanguine  vultus, 
150      Quosque  veneficiis  abstulit  illa  suis. 
Medeae  Medea  forem!  quodsi  quid  ab  alto 

lustus  adest  votis  luppiter  ipse  meis, 
Quod  gemit  Hypsipyle,  lecti   quociue   subnuba  nostri 

Maereat  et  leges  sentiat  ipsa  suas-, 
155  Utque  ego  destituor  coniunx  materque  duorum, 

A  totidem  natis  orba  sit  illa  viro; 
Nec  male  parta  diu  teneat  peiusc[ue  relinquat: 

Exulet  et  toto  Cjuaerat  in  orbe  fugam! 
Quam  fratri  germana  fuit  miseroque  parenti 
160      Filia,  tam  natis,  tam  sit  acerba  viro; 

Cum  mare,  cum  terras  consumpserit,  aera  temptet; 

Erret  inops,  exspes,  caede  cruenta  sua! 
Haec  ego,  coniugio  fraudata  Thoantias  oro. 

Vivite  devoto  nuptaque  virciue  toro! 

DIDO  AENEAE. 
vn.  *[Accipe,  Dardanide,  moriturae  carmen  Elissae; 
Quae  legis,  a  nobis  ultima  verba  legis:]* 
Sic  ubi  fata  vocant,  udis  abiectus  in  herbis 

Ad  vada  Maeandri  concinit  albus  olor; 
Nec  quia  te  nostra  sperem  prece  posse  moveri, 
Adloc|uor  fadverso  movimus  ista  deo), 
5  Sed  merita  et  famam  corpusc[ue  animumque  pudicum 
Cum  male  perdiderim,  perclere  verba  levest. 
Certus  es  ire  tamen  miseramque  relincjuere  Didon, 

Atc[ue  idem  venti  vela  fidemc[ue  ferent? 
Certus  es,  Aenea,  cum  foedere  solvere  naves 
10      Quaec[ue  ubi  sint  nescis,  Itala  regna  secpi? 
Nec  nova  Carthago,  uec  te  crescentia  tangunt 

Moenia  nec  sceptro  tradita  summa  tuo? 
Facta  fugis,  facienda  petis:  quaerenda  per  orbem 
Altera,  c[uaesitast  altera  terra  tibi. 


96  HEROIDES. 

15  Ut  terrani  inveuias,  quis   eam  tibi  tradet  liabendam? 
Quis  sua  non  notis  arva  tenenda  dabit? 
Alter  amor  tibi  restat?  liabendast  altera  Dido? 

Quamque  iterum  fallas,  altera  danda  fides? 
Quando  erit,  ut  condas  instar  Carthaginis  urbem 
20      Et  videas  populos  altus  ab  arce  tuos? 
Omuia  ut  eveniant,  nec  te  tua  vota  morentur, 

Unde  tibi,  quae  te  sic  amet,  uxor  erit? 
Uror,  ut  inducto  ceratae  sulpure  taedae: 
*  [Ut  pia  fumosis  addita  tura  focis. 
25  Aeneas  oculis  semper  vigilantis  inhaeret,]  * 
Aenean  animo  noxque  diesque  refert. 
Ille  quidem  male  gratus  et  ad  mea  munera  surdus 

Et  quo,  si  non  sim  stulta,  carere  velim: 
Non-  tamen  Aenean,  quamvis  male  cogitat,  odi, 
30      Sed  queror  infidum  questaque  peius  amo. 

Parce,  Venus,  nurui,  durumque  amplectere  fratrem, 

Frater  Amor!  castris  militet  ille  tuis! 
Aut  ego,  quae  coepi  (neque  enim  dedignor)  amare, 
(Materiam  curae  praebeat  ille  meae!) 
35  Fallor,  et  ista  mihi  falso  iactatur  imago: 
Matris  ab  ingenio  dissidet  ille  suae. 
Te  lapis  et  montes  iimataque  rupibus  altis 

Robora,  te  saevae  progenuere  ferae, 
Aut  mare,  quale  vides  agitari  nunc  quoque  ventis, 
40      Quo  tamen  adversis  fluctibus  ire  paras! 

Quo  fugis?  obstat  hiemps.  hiemis  mihi  gratia  prosit! 

Adspice,  ut  eversas  concitet  Eurus  aquas! 
Quod  tibi  malueram,  sine  me  debere  procellis: 
lustior  est  animo  ventus  et  unda  tuo. 
45  Non  ego  sum  tanti,  (quidni  cuncteris,  inique?) 
Ut  pereas,  dum  me  per  freta  longa  fugis. 
Exerces  pretiosa  odia  et  constantia  magno, 

Si,  dum  me  careas,  est  tibi  vile  mori: 
lam  venti  ponent,  strataque  aequaliter  unda 
50      Caeruleis  Triton  per  mare  curret  equis. 
Tu  quoque  cum  ventis  utinam  mutabilis  esses! 


vn.  DiDO  15—88.  97 

Et,  nisi  duritia  robora  viucis,  eris. 
Quid,  si  nescires,  insana  quid  aequora  possunt? 

Expertae  totiens,  tam  niale,  credis  aquae! 
55  Ut,  pelago  suadente  etiam,  retinacula  solvas, 

Multa  tamen  latus  tristia  pontus  habet. 
Nec  violasse  fidem  temptantibus  aequora  prodest: 

Perfidiae  poenas  exigit  ille  locus, 
Praecipue  cum  laesus  amor,  quia  mater  Amorum 
60      Nuda  Cytheriacis  edita  fertur  aquis. 

Perdita  ne  perdam,  timeo,  noceamve  nocenti, 

Neu  bibat  aequoreas  naufragus  hostis  aquas. 
Yive,  precor!  sic  te  melius  qiiam  funere  perdam: 

Tu  potius  leti  causa  ferere  mei. 
65  Finge,  age,  te  rapido  (nulhim  sit  in  omine  pondus!) 

Turbine  deprendi:  quid  tibi  mentis  erit? 
Protinus  occurrent  falsae  periuria  linguae 

Et  Phrygia  Dido  fraude  coacta  mori: 
Coniugis  ante  oculos  deceptae  stabit  imago 
70      Tristis  et  effusis  sanguinulenta  comis. 
Quid  tantist  ut  tum  "^merui!  concedite!'  dicas, 

Quaeque  cadent,  in  te  fulmina  missa  putes? 
Da  breve  saevitiae  spatium  pelagique  tuaeque: 

Grande  morae  pretium  tuta  futura  viast! 
75  Nec  mihi  tu  curae;  puero  parcatiu'  lulo! 

Te  satis  est  titulum  mortis  habere  meae. 
Quid  puer  Ascanius,  quid  di  meruere  Penates? 

Ignibus  ereptos  obruet  unda  deos! 
Sed  neque  fers  tecum,  nec,  quae  mihi,  perfide,  iactas, 
80      Pressenmt  umeros  sacra  paterque  tuos. 
Omnia  mentiris,  neque  enim  tua  fallere  lingua 

Incipit  a  nobis,  primaque  plector  ego: 
Si  quaeras,  ubi  sit  formosi  mater  luli, 

Occidit  a  duro  sola  relicta  viro. 
85  Haec  mihi  narraras:  at  me  movere!  merentem 

Ure:  minor  culpa  poena  futura  meast. 
Nec  mihi  mens  dubiast,  quin  te  tua  numina  damnent: 

Per  mare,  per  terras  septima  iactat  hiemps. 

OVID.    I.  7 


98  HEROIDES. 

Fluctibus  eiectum  tuta  statione  recepi 
90      Vixque  bene  audito  nomine  regna  dedi. 
His  tamen  officiis  utinam  contenta  fuissem, 

Et  mihi  concubitus  fama  sepulta  foret! 
Illa  dies  nocuit,  qua  nos  declive  sub  antrum 
Caeruleus  subitis  conpulit  imber  aquis. 
95  Audieram  vocem:  nymplias  ululasse  putavi; 
Eumenides  fatis  signa  dedere  meis. 

Exige,  laese  pudor,  poenas!  violate  Sychaei 

Ad  quas,  me  miseram,  plena  pudoris  eo. 
Est  mihi  marmorea  sacratus  in  aede  Sychaeus 
100      (Oppositae  frondes  velleraque  alba  tegunt): 
Hinc  ego  me  sensi  noto  quater  ore  citari; 

Ipse  sono  tenui  dixit  'Elissa,  veni!' 
NuUa  morast,  venio,  venio  tibi  dedita  coniunx; 
Sum  tamen  admissi  tarda  pudore  mei. 
105  Da  veniam  culpae!  decepit  idoneus  auctor: 
Invidiam  noxae  detrahit  ille  meae. 
Diva  parens  seniorque  pater,  pia  sarcina  nati, 

Spem  mihi  mausuri  rite  dedere  viri; 
Si  fuit  errandum,  causas  habet  error  honestas: 
110      Adde  fidem,  nulla  parte  pigendus  erit. 

Durat  in  extremum  vitaeque  novissima  nostrae 

Prosequitur  fati,  qui  fuit  ante^  tenor: 

Occidit  internas  coniunx  mactatus  ad  aras, 

Et  sceleris  tanti  praemia  frater  habet; 

115  Exul  agor  cineresque  viri  patriamque  relinquo 

Et  feror  in  duras  hoste  sequente  vias; 

Adplicor  ignotis  fratrique  elapsa  fretoque 

Quod  tibi  donavi,  perfide,  litus  emo; 
Urbem  constitui  lateque  patentia  fixi 
120      Moenia  finitimis  invidiosa  locis. 

Bella  tument:  bellis  peregrina  et  femina  temptor, 

Vixque  rudis  portas  urbis  et  arma  paro; 
Mille  procis  placui,  qui  me  coiere  querentes 
Nescio  quem  thalamis  praeposuisse  suis: 
12.5  Quid  dubitas  vinctam  Gaetulo  tradere  larbae? 


VII.   DIDO   89—162.  99 

Praebuerim  sceleri  bracchia  nostra  tuo. 
Est  etiam  frater,  cuius  mamis  inpia  possit 

Respergi  nostro,  sparsa  cruore  viri. 
Pone  deos  et  quae  tangendo  sacra  profanas! 
130      Non  bene  caelestis  inpia  dextra  colit; 
f  Si  tu  cultor  eras  elapsis  igne  futurus, 
Paenitet  elapsos  ignibus  esse  deos. 
Forsitan  et  gravidam  Didon,  scelerate,  relinquas, 
Parsque  tui  lateat  corpore  clausa  meo. 
135  Accedet  fatis  matris  miserabiKs  infans, 
Et  nondum  nati  funeris  auctor  eris, 
Cumque  parente  sua  frater  morietur  luli, 

Poenaque  conexos  auferet  una  duos. 
'Sed  iubet  ire  deus.'    vellem,  vetuisset  adire, 
140      Punica  nec  Teucris  pressa  fuisset  humus. 
Hoc  duce  nempe  deo  ventis  agitaris  iniquis 

Et  teris  in  rapido  tempora  longa  freto! 
Pergama  vix  tanto  tibi  erant  repetenda  labore, 
Hectore  si  vivo  quanta  fuere  forent! 
u5  Non  patrium  Simoenta  petis,  sed  Thybridas  undas: 
Nempe  ut  pervenias,  quo  cupis,  hospes  eris; 
Utque  latet  vitatque  tuas  abstrusa  carinas, 

Vix  tibi  continget  terra  petita  seni. 
Hos  potius  populos  in  dotem,  ambage  remissa, 
150      Accipe  et  advectas  Pygmalionis  opes; 
Ilion  in  Tyriam  transfer  felicius  urbem 

lamque  locum  regis  sceptraque  sacra  tene! 
Si  tibi  mens  avidast  belli,  si  quaerit  lulus, 
Unde  suo  partus  Marte  triumphus  eat, 
155  Quem  superet,  nequid  desit,  praebebimus  hostem: 
Hic  pacis  leges,  hic  locus  arma  capit. 
Tu  modo,  per  matrem  fratemaque  tela,  sagittas, 

Perque  fugae  comites,  Dardana  sacra,  deos, 
,(Sic  superent,  quoscumque  tua  de  gente  reportas, 
160      Mars  ferus  et  damni  sit  modus  ille  tui, 
Ascaniusque  suos  feliciter  inpleat  annos, 
Et  senis  Anchisae  molliter  ossa  cubent!) 


100  HEROIDES. 

Parce,  precor,   domui,  quae  se  tibi  tradit  habendam! 

Quod  crimen  dicis  praeter  amasse  meum? 

165  Non  ego  sum  Plithia  magnisque  oriunda  Mycenis, 

Nec  steterunt  in  te  virque  paterque  meus. 

Si  pudet  uxoris,  non  nupta,  sed  hospita  dicar: 

Dum  tua  sit,  Dido  quidlibet  esse  feret. 
Nota  mihi  freta  sunt  Afrum  plangentia  Htus: 
170      Temporibus  certis  dantque  negantque  viam: 
Cum  dabit  aura  viam,  praebebis  carbasa  ventis: 

Nunc  le\ds  eiectam  continet  alga  ratem. 
Tempus  ut  observem,  manda  mihi:  serius  ibis, 
Nec  te,  si  cupies,  ipsa  manere  sinam. 
175  Et  socii  requiem  poscunt,  laniataque  classis 
Postulat  exiguas  semirefecta  moras; 
Pro  meritis  et  siqua  tibi  debebimus  ultro, 

Pro  spe  coniugii  tempora  parva  peto, 
Dum  freta  mitescunt  et  amor,  dum  tempore  et  usu 
180      Fortiter  edisco  tristia  posse  pati. 

Si  minus,  est  animus  nobis  effundere  vitam: 

In  me  crudelis  non  potes  esse  diu. 
Adspicias  utinam,  quae  sit  scribentis  imago: 
Scribimus,  et  gremio  Troicus  ensis  adest, 
1S5  Perque  genas  lacrimae  strictum  labuntur  in  ensem, 
Qui  iam  pro  lacrimis  sanguine  tinctus  erit. 
Quam  bene  conveniunt  fato  tua  munera  nostro! 

Instruis  inpensa  nostra  sepulcra  brevi. 
Nec  mea  nunc  primum  feriuntur  pectora  telo: 
190      IUe  locus  saevi  vulnus  amoris  habet. 

xlmia  soror,  soror  Anna,  meae   male  conscia   culpae, 

lam  dabis  in  cineres  ultima  dona  meos. 
Nec  consumpta  rogis  inscribar  Elissa  Sychaei, 
Hoc  tamen  in  tumuli  marmore  carmen  erit: 
195  Traebuit  Aeneas  et  causam  mortis  et  ensem; 
Ipsa  sua  Dido  concidit  usa  manu.' 


Vn.  DIDO  163—196.     YIII.  HERMIOXE  i— 36.         101 

HERMIONE  ORESTI. 
ni.*  [Adloquor  Hermione  nuper  fratremque  virumque, 
Nunc  fratrem;  nomen  eoniugis  alter  habet:]* 
Pyrrhus  Acliillides,  animosus  imagine  patris, 
Inclusam  contra  iusque  piumque  tenet. 
5  Quod  potui,  renui,  ne  non  invita  tenerer; 
Cetera  femineae  non  valuere  manus. 
'Quid  facis,  Aeacide?  non  sum  sine  vindice;'  dixi 

'Haec  tibi  sub  dominost,  Pyrrhe,  puella  suo.' 
SurcHor  ille  freto  clamantem  nomen  Orestis 
10      Traxit  inornatis  in  sua  tecta  comis. 

Quid  gravius  capta  Lacedaemone  serva  tulissem, 

Si  raperet  Graias  barbara  turba  nurus? 
Parcius  Andromachen  vexavit  Achaia  victrix, 
Cum  Danaus  Phrygias  ureret  ignis  opes. 
15  At  tu,  cura  mei  si  te  pia  tangit,  Oreste, 
Inice  non  timidas  in  tua  iura  manus! 
An  siquis  rapiat  stabulis  armenta  reclusis, 

Arma  feres,  rapta  coniuge  lentus  eris? 
Sit  socer  exemplo,  nuptae  repetitor  ademptae, 
20    *[Cui  pia  militiae  causa  puella  fuit! 

Si  socer  ignavus  vidua  stertisset  in  aula,]  * 

Nupta  foret  Paridi  mater,  ut  ante  fuit. 
Nec  tu  mille  rates  siuuosaque  vela  pararis 
Nec  numeros  Danai  militis,  ipse  veni! 
25  Sic  quoque  eram  repetenda  tamen,  nec  turpe  marito, 
Aspera  pro  caro  bella  tidisse  toro; 
Quid,  quod  avus  nobis  idem  Pelopeius  Atreus, 

Et,  si  uon  esses  vir  mihi,  frater  eras! 
Yir,  precor,  uxori,  frater  succurre  sorori! 
80      Instant  officio  nomina  bina  tuo. 
Me  tibi  Tyndareus,  vita  gravis  auctor  et  annis, 

Tradidit:  arbitrium  neptis  habebat  avus; 
At  pater  Aeacidae  promiserat  inscius  acti: 

Plus  quoque,  qui  prior  est  ordine,  posset  avus! 
35  Cum  tibi  nubebam,  nulli  mea  taeda  nocebat; 
Si  iungar  Pyrrho,  tu  mihi  laesus  eris. 


102  HEROIDES. 

Et  pater  ignoscet  nostro  Menelaus  amori: 

Succubuit  telis  praepetis  ipse  dei; 
Quem  sibi  permisit,  genero  concedet  amorem; 
40      Proderit  exemplo  mater  amata  suo. 

Tu  milii,  quod  matri  pater  est;  quas  egerat  olim 

Dardanius  partis  advena,  Pyrrlius  agit. 
Ille  licet  patriis  sine  fine  superbiat  actis: 

Et  tu,  quae  referas  facta  parentis^  habes. 
45  Tantalides  omnis  ipsumque  regebat  Acliillem; 

Hic  pars  militiae,  dux  erat  ille  ducum.  [tem; 

Tu  quoque  liabes  proavum  Pelopem  Pelopisque  paren- 

Si  melius  numeres,  a  love  quintus  eris. 
Nec  virtute  cares!  arma  invidiosa  tulisti: 
50      Sed  tu  quid  faceres?  induit  illa  pater. 
Materia  vellem  fortis  meliore  fuisses: 

Non  lectast  operi,  sed  data  causa  tuo. 
Hanc  tamen  inplesti,  iuguloque  Aegisthus  aperto 

Tecta  cruentavit,  quae  pater  ante  tuus. 
55  Increpat  Aeacides  laudemque  in  crimina  vertit, 

Et  tamen  adspectus  sustinet  ille  meos. 
Rumpor,  et  ora  mihi  pariter  cum  mente   tumescunt, 

Pectoraque  inckisis  ignibus  usta  dolent: 
Hermione  coram  quisquamne  obiecit  Oresti? 
60      Nec  mihi  sunt  vires,  nec  ferus  ensis  adest! 
Flere  licet  certe:  flendo  defundimus  iram, 

Perque  sinum  lacrimae  fluminis  instar  eunt; 
Has  solas  habeo  semper  semperque  profundo: 

Ument  incultae  fonte  perenne  genae. 
65  Num  generis  fato,  quod  nostros  errat  in  annos, 

Tantalides  matres  apta  rapina  sumus? 
Non  ego  fluminei  referam  mendacia  cygni 

Nec  querar  in  phimis  delituisse  lovem; 
Qua  duo  porrectus  longe  freta  distinet  Isthmos, 
70      Vecta  peregrinis  Hippodamia  rotis; 
Castori  Amyclaeo  et  Amyclaeo  PoHuci 

Reddita  Mopsopia  Taenaris  urbe  soror; 
Taenaris  Idaeo  trans  aequora  ab  hospite  rapta 


Vni.  HERMIONE  37—110.  103 

Argolicas  pro  se  vertit  iu  arma  manus! 
75  Yix  equidem  memiui,  memiui  tameu:  omnia  luctus, 
Omuia  solliciti  plena  timoris  erant; 
Flebat  avus  Phoebeque  soror  fratresque  gemelli, 

Orabat  superos  Leda  suumque  lovem; 
Ipsa  ego,  non  longos  etiamtimc  scissa  capillos, 
80      Clamabam  'sine  me,  me  sine,  mater,  abis?' 
Nam  coniunx  aberat!  —  ue  uon  Pelopeia  credar, 

Ecce,  Neoptolemo  praeda  parata  fui. 
Pelides  utinam  vitasset  Apollinis  arcus! 
Damnaret  nati  facta  proterva  pater: 
80  Nec  quondam  placuit  uec  nunc  placuisset  Acliilli 
Abducta  viduum  coniuge  flere  "sdrum. 
Quae  mea  caelestis  iuiuria  fecit  iniquos, 

Quodve  mihi  miserae  sidus  obesse  querar? 
Parva  mea  sine  matre  fui,  pater  arma  ferebat, 
90      Et  duo  cum  vivant,  orba  duobus  eram. 
Non  tibi  blanditias  primis,  mea  mater,  in  annis 

Incerto  dictas  ore  puella  tuli, 
Non  ego  captavi  brevibus  tua  colla  lacertis 
Nec  gremio  sedi  sarcina  grata  tuo; 
95  Nou  cultus  tibi  cura  mei,  nec  jDacta  marito 
Intravi  tbalamos  matre  parante  novos. 
Obvia  prodieram  reduci  tibi  (vera  fatebor), 

Nec  facies  nobis  nota  parentis  erat: 
Te  tamen  esse  Helenen,  quod  eras  pulcberrima,  sensi; 
100      Ipsa  requirebas,  quae  tua  nata  foret. 

Pars  haec  una  mihi,  couiimx  bene  cessit  Orestes: 

Is  quoque,  ni  pro  se  pugnat,  ademptus  erit. 
Pyrrhus  habet  captam  reduce  et  victore  parente: 
Munus  et  a!  nobis  diruta  Troia  dedit! 
105  Cum  tamen  altus  equis  Titan  racUantibus  instat, 
Perfruor  infehx  liberiore  malo; 
Nox  ubi  me  thalamis  ululantem  et  acerba   gementem 

Condidit  in  maesto  procubuique  toro, 
Pro  somno  lacrimis  oculi  fungimtur  obortis, 
uo      Quaque  licet,  fugio  sicut  ab  hoste  viro. 


104  HEROIDES. 

Saepe  malis  stupeo  rerumque  oblita  locique 

Iguara  tetigi  Scyria  membra  manu, 
Utque  uefas  seusi,  male  corpora  tacta  relinquo 

Et  mihi  pollutas  credor  habere  mauus; 
115  Saepe  Neoptolemi  pro  nomine  nomen  Orestis 

Exit,  et  errorem  vocis  ut  omen  amo. 
Per  genus  infelix  iuro  generisque  parentem, 

Qui  freta,  qui  terras  et  sua  regna  quatit,, 
Per  patris  ossa  tui,  patrui  milii,  quae  tibi  debent, 
120      Quod  se  sub  tumulo  fortiter  ulta  iacent: 

Aut  ego  praemoriar  primoque  exstinguar  in  aevo, 

Aut  ego  Tantalidae  Tantalis  uxor  ero. 

DEIANIRA  HERCULI. 
Vini.*[Mittor  ad  Alciden  a  coniuge  conscia  mentis 
Littera,  si  coniunx  Deianira  tuast:]  * 
Gratulor  Oechaliam  titulis  accedere  nostris, 

Victorem  victae  subcubuisse  queror. 
Fama  Pelasgiadas  subito  pervenit  in  urbes 
Decolor  et  factis  infitianda  tuis, 
5  Quem  numquam  luno  seriesque  inmensa  laborum 
Fregerit,  huic  lolen  inposuisse  iugum. 
Hoc  velit  Eurystheus,  velit  hoc  germana  Tonantis, 

Laetaque  sit  vitae  labe  noverca  tuae, 
At  non  ille  velit,  cui  nox  (sic  creditur)  una 
10      Non  tanti,  ut  tantus  conciperere,  fuit. 

Plus  tibi  quam  luno,  nocuit  Venus:  illa  premendo 

Sustulit,  haec  humilis  sub  pede  colla  tenet. 
Respice  vindicibus  pacatum  viribus  orbem, 
Qua  latam  Nereus  caerulus  ambit  humum: 
15  Se  tibi  pax  terrae,  tibi  se  tuta  aequora  debent, 
Inplesti  meritis  solis  utramque  domum; 
Quod  te  laturumst,  caelum  prius  ipse  tulisti: 

Hercule  supposito  sidera  fulsit  Atlans. 
Quid  nisi  notitiast  misero  quaesita  pudori, 
20      Si  cumulus  stupri  facta  priora  notat? 

Tene  ferunt  geminos  pressisse  tenaciter  angues, 


VIU.  HERM.  111-122.    Ynil.  DEIANIRA  i— 58.     105 

Cum  tener  in  cunis  iam  love  dignus  eras? 
Coepisti  melius,  quam  desinis;  ultima  primis 

Cedunt:  dissimiles  liic  vir  et  ille  puer; 
25  Quem  non  mille  ferae,  quem  non  Stheneleius  hostis, 

Nou  potuit  Iimo  vincere,  vincit  Amor. 
At  bene  nupta  feror,  quia  nominer  Herculis  uxor, 

Sitque  socer,  rapidis  qui  tonat  altus  equis. 
Quam  male  inaequales  veniunt  ad  aratra  iuvenci, 
30      Tam  premitur  magno  coniuge  nupta  minor; 
Non  lionor  est  sed  onus  species  laesura  ferentis: 

Siqua  voles  apte  nubere,  nube  pari. 
Vir  mihi  semper  abest,  et  coniuge  notior  liospes^ 

Monstraque  terribiles  persequiturque  feras; 
35  Ipsa  domo  vidua  votis  operata  pudicis 

Torqueor,  infesto  ne  vir  ab  boste  cadat; 
Inter  serpentes  aprosque  avidosque  leones 

lactor  et  liaesuros  terna  per  ora  canes. 
Me  pecudum  fibrae  simulacraque  iuania  somni 
40      Omniaque  arcana  nocte  petita  moveut; 
Aucupor  infelix  incertae  murmura  famae, 

Speque  timor  dubia  spesque  timore  cadit. 
Mater  abest  ciueriturque  deo  placuisse  potenti, 

Nec  pater  Amphitryon  nec  puer  Hyllus  adest; 
45  Arbiter  Eurystheus  irae  lunonis  iniquae 

Seutitur  nobis  iraque  longa  deae. 
Haec  mihi  ferre  parum!  peregrinos  addis  amores, 

Et  mater  de  te  cjuaelibet  esse  potest. 
Non  ego  Partheniis  temeratam  vallibus  Augen, 
50      Nec  referam  partus,  Ormeni  nympha,  tuos; 
Non  tibi  crimen  erunt,  Teuthrantia  turba,  sorores^ 

Quarum  de  populo  nulla  relicta  tibist: 
Una,  recens  crimen,  referetur  adultera  nobis, 

Unde  ego  sum  Lydo  facta  noverca  Lamo! 
55  Maeandros,  terris  totiens  errator  in  isdem, 

Qui  lassas  in  se  saepe  retorquet  aquas, 
Yidit  in  Herculeo  suspensa  monilia  collo 

IUo,  cui  caelum  sarcina  parva  fuit. 


lOG  HEROIDES. 

Nou  puduit  fortis  auro  cohibere  lacertos, 
60      Et  solidis  gemmas  opposuisse  toris? 

Nempe  sub  liis  auimam  pestis  Nemeaea  lacertis 
Edidit,  unde  umerus  tegmiua  laevus  habet! 
+  Ausus  es  hirsutos  mitra  redimire  capillos! 
Aptior  Herculeae  populus  alba  comae.* 
65  Nec  te  Maeonia  lascivae  more  puellae 
Incingi  zona  dedecuisse  putes? 
Non  tibi  succurrit  crudi  Diomedis  imago, 
Efferus  humana  qui  dape  pavit  equas? 
Si  te  vidisset  cultu  Busiris  in  isto, 
70      Huic  victor  victo  nempe  pudeudus  eras! 
Detrahat  Antaeus  duro  redimicula  collo, 

Ne  pigeat  molli  subcubuisse  viro! 
Inter  loniacas  calathum  tenuisse  puellas 
Diceris  et  dominae  pertimuisse  minas. 
75  Non  fugis,  Alcide,  victricem  mille  laborum 
Rasilibus  calathis  inposuisse  mauum 
Crassaque  robusto  deducis  pollice  fila 

Aequaque  formosae  pensa  rependis  erae! 
A!  quotiens,  digitis  dum  torques  stamina  duris, 
80      Praevalidae  fusos  conminuere  manus! 
*  [Crederis  infelix  scuticae  tremefactus  habenis]  * 

Ante  pedes  dominae  [pertimuisse  miuas] 

+  [Eximias  pompas,  inmania  semina  laudum]  * 

Factaque  narrabis  dissimulanda  tibi: 
85  Scilicet  inmanes  elisis  faucibus  hydros 
Infantem  caudis  involuisse  manum, 
Ut  Phegeus  aper  cupressifero  Erymautho 

Incubet  et  vasto  pondere  laedat  humum. 
Non  tibi  Threiciis  adfixa  penatibus  ora, 
so      Non  homiuum  pingues  caede  tacentur  equae 
Prodigiumque  triplex,  armenti  dives  Hiberi 

Geryones,  quamvis  in  tribus  unus  erat, 
Inque  canes  totidem  trunco  digestus  ab  uno 
Cerberos  inplicitis  augue  minante  comis, 
95  Quaeque  redundabat  fecundo  vuhiere  serpens 


Vnn.  DEIANIRA  59—132.  107 

Fertilis  et  damuis  clives  ab  ipsa  suis, 
Quique  iuter  laevumque  latus  laevumque  lacertum 

Praegrave  conpressa  fauce  pepeudit  onus, 
Et  male  coniisum  pedibus  formaque  bimembri 
100      Pulsum  Thessalicis  agmen  equestre  iugis. 
Haec  tu  Sidonio  potes  insignitus  amictu 

Dicere?  non  cultu  lingua  retenta  silet? 
Se  quoque  nymj)lia  tuis  ornavit  lardanis  armis 

Et  tulit  a  capto  nota  tropaea  viro. 
lou  I  nunc,  tolle  animos  et  fortia  gesta  recense: 

Quod  tu  non  esses,  iure  vir  illa  fuit, 
Qua  tanto  minor  es,  quanto  te,  maxime  rerum, 

Quam  quos  vicisti,  vincere  maius  erat. 
Illi  procedit  rerum  mensura  tuarum: 
110      Cede  bonis!  heres  laudis  amica  tuae, 
0  pudor!  hirsuti  costis  exuta  leonis 

Aspera  texerunt  vellera  molle  latus! 
Falleris  et  nescis:  uon  sunt  spolia  illa  leonis, 

Sed  tua,  tuque  feri  victor  es,  illa  tui. 
115  Femiua  tela  tulit  Lernaeis  atra  veneuis 

Ferre  gravem  lana  vix  satis  apta  colum 
lustruxitque  manum  clava  domitrice  ferarum 

Vidit  et  in  speculo  couiugis  arma  sui. 
Haec  tamen  audieram;  licuit  non  credere  famae, 
120      Et  venit  ad  sensus  mollis  ab  aure  dolor: 
Ante  meos  oculos  adducitur  advena  paelex, 

Nec  mihi,  quae  patior,  dissimulare  licet! 
Non  sinis  averti:  mediam  captiva  per  urbem 

Invitis  oculis  adspicienda  venit, 
125  Nec  veuit  iucultis  captarum  more  capillis, 

Fortuuam  vultus  fassa  tegeute  f  suam; 
lugreditur  late  lato  spectabilis  auro, 

Qualiter  iu  Phrygia  tu  quoque  cultus  eras; 
Dat  vultum  populo  sublime  sub  Hercule  victo: 
130      Oechaliam  vivo  stare  parente  putes; 
Forsitan  et  pulsa  Aetolide  Deianira 

Nomine  deposito  paelicis  uxor  erit, 


108  HEROIDES. 

Eurytidosque  loles  atque  Aonii  Alcidae 
Turpia  famosus  corpora  iunget  Hymen. 
135  Mens  fugit  admonitu,  frigusque  perambulat  artus, 
Et  iacet  in  gremio  languida  facta  manus. 
Me  quoque  cum  multis,    sed  me  sine  crimine  amasti; 

Ne  pigeatj  pugnae  bis  tibi  causa  fui: 
Cornua  flens  legit  ripis  Aclielous  in  udis 
140      Truncaque  limosa  tempora  mersit  aqua; 
Semivir  occubuit  f  in  letifero  veneno 

Nessus,  et  infecit  sanguis  equinus  aquas. 
Sed  quid  ego  baec  refero?  scribenti  nuntia  venit 
Fama,  virum  tunicae  tabe  perire  meae. 
uo  Ei  mihi!  quid  feci?  quo  me  furor  egit  amantem? 
Inpia  quid  dubitas  Deianira  mori? 
*An  tuus  in  media  coniunx  lacerabitur  Oeta, 
Tu  sceleris  tanti  causa  superstes  eris? 
Ecquid  adhuc  habeo  facti,  cur  HercuHs  uxor 
150      Credar?  coniugii  mors  mea  pignus  erit! 

Tu  quoque  cognosces  in  me,  Meleagre,  sororem! 

Inpia  quid  dubitas  Deianira  mori?* 
Heu  devota  domus!  solio  sedet  Agrios  alto, 
Oenea  desertum  nuda  senecta  premit; 
155  Exulat  iguotis  Tydeus  germanus  in  oris, 
Alter  fatali  vivus  in  igne  fuit; 
Exegit  ferrum  sua  per  praecordia  mater. 

Inpia  quid  dubitas  Deianira  mori? 
Deprecor  hoc  unum  per  iura  sacerrima  lecti, 
160      Ne  videar  fatis  insidiata  tuis. 

Nessus,  ut  est  avidum  percussus  harundine  pectus, 

^Hic'  dixit  ^vires  sanguis  amoris  habet.' 
Inlita  Nesseo  misi  tibi  texta  veneno. 
Inpia  quid  dubitas  Deiauira  mori? 
165  lamque  vale,  seniorque  pater  germanaque  Gorge 
Et  patria  et  patriae  frater  adempte  tuae, 
Et  tu  hix  oculis  hodierna  novissima  nostris 
Virque  (sed  o  possis!)  et  puer  Hylle,  vale! 


Vim.  DEIAN.  133—168.     X.  AEIADNE  i— 34.  109 

AEIADNE  THESEO. 
X.  *  [Illa  relicta  feris  etiamiiunc,  inprobe  Theseu, 
Vivit:  et  haec  aequa  mente  tulisse  velis:]* 
Mitius  inveni  quam  te  genus  omne  ferarum: 

Credita  non  uUi  quam  tibi  peius  eram. 
Quae  legis,  ex  illo,  Theseu,  tibi  litore  mitto, 
Unde  tuam  siue  me  vela  tulere  ratem, 
5  In  quo  me  somnusque  meus  male  prodidit  et  tu 
Per  facinus  somnis  insidiate  meis. 
Tempus  erat,  vitrea  quo  primum  terra  pruiua 

Spargitur  et  tectae  fronde  querimtur  aves; 
Incertum  vigilans  a  sonmo  lano-uida  movi 
10      Thesea  preusuras  semisupina  manus: 
Nullus  erat!  referoque  manus  iterumque  retempto 

Perque  torum  moveo  bracchia:  nullus  erat! 
Excussere  metus  somnum;  conterrita  surgo, 
Membraque  sunt  viduo  praecipitata  toro: 
15  Protinus  adductis  sonuerunt  pectora  palmis, 
Utque  erat  e  somno  turbida,  rapta  comast. 
Luna  fuit:  specto,  siquid  nisi  litora  cernam; 
Quod  videant  oculi,  nil  nisi  litus  habent. 
Nunc  huc,  uunc  illuc,  et  utroque  sine  ordine,  curro; 
20      Alta  puellares  tardat  harena  pedes. 
Interea  toto  clamavi  in  litore  'Theseu': 

Reddebant  nomen  concava  saxa  tuum, 
Et  quotieus  ego  te,  totiens  locus  ipse  vocabat: 
Ipse  locus  miserae  ferre  volebat  opem. 
25  Mons  fuit:  apparent  frutices  in  vertice  rari; 
Nunc  scopulus  raucis  pendet  adesus  aquis: 
Adscendo  (vires  animus  dabat)  atque  ita  late 

Aequora  prospectu  metior  alta  meo. 
Inde  ego  (nam  ventis  quoque  sum  crudelibus  usa) 
30      Vidi  praecipiti  carbasa  tenta  Noto: 

Aut  vidi  aut  tamquam  quae  me  vidisse  putarem  — 

Frigidior  glacie  semianimisque  fui. 
Nec  languere  diu  patitur  dolor;  excitor  illo, 
Excitor  et  summa  Thesea  voce  voco. 


110  HEROIDES. 

35  'Quo  fugis?'  exclaino  ''scelerate  revertere  Theseu, 
Flecte  ratem!  uumerum  non  habet  illa  suum.' 
Haec  ego;  quocl  voci  deerat,  plangore  replebam: 

Verhera  cum  verbis  mixta  fuere  meis. 
Si  non  audires,  ut  saltem  cernere  posses, 
40      lactatae  late  signa  dedere  manus, 

Candidaque  inposui  longae  velamina  virgae, 

Scilicet  oblitos  admonitura  mei. 
lamque  oculis  ereptus  eras:  tum  denique  flevi; 
Torpuerant  molles  ante  dolore  genae. 
45  Quid  potius  facerent,  quam  me  mea  lumina  flerent, 
Postquam  desierant  vela  videre  tua? 
Aut  ego  diifusis  erravi  sola  capilKs, 

Qualis  ab  Ogygio  concita  Baccha  deo, 
Aut  mare  prospiciens  in  saxo  frigida  sedi, 
50      Quamque  lapis  sedes,  tam  lapis  ipsa  fui; 
Saepe  torum  repeto,  cjui  nos  acceperat  ambos, 

Sed  non  acceptos  exhibiturus  erat, 
Et  tua,  quae  possum,  pro  te  vestigia  tango 
Strataque,  quae  membris  intepuere  tuis. 
55  Incumbo  lacrimisque  toro  manante  profusis 
Tressimus'  exclamo  "^te  duo:  redde  tuos! 
Venimus  huc  ambo:  cur  non  discedimus  ambo? 

Perfide,  pars  nostri,  lectule,  maior  ubist?' 
Quid  faciam?  quo  sola  ferar?  vacat  insula  cultu: 
60      Non  hominum  video,  non  ego  facta  boum. 
Omne  latus  terrae  cingit  mare;  navita  nusquam, 

Nulla  per  ambiguas  puppis  itura  vias. 
Finge  dari  comitesque  mihi  ventosque  ratemque: 
Quid  seciuar?  accessus  terra  paterna  negat: 
65  Ut  rate  felici  pacata  per  aec^uora  labar, 
Temperet  ut  ventos  Aeolus,  exul  ero! 
Non  ego  te,  Crete  centum  digesta  per  urbes, 

Adspiciam,  puero  cognita  terra  lovi: 
A!  pater  et  tellus  iusto  regnata  parenti 
70      Prodita  sunt  facto,  nomina  cara,  meo, 
Cum  tibi,  ne  victor  tecto  morerere  recurvo, 


S.  AEIADNE  35—108.  111 

Quae  regerent  passus,  pro  duce  fila  dedi, 
Cuiu  milii  dicebas  'per  ego  ipsa  pericula  iuro, 

Te  fore,  dum  nostram  vivet  uterque,  meam.' 
75  Yivimus,  et  non  sum,  Theseu,  tua,  si  modo  vivit 

Femina  periuri  fraude  sepulta  -viri. 
Me  quoque,  qua  fratrem,  mactasses,  inprobe,  clava, 

Esset,  quam  dederas,  morte  soluta  fides: 
Nunc  ego  non  tantum,  quae  sum  passura,  recordor, 
80      Sed  quaecumque  potest  ulla  relicta  pati. 
Occurrunt  auimo  pereundi  mille  figurae, 

Morsque  minus  poenae  quam  mora  mortis  habet. 
lam  iam  venturos  aut  hac  aut  suspicor  illac, 

Qui  lanient  avido  viscera  dente,  lupos; 
85  Forsitan  et  fulvos  tellus  alat  ista  leones: 

Quis  scit,  an  et  saevas  tigridas  insula  habet? 
Et  freta  dicuntur  magnas  expellere  phocasl 

Quis  vetat  et  gladios  per  latus  ire  meum? 
Tantum  ne  rehger  dura  captiva  catena, 
90      Neve  traham  serva  grandia  pensa  manu, 
Cui  pater  est  ]Minos,  cui  mater  fiha  Phoebi, 

Quodque  magis  memini,  quae  tibi  pacta  fui! 
Si  mare,  si  terras  porrectaque  litora  vidi, 

Multa  mihi  terrae,  multa  minantur  aquae. 
95  Caelum  restabat:  timeo  simuLicra  deorum! 

Destituor  rapidis  praeda  cibusque  feris; 
Sive  colimt  habitantque  viri,  diffidimus  illis: 

Externos  didici  laesa  timere  viros. 
Viveret  Androgeos  utinam!  nec  facta  luisses 
100      Inpia  funeribus,  Cecropi  terra,  tuis, 
Nec  tua  mactasset  nodoso  stipite,  Theseu, 

Ardua  parte  virum  dextera,  parte  bovem, 
Nec  tibi,  quae  reditus  monstrarent,  fila  dedissem, 

Fila  per  adductas  saepe  recepta  manus. 
105  Non  equidem  miror,  si  stat  victoria  tecum, 

Strataque  Cretaeam  belua  stravit  humum: 
Non  poterant  figi  praecordia  ferrea  cornu: 

Ut  te  non  tegeres,  pectore  tutus  eras. 


112  HEROIDES. 

Illic  tu  silices,  illic  adamanta  tulisti, 
110      Illic  qui  silices,  Thesea,  viiicat,  habes; 

131  Nec  pater  est  Aegeus,  nec  tu  Pittheidos  Aethrae 

132  Filius:  auctores  saxa  fretumque  tui! 
Crudeles  somni,  quid  me  tenuistis  inertem? 

Aut  semel  aeterna  nocte  premenda  fui. 

Vos  quoque  crudeles,  venti,  nimiumque  parati 

Flaminaque  in  lacrimas  officiosa  meas; 

115  Dextera  crudelis,  quae  me  fratremque  necavit, 

Et  data  poscenti,  nomen  inane,  fides! 

In  me  iurarunt  somnus  ventusque  fidesque: 

Prodita  sum  causis  una  puella  tribus. 
Ergo  ego  nec  lacrimas  matris  moritura  videbo, 
120      Nec,  mea  qui  digitis  lumina  condat,  erit; 
Spiritus  infelix  peregrinas  ibit  iu  auras, 

Nec  positos  artus  unguet  amica  manus; 
Ossa  superstabunt  volucres  inhumata  marinae? 
Haec  sunt  officiis  digna  sepulcra  meis! 
125  Ibis  Cecropios  portus  patriaque  receptus, 
Cum  steteris  turbae  celsus  in  ore  tuae 
Et  bene  narraris  letum  taurique  virique 
Sectaque  per  dubias  saxea  tecta  vias, 
Me  quoque  narrato  solam  tellure  relictam! 
130      Non  ego  sum  tituHs  subripienda  tuis. 

133  Di  facerent,  ut  me  summa  de  puppe  videres! 

Movisset  vultus  maesta  figura  tuos. 
135  Nmic  quoque  non  oculis,  sed,  qua  potes,  adspice  mente 
Haerentem  scopulo,  quem  vaga  pulsat  aqua; 
Adspice  demissos  lugentis  more  capillos 

Et  tunicas  lacrimis  sicut  ab  imbre  gravis! 
Corpus,  ut  inpulsae  segetes  aquilonibus,  horret, 
140      Litteraque  articulo  pressa  tremente  labat. 

Non  te  per  meritum,  quoniam  male  cessit,  adoro: 

Debita  sit  facto  gratia  nulla  meo, 
Sed  ne  poena  quidem!    si  non  ego  causa  sakitis, 
Non  tamen  est,  cur  sis  tu  mihi  causa  necis. 
145  Has  tibi  plangendo  lugubria  pectora  lassas 


X.  ARUDXE  100-152.     XI.  CAXACE  1—28.  113 

Infelix  tendo  trans  freta  longa  nianus, 
Hos  tibi,  qni  superant,  ostendo  niaesta  capillos! 
150      Per  lacrimas  oro,  quas  tua  facta  movent: 
Flecte  ratem,  Theseu,  versoque  relabere  vento! 

Si  prius  occidero,  tu  tamen  ossa  feres. 

CA2s"ACE  MACAREO. 
vl.  *  [Aeolis  Aeolidae,  quam  non  habet  ipsa,  salutem 
Mittit  et  armata  verba  notata  manu:]* 
Siqua  tamen  caecis  errabunt  scripta  lituris, 

Oblitus  a  dominae  caede  libellus  erit: 
Dextra   tenet  calamum,   strictum  tenet  altera  ferrum. 
Et  iacet  in  gremio  cliarta  soluta  meo. 
5  Haec  est  Aeolidos  fratri  scribentis  imago, 
Sic  videor  duro  posse  placere  patri. 
Ipse  necis  cuperem  nostrae  spectator  adesset, 

Auctorisque  oculis  exigeretur  opus; 
Ut  fenis  est  multoque  suis  truculentior  Euris, 
10      Spectasset  siccis  vulnera  nostra  genis. 
Scilicet  est  aliquid,  cum  saevis  vivere  ventis: 

Tngenio  populi  convenit  iUe  sui. 
IUe  Xoto  Zephyroque  et  Sithonio  Aquiloni 
Imperat  et  pinnis,  Eure  proterve.  tuis: 
lo  Imperat  heu!  ventis,  tumidae  non  imperat  irae 
Possidet  et  vitiis  regna  minora  suis. 
Quid  iuvat  admotam  per  avorum  nomina  caelo 

Inter  cognatos  posse  referre  lovem? 
Num  minus  infestum,  funebria  munera,  ferrum 
20      Feminea  teneo,  non  mea  tela,  manu? 

0  utiuam,  Macareu,  quae  nos  commisit  in  unum, 

Venisset  leto  serior  hora  meo! 
Cur  umquam  plus  me,  frater,  quam  frater  amasti, 
Et  tibi,  non  debet  quod  soror  esse,  fui? 
25  Ipsa  quoqiie  incalui,  qualemque  audire  solebam, 
Xescio  quem  sensi  corde  tepente  deum. 
Fugerat  ore  color,  macies  adduxerat  artus, 
Sumebant  minimos  ora  coacta  cibos: 

OVID.  I.  8 


114  HEROIDES. 

Nec  somiii  faciles  et  nox  erat  amiua  nobis, 
30      Et  gemitum  nullo  laesa  dolore  dabam; 

Nec,  cur  liaec  facerem,  poteram  milii  reddere  causam 

Nec  noram,  quid  amans  esset;  at  illud  eram. 
Prima  malum  nutrix  animo  praesensit  anili, 
Prima  mihi  nutrix  'Aeoli/  dixit  'amas.' 
■o(>  Erubui,  gremioque  pudor  deiecit  ocellos: 
Haec  satis  in  tacita  signa  fatentis  erant. 
lamque  tumescebant  vitiati  pondera  ventris, 

Aegraque  furtivum  membra  gravabat  onus: 
Quas   mihi  non  lierbas,  quae  non  medicamina  nutrix 
40      Attulit  audaci  supposuitque  manu, 

Ut  penitus  nostris  (hoc  te  celavimus  unum) 

Visceribus  crescens  excuteretur  onus! 
A!  nimium  vivax  admotis  restitit  infans 
Artibus  et  tecto  tutus  a,b  hoste  fuit. 
45  lam  uoviens  erat  orta  soror  pulcherrima  Phoebi, 
Nonaque  luciferos  Luna  movebat  equos: 
Nescia,  quae  faceret  subitos  mihi  causa  dolores, 

Et  rudis  ad  partus  et  nova  miles  eram; 
Nec  tenui  vocem;  "^quid'  ait  ^tua  crimina  ^^rodis?' 
50      Oraque  clamantis  conscia  pressit  anus. 

Quid  faciam  infelix?  gemitus  dolor  edere  cogit, 

Sed  timor  et  nutrix  et  pudor  ipse  vetaut. 
Contineo  gemitus  elapsaque  verba  reprendo 
Et  cogor  lacrimas  conbibere  ipsa  meas. 
55  Mors  erat  ante  oculos,  et  opem  Lucina  negabat, 
(Et  grave,  si  morerer,  mors  quoque  crimen  erat!) 
Cum  super  incambens  scissa  tuuicaque  comaque 

Pressa  refovisti  pectora  nostra  tuis 
Et  mihi  Vive,  soror,  soror  o  carissima/  aisti 
i'o      'Vive  nec  unius  corpore  perde  duos! 

Spes  bona  det  vires:  germano  nupta  futura  es; 

Illius,  de  quo  mater,  et  uxor  eris.' 
Mortua,  crede  mihi,  tamen  ad  tua  verba  revixi: 
Et  positumst  uteri  crimen  onusque  mei. 
65  Quid  tibi  grataris?  media  sedet  Aeokis  aula: 


XI.  CANACE  29—102.  115 

Crimina  suut  oculis  subripieuda  patris. 
Froudibus  iufantem  ramisque  albentis  olivae 

Et  levibus  vittis  sedula  celat  anus 
Fictaque  sacra  facit  dicitque  precantia  verba: 
'0      Dat  populus  sacris,  dat  pater  ipse  viam. 
lam  prope  limeu  erat:  patrias  vagitus  ad  auris 

Yenit,  et  indicio  proditur  ille  suo. 
Eripit  infantem  mentitaque  sacra  revelat 
Aeolus:  insana  regia  voce  sonat. 
'^>  Ut  mare  fit  tremulum,  tenui  cum  stringitur  aura, 
Ut  quatitur  tepido  fraxina  virga  Noto, 
Sic  mea  vibraii  pallentia  membra  videres: 
Quassus  ab  iuposito  corpore  lectus  erat. 
Iiiruit  et  nostrum  vulgat  clamore  pudorem 
80      Et  vix  a  misero  continet  ore  manus; 

Ipsa  uibil  praeter  lacrimas  pudibunda  profudi: 

Torpuerat  geUdo  lingua  retenta  metu. 
lamque  dari  parvum  canibusque  avibusque  nepotem 
lusserat  in  solis  destituique  locis: 
85  Vagitus  dedit  ille  miser  (sensisse  putaresj 
Quaque  suum  poterat  voce  rogabat  avum. 
Quid  raihi  tunc  animi  credis,  germane,  fuisse 

(Nam  potes  ex  animo  colligere  ipse  tuo), 
Cum  mea  me  coram  silvas  inimicus  in  altas 
90      Viscera  montanis  ferret  edenda  lupis? 
Exierat  thalamo;  tunc  demum  pectora  plangi 

Contigit  inque  meas  unguibus  ire  comas. 
Interea  patrius  vultu  maerente  satelles 
Venit  et  indignos  edidit  ore  sonos: 
'.'5  ^Aeolus  hunc  ensem  mittit  tibi'  (tradidit  ensem) 
'Et  iubet  ex  merito  scire,  quid  iste  veUt.' 
Scimus  et  utemur  violento  fortiter  ense: 
Pectoribus  condam  dona  paterna  meis. 
His  mea  muneribus,  genitor,  conubia  donas? 
100      Hac  tua  dote,  pater,  filia  dives  erit! 

ToUe  procul  decepte  faces,  Hymenaee,  maritas 
Et  fuge  turbato  tecta  nefanda  pede! 

8* 


116  HEROIDES. 

Ferte  faces  iu  me,  quas  fertis,  Eriuyes  atrae, 

Et  uieus  ex  isto  luceat  igue  rogus! 
105  Nubite  felices  Parca  meliore  sorores, 

Amissae  memores  secl  tameu  este  mei! 
Quid  puer  admisit  tam  paucis  editus  horis? 

Quo  laesit  facto  vix  beue  uatus  avum? 
Si  potuit  meruisse  necem,  meruisse  putetur: 
110      A!  miser  admisso  plectitur  ille  meo! 

Nate,  dolor  matris^  rapidarum  praeda  ferarum, 

Ei  mihi!  natali  dilacerate  tuo, 
Nate^  parum  fausti  miserabile  pignus  amoris: 

Haec  tibi  prima  dies,  haec  tibi  summa  fuit. 
115  Nou  mihi  te  licuit  lacrimis  perfundere  iustis, 

In  tua  non  tonsas  ferre  sepulcra  comas, 
Non  sujjer  incubui,  non  oscula  frigida  carpsi: 

Diripiunt  avidae  viscera  nostra  ferae. 
Ipsa  quoque  infautis  cum  vubiere  prosequar  umbras 
120      Nec  mater  fuero  dicta  nec  orba  diu; 
Tu  tamen,  o  frustra  miserae  sperate  sorori, 

Sparsa,  precor,  nati  coUige  membra  tui 
Et  refer  ad  matrem  socioque  inpone  sepulcro, 

Urnaque  nos  habeat  quamlibet  arta  duos! 
125  Vive  memor  uostri  lacrimasque  in  vuluera  funde 

Neve  reformida  corpus  amantis  amaus: 
Tu,  rogo,  dilectae  uimium  maudata  sororis 

Perfer!  maudatum  persequar  ipsa  patris. 

MEDEA  lASOXI. 
Xn.  *[Exul,  inops,  contempta  novo  Medea  marito 
Dicit:  an  a  regnis  tempora  nulla  vacaut?]  * 
At  tibi  Colchorum,  memiui,  regiua  vacavi, 

Ars  mea  cum  peteres  ut  tibi  ferret  opem. 
Tunc,  quae  dispensant  mortalia  fata,  sorores 
Debuerant  fusos  evoluisse  meos. 
5  Tum  potui  Medea  mori  bene!  quidquid  ab  illo 
Produxi  vitam  tempore,  poena  fuit. 
Ei  mihi!  cur  umquam  iuvenahbus  acta  lacertis 


XI.  CAXACE  103— i2i?.    XII.  MEDEA  i—u.  117 

Phrixeain  petiit  Pelias  arbor  oveni? 
Cur  umquam  Colehi  Magnetida  viclimus  Argon, 
10      Turbaque  Phasiaeam  Graia  bibistis  aquam? 
Cur  mihi  plus  aequo  flavi  placuere  capilli 

Et  decor  et  hnguae  gratia  ficta  tuae? 
Aut,  semel  in  nostras  quouiam  nova  puppis  harenas 

Venerat  audacis  attuleratque  viros, 
15  Isset  anhelatos  non  praemedicatus  in  ignes 

Inmemor  Aesonides  oraque  ad  usta  boum; 
Semina  iecisset,  totidemque  et  semina  et  hostes, 

Ut  caderet  cultu  cultor  ab  ipse  suo! 
Quantum  perfidiae  tecum,  scelerate,  perisset, 
20      Dempta  forent  capiti  quam  mala  multa  meo! 
Est  ahqua  ingrato  meritum  exprobrare  voluptas: 

Hac  fruar,  haec  de  te  gaudia  sola  feram. 
lussus  inexpertam  Colchos  advertere  puppim 

Intrasti  patriae  regua  beata  meae: 
25  Hoc  illic  Medea  fui,  nova  nupta  quod  hic  est: 

Quam  pater  est  illi,  tam  mihi  chves  erat; 
Hic  Ephyren  bimarem,  Scythia  tenus  ille  nivosa 

Omne  tenet,  Ponti  qua  plaga  laeva  iacet. 
Accipit  hospitio  iuvenes  Aeeta  Pelasgos, 
30      Et  premitis  pictos,  corpora  Graia,  toros: 
Tunc  ego  te  vidi,  tunc  coepi  scire,  quis  esses; 

Illa  fmt  mentis  prima  ruina  meae. 
Et  vidi  et  perii!  nec  notis  igiiibus  arsi, 

Ardet  ut  ad  magnos  piuea  taeda  deos. 
85  Et  formosus  eras,  et  me  mea  fata  trahebant: 

Abstulerant  oculi  lumina  nostra  tui. 
Perfide,  sensisti.    cpiis  enim  bene  celat  amorem? 

Eminet  indicio  prodita  flamma  suo. 
Dicitur  interea  tibi  lex,  ut  dura  ferorum 
40      Insolito  premeres  vomere  colla  boum: 
Martis  erant  tauri  plus  quam  per  cornua  saevi, 

Quorum  terribilis  spiritus  ignis  erat, 
Aere  pedes  solidi  praetentaque  naribus  aera, 

Nigra  per  adflatus  haec  Cjuoque  facta  suos; 


118  HEROIDES. 

*o  Seiuina  praeterea  populos  geiiitura  iuberis 
Spargere  devota  lata  per  arva  mauu, 
Qui  peterent  natis  secum  tua  corpora  telis: 

Illast  agricolae  messis  iniqua  suo; 
Lumina  custodis  succumbere  nescia  somno 
60      Ultimus  est  aliqua  decipere  arte  labor. 
Dixerat  Aeetes:  maesti  consurgitis  omues, 

Mensaque  purpvu^eos  deserit  alta  toros. 

Quam  tibi  tunc  longe  regnum  dotale  Creusae 

Et  socer  et  magni  nata  Creontis  erat? 

55  Tristis  abis;  oculis  abeuntem  prosequor  udis, 

Et  dixit  tenui  murmure  lingua  S^ale!' 

Ut  positum  tetigi  thalamo  male  saucia  lectum, 

Actast  per  lacrimas  nox  milii,  quanta  fuit: 
Ante  oculos  taurique  meos  segetesque  nefaudae, 
60      Ante  meos  oculos  per\dgil  anguis  erat; 

Hinc  amor,  hinc  timor  est;  ipsum  timor  auget  amorem. 

Mane  erat,  et  thalamo  cara  recepta  soror 
Disiectamque  comas  adversaque  in  ora  iacentem 
Invenit  et  lacrimis  omnia  plena  meis. 
65  Orat  opem  IVIinyis  (alter  petit,  alter  habebit): 
Aesonio  iuveni,  quod  rogat  illa,  damus. 
Est  nftnus  et  piceis  et  frondibus  ilicis  atrum, 

Vix  illuc  radiis  solis  adire  licet; 
Sunt  in  eo  (fuerant  certe)  delubra  Dianae, 
70      Aurea  barbarica  stat  dea  facta  manu: 

(Noscis?  an  exciderunt  mecum  loca?)  venimus  ilhic; 

Orsus  es  infido  sic  prior  ore  loqui: 
^Ius  tibi  et  arbitrium  nostrae  fortuna  salutis 
Tradidit,  inque  tuast  vitaque  morsque  manu. 
75  Perdere  posse  sat  est,  siquem  iuvet  ipsa  potestas: 
Sed  tibi  servatus  gloria  maior  ero. 
Per  mahx  nostra  precor,   quoram  potes  esse  levamen, 

Per  genus  et  numen  cuncta  videntis  avi, 
Per  tripHcis  vultus  arcanaque  sacra  Dianae 
80      Et  si  forte  ahquos  gens  habet  ista  deos, 
0  wgo,  miserere  mei,  miserere  meorum; 


XII.  MEDEA  45—118.  119 

Effice  me  meritis  tempus  in  omue  tuum! 
Quodsi  forte  virum  uon  dedignare  Pelasgum, 

(Sed  mihi  tam  faciles  unde  meosque  deos?) 
85  Spiritus  ante  meus  tenues  vanescat  iu  auras, 

Quam  thalamo  nisi  tu  uupta  sit  ulla  meo! 
Conscia  sit  luno  sacris  praefecta  maritis 

Et  dea,  marmorea  cuius  in  aede  sumus!' 
Haec  animum  (et  quota  pars  haec  sunt?)  movere  puellae 
90      Simplicis  et  dextrae  dextera  iimcta  meae; 
Vidi  etiam  lacrimas  (a!  pars  est  fraudis  in  illis): 

Sic  cito  sum  verhis  capta  puella  tuis. 
lungis  et  aeripedes  inadusto  corpore  tauros 

Elf  solidam  iusso  vomere  findis  humum; 
95  Arva  venenatis  pro  semine  dentibus  inples: 

Nascitur  et  gladios  scutaque  miles  habet; 
Ipsa  ego,  €[uae  dederam  medicamina,  pallida  sedi, 

Cum  ^ddi  subitos  arma  tenere  viros, 
Donec  terrigenae,  facinus  mirabile,  fratres 
100      Inter  se  strictas  conseruere  manus; 

Insopor  ecce  vigil  squamis  crepitantibus  horrens 

Sibilat  et  torto  pectore  verrit  humum: 
[Dotis  opes  ubi  erant?  ubi  erat  tibi  regia  coniuux, 

Quique  maris  gemini  distinet  Isthmos  aquas?] 
105  Illa  ego,   quae   tibi   sum  nunc  denique  barbara  facta^ 

Nunc  tibi  sum  pauper,  nunc  tibi  visa  nocens^ 
Flammea  subduxi  medicato  lumina  somno 

Et  tibi,  quae  raperes,  vellera  tuta  dedi. 
Proditus  est  genitor,  regnum  patriamque  reliqui: 
110      Munus,  in  exilio  quod  licet  esse,  tuli! 
Virginitas  factast  peregrini  praeda  latronis, 

Optima  cum  cara  matre  relicta  soror; 
At  non  te  fugiens  sine  me,  germane,  reliqui: 

Deficit  hoc  uno  littera  nostra  loco; 
115  Quod  facere  ausa  meast,  non  audet  scribere  dextra; 

Sic  ego,  sed  tecum,  dilaceranda  fui. 
Nec  tamen  extimui  (quid  enim  post  illa  timerem?) 

Credere  me  pelago,  femina  iamque  nocens. 


120  HEROIDES. 

Niimeu  ubist?  ubi  di?  meritas  subeamus  iu  alto, 
120      Tu  fraudis  j)oeuas,  credulitatis  ego! 
Coupressos  utiuam  Sympleg^des  elisisseut, 
Nostraque  adhaererent  ossibus  ossa  tuis, 
Aut  uos  Scylla  rapax  cauibus  misisset  edendos 
(Debuit  iugratis  Scylla  nocere  viris), 
125  Quaeque  vomit  totidem  fluctus  totidemque  resorbet, 
Nos  quoque  Triuacriae  supposuisset  aquae! 
Sospes  ad  Haemouias  victorque  reverteris  urbes-, 

Pouitur  ad  joatrios  aurea  laua  deos. 
Quid  referam  Peliae  natas  pietate  uocentes 
130      Caesaque  virginea  membra  paterna  mauu? 
Ut  culpent  alii,  tibi  me  laudare  necessest, 
Pro  quo  sum  totieus  esse  coacta  uocens. 
Ausus  es  (o!  iusto  desunt  sua  verba  dolori), 
Ausus  es  'Aesonia'  dicere  'cede  domo!' 
135  lussa  domo  cessi  uatis  comitata  duobus 
Et,  qui  me  sequitur  semper,  amore  tui. 
Ut  subito  uostras  Hymen  cautatus  ad  aures 

Venit,  et  accenso  lampades  igne  micant^ 
Tibiaque  effundit  socialia  carmiua  vobis, 
lio      At  mihi  funerea  flebiliora  tuba, 

Pertimui  uec  adliuc  tautum  scelus  esse  putabam: 

Sed  tamen  iu  toto  pectore  frigus  erat.  [ter: 

Turba  ruuut  et  'Hymen'  clamaut  '^Hymeuaee'  frequen- 
Quo  propior  vox  liaec,  hoc  milii  peius  erat. 
145  Diversi  flebant  servi  lacrimasque  tegebant; 
(Quis  vellet  tauti  nuntius  esse  mali?) 
Me  quoque,  quidquid  erat,  potius  uescire  iuvabat, 

Sed  tamquam  scirem,  mens  mea  tristis  erat, 
Cum  miuor  e  pueris  iussus  studioque  videndi 
150      Coustitit  ad  geminae  limina  prima  foris: 

Hinc  milii  ^mater,  adi!  pompam  pater'  inquit  'lason 

Ducit  et  adiunctos  aureus  urget  equos.' 
Protinus  abscissa  planxi  mea  pectora  veste, 
Tuta  uec  a  digitis  ora  fviere  meis. 
155  Ire  animus  mediae  suadebat  in  agmina  turbae 


i 


Xn.  MEDEA  119—102.  121 

Sertaque  conpositis  demere  rapta  comis; 
Vix  me  continui,  quin  sic  laniata  capillos 

Clamarem  'meus  est'  iniceremque  mauus. 
Laese  pater,  gaucle:  Colchi  gaudete  reKcti; 
160      Inferias  umbrae  fratris  habete  mei: 
Deseror  amissis  regno  patriaque  domoque 

Coniuge,  qui  nobis  omnia  solus  erat! 
Serpentis  igitur  potui  taurosque  furentes, 

Unum  non  potui  perdomuisse  virum: 
i<55  Quaeque  feros  pepuli  doctis  medicatibus  ignes, 

Xon  valeo  flammas  effugere  ipsa  meas: 
Ipsi  me  cantus  herbaeque  artesque  relinquunt: 

Nil  dea,  nil  Hecates  sacra  potentis  agunt. 
Xon  mihi  grata  dies;  noctes  vigilantur  amarae, 
1^0      Nec  tener  a!  miserae  pectora  somnus  habet; 
Quae  me  non  possum,  potui  sopire  draconem: 

Utilior  cuivis  quam  mihi  cura  meast; 
Quos  ego  servari,  paelex  amplectitur  artus 

Et  nostri  fructus  illa  laboris  habet. 
1T5  Forsitan  et,  stultae  dum  te  iactare  maritae 

Quaeris  et  iniustis  auribus  apta  loqui, 
In  faciem  moresque  meos  nova  crimina  fingas, 

Rideat  et  vitiis  laeta  sit  illa  meis. 
Rideat  et  Tyrio  iaceat  subhmis  in  ostro: 
180      Flebit  et  ardores  vincet  adusta  meos! 

Dum  ferrum  flammaeque  aderunt  sucusque  veneni, 

Hostis  Medeae  nuUus  inultus  erit. 
Quodsi  forte  preces  praecordia  fei-rea  tangunt, 

Nunc  animis  auch  verba  minora  meisl 
185  Tam  tibi  sum  supplex,  c^uam  tu  mihi  saepe  fuisti, 

Xec  moror  ante  tuos  procubuisse  pedes; 
Si  tibi  sum  vilis,  communis  respice  natos: 

Saeviet  in  partus  cUra  noverca  meos. 
Et  uimium  similes  tibi  sunt,  et  imagine  tangor, 
190      Et  C[UOtiens  video,  himiua  nostra  madent. 
Per  superos  oro,  per  avitae  himina  flammae, 

Per  meritum  et  natos,  pignora  nostra,  duos. 


122  HEROIDES. 

Kedde  torum,  pro  quo  tot  res  insana  reliqui! 

A.dde  fidem  dictis  auxiliumque  refer! 
195  Non  ego  te  iuploro  coutra  taurosque  virosque, 

Utque  tua  serpeus  victa  quiescat  ope; 
Te  peto,  quem  merui,  quem  nobis  ipse  dedisti, 

Cum  quo  sum  pariter  facta  parente  parens. 
Dos  ubi  sit,  quaeris?  campo  numera"\dmus  illo, 
200      Qui  tibi  laturo  vellus  arandus  erat; 
Aureus  ille  aries  villo  spectabilis  alto 

Dos  mea,  quam,  dicam  si  tibi  '^redde',  neges; 
Dos  mea  tu  sospes,  dos  est  mea  Graia  iuventus: 

I  nunc,  Sisyphias,  inprobe,  confer  opes! 
205  Quod  vi^nis,  quod  habes  nuptam  socerumque  potentis, 

Hoc  ipsum,  iugratus  quod  potes  esse,  meumst. 
Quos  equidem  actutum  —  sed  quid  praedicere  poenam 

Attinet?  ingentis  parturit  ira  minas. 
Quo  feret  ira,  sequar!  facti  fortasse  pigebit: 
210      Et  piget  infido  consuluisse  viro. 

Viderit  ista  deus,  qui  nunc  mea  pectora  versat! 

Nescio  quid  certe  mens  mea  maius  agit. 

LAUDAMIA  PROTESILAO. 
XIII.  Mittit  et  optat  amans,  quo  mittitur,  ire  salutem 
Haemonis  Haemonio  Laudamia  viro. 
Aulide  te  famast  vento  retinente  morari: 
A  me  cum  fugeres,  hic  ubi  ventus  erat? 
5  Tum  freta  debuerant  vestris  obsistere  remis; 
IUud  erat  saevis  utile  tempus  aquis: 
Oscula  plura  viro  mandataque  plura  dedissem, 

Et  simt  quae  volui  dicere  multa  tibi. 
Raptus  es  hinc  praeceps,  et  qui  tua  vela  vocaret, 
10      Quem  cuperent  nautae,  non  ego,  ventus  erat. 
Yentus  erat  nautis  aptus,  non  aptus  amanti: 

Solvor  ab  amplexu,  Protesilae,  tuo, 
Linguaque  mandantis  verba  inperfecta  reliquit; 
Vix  illud  potui  dicere  triste  'vale'. 
15  Incubuit  Boreas  abreptaque  vela  tetendit. 


Xn.  MEDEA  193—212.     XIII.  LAUDAMIA  1—52.         123 

lamque  meus  longe  Protesilaus  erat. 
Dum  potui  spectare  virum,  spectare  iuvabat, 

Sumque  tuos  oculos  usque  secuta  meis; 
Ut  te  uou  poteram,  poteram  tua  vela  videre, 
20      Vela  diu  vultus  detiuuere  meos; 

At  postquam  uec  te  nec  vela  fugacia  vidi, 

Et  quod  spectarem,  nil  nisi  pontus  erat, 
Lux  quoque  tecum  abiit,  tenebrisque  exanguis  obortis 

Succiduo  dicor  procubuisse  genu. 
25  Vix  socer  IphicluSj  vix  me  grandaevus  Acastus, 

Vix  mater  gelida  maesta  refecit  aqua; 
Officium  fecere  pium,  sed  inutile  nobis: 

Indignor  miserae  non  licuisse  mori. 
Ut  rediit  animus,  pariter  rediere  dolores; 
3)      Pectora  legitimus  casta  momordit  amor. 
Nec  mibi  pectendos  curast  praebere  capilloSj 

Nec  libet  aurata  corpora  veste  tegi: 
Ut  quas  pampinea  tetigisse  Bicorniger  hasta, 

Creditur,  huc  illuc,  qua  furor  egit,  eo. 
35  Conveniunt  matres  Phylaceides  et  mihi  clamant: 

^lndue  regales,  Laudamia,  siuus!' 
Scilicet  ipsa  geram  saturatas  murice  vestes, 

Bella  sub  Iliacis  moenibus  ille  geret; 
Ipsa  comas  pectar,  galea  caput  ille  premetur; 
40      Ipsa  novas  vestes,  dura  vir  arma  feret? 
Quo  possum,  squalore  tuos  imitata  labores 

Dicar  et  haec  belli  tempora  tristis  agam. 
Dyspari  Priamide,  damno  formose  tuorum, 

Tam  sis  hostis  iners,  quam  malus  hospes  eras! 
45  Aut  te  Taenariae  faciem  culpasse  maritae, 

Aut  illi  vellem  disphcuisse  tuam! 
Tu,  qui  pro  rapta  nimium,  Menelae,  laboras, 

Ei  mihi!  quam  multis  flebihs  ultor  eris! 
Di,  precor,  a  nobis  omen  removete  sinistrum, 
50      Et  sua  det  reduci  vir  meus  arma  lovi! 
Sed  timeo,  quotiens  subiit  miserabile  bellum: 

More  nivis  lacrimae  sole  madentis  euut. 


124  HEROIDES. 

Iliou  et  Tenedos  Simoisqn.e  et  Xauthns  et  Ide 
Nomiua  suut  ipso  paeue  timeuda  souo; 
55  Nec  rapere  ausnrus,  uisi  se  defendere  posset, 
Hospes  erat:  vires  uoverat  ille  snas. 
Yeuerat,  ut  famast,  mnlto  spectabilis  auro 

Quiqne  suo  Phrygias  corpore  ferret  opes, 
Classe  virisqne  poteus,   per  quae  fera  bella  gerimtnr: 
<3o      (Et  sequitnr  regui  pars  qnota  qnemqne  sni?) 
His  ego  te  victam,  cousors  Ledaea  gemellis, 

Snspicor,  haec  Dauais  posse  uocere  pnto. 
Hectora  nescio  quem  timeo:  Paris  Hectora  dixit 
Ferrea  sangniuea  bella  movere  maun; 
65  Hectora,  qnisquis  is  est,  si  snm  tibi  cara,  caveto: 
Signatum  memori  j)ectore  uomen  habe! 
Hnuc  ubi  vitaris,  alios  vitare  memeuto 

Et  mnltos  illic  Hectoras  esse  pnta 
Et  facito,  nt  dicas,  qnotieus  pnguare  parabis: 
"0      'Parcere  me  iussit  Landamia  sibi.' 

Si  cadere  Argolico  fas  est  snb  milite  Troiam, 
Te  quoqne  non  nllnm  vnluns  habente  cadat! 
Pnguet  et  adversos  teudat  Menelans  iu  hostis: 
*[Ut  rapiat  Paridi,  qnae  Paris  ipsa  sibi! 
75  lurnat  et  causa  quem  vicit,  viucat  et  armis:]* 
Hostibns  e  mediis  nupta  peteuda  virost. 
Causa  tnast  dipar:  tu  tantnm  vivere  pngna 

luqne  pins  dominae  posse  redire  siuus! 
Parcite,  Dardauidae,  de  tot,  precor,  hostibns  nni, 
80      Ne  mens  ex  illo  corpore  saugnis  eat! 
Nou  est,  quem  deceat  undo  coucnrrere  ferro 
Saevaque  iu  oppositos  pectora  ferre  viros; 
Fortius  ille  potest  multo,  qnam  pnguat,  amare: 
Bella  geraut  aHi,  Protesilaus  amet! 
85  Nuuc  fateor:  voku  revocare,  auimnsqne  ferebat; 
Snbstitit  auspicii  liugna  timore  mali. 
Cnm  foribns  velles  ad  Troiam  exire  patemis, 

Pes  tnus  offeuso  limiue  sigua  dedit; 
LTt  vidi,  ingemui  tacitoque  iu  pectore  dixi: 


XIII.  LAUDAMIA  53—126.  125 

90      'Signa  reversuri  sint,  precor,  ista  viri!' 

Haec  tibi  nuuc  refero^  ne  sis  animosus  in  armis: 

Fac,  meus  in  ventos  hic  timor   omnis  eat! 
Sors  quoque  nescio  quem  fato  desiguat  iniquo, 
Qui  primus  Danaum  Troada  tangat  humum: 
95  Infelix,  quae  prima  .virum  lugebit  ademptum! 
Di  faciant,  ne  tu  strenuus  esse  velis! 
Inter  mille  rates  tua  sit  millensima  puppis 

lamque  fatigatas  ultima  verset  aquas! 
Hoc  quoque  praemoneo:  de  nave  no^dssimus  exi! 
100      Non  est,  quo  properes,  terra  paterna  tibi. 
Cum  venies,  remoque  move  veloque  cariuam 

Inque  tuo  celerem  litore  siste  gradum! 
Sive  latet  Phoebus  seu  terris  altior  exstat, 
Tu  mihi  luce  dolor^  tu  mihi  nocte  venis, 
105  Nocte  tamen  quam  luce  magis:  nox  grata  puellis. 
Quarum  suppositus  colla  lacertus  habet. 
Aucupor  in  lecto  mendaces  caelibe  somnos; 

Dum  careo  veris,  gaudia  falsa  iuvant. 
Sed  tua  cur  nobis  pallens  occurrit  imago? 
110      Cur  venit  a  verbis  multa  querela  tuis? 
Excutior  somno  simulacraque  noctis  adoro, 

Nulla  caret  fumo  Thessalis  ara  meo: 
Tura   damus   lacrimamque   super,   qua   sparsa  relucet, 
Ut  solet  adfuso  surgere,  flamma,  mero. 
115  Quando  ego,  te  reducem  cupidis  amplexa  lacertis, 
Lauguida  laetitia  solvar  ab  ipsa  mea? 
Quando  erit,  ut  lecto  mecum  bene  iunctus  in  uno 

Militiae  referas  splendida  facta  tuae? 
Quae  mihi  dum  referes,  quamvis  audire  iuvabit, 
120      Multa  tamen  capies  oscula,  multa  dabis: 
Semper  in  his  apte  narrantia  verba  resistunt-, 

Promptior  est  dulci  lingua  referre  mora. 
Sed  cum  Troia  subit,  subeunt  ventic^ue  fretumque. 
Spes  bona  sollicito  victa  timore  cadit; 
125  Hoc  quoque,  quod  venti  prohibent  exire  carinas, 
Me  movet:  invitis  ire  paratis  aquis. 


126  HEROIDES. 

Quis  velit  in  patriam  vento  prohibente  reverti? 

A  patria  pelago  vela  vetaute  clatis! 
Ipse  suam  non  praebet  iter  Neptunus  ad  urbem: 
130      Quo  ruitis?  vestras  quisque  redite  domos! 
Quo  ruitis,  Danai?  ventos  audite  vetantis! 

Non  subiti  casus,  numinis  ista  morast. 
Quid  petitur  tanto  nisi  turpis  adultera  bello? 

Dum  licet,  Inacliiae  vertite  vela  rates! 
135  Sed  quid  ago?  revoco?  revocaminis  omen  abesto, 

Blandaque  conj)Ositas  aura  secundet  aquas! 
Troasin  invideo,  quae  si  lacrimosa  suorum 

Funera  conspicient,  nec  procul  bostis  erit: 
Ipsa  suis  manibus  forti  nova  nupta  marito 
140      Inponet  galeam  Dardanaque  arma  dabit; 

Arma  dabit^  dumque  arma  dabit,  simul  oscula  sumet 

(Hoc  genus  officii  dulce  duobus  erit) 
Producetque  virum  dabit  et  mandata  reverti 

Et  dicet  'referas  ista  fac  arma  lovi!' 
145  Ille  ferens  dominae  mandata  recentia  secum 

Pugnabit  caute  respicietque  domum; 
Exuet  baec  reduci  clipeum  galeamque  resolvet 

Excipietque  suo  corpora  lassa  sinu. 
Nos  sumus  incertae,  nos  anxius  omnia  cogit, 
150      Quae  possunt  fieri,  facta  putare  timor. 

Dum  tamen  arma  geres  diverso  miles  in  orbe, 

Quae  referat  vultus  est  mibi  cera  tuos: 
Illi  blanditias,  illi  tibi  debita  verba 

Dicimus,  amplexus  accipit  illa  meos. 
155  Crede  mibi,  plus  est,  quam  quod  videatur^  imago: 

Adde  sonum  cerae,  Protesilaus  erit. 
Hanc  specto  teneoc|ue  sinu  pro  coniuge  vero 

Et,  tamquam  possit  verba  referre,  queror. 
Per  reditus  corpusque  tuum,  mea  numina,  iuro 
160      Perque  pares  animi  coniugiicjue  faces 

Perque,  quod  ut  videam  canis  albere  capillis, 

Quod  tecum  possis  ipse  referre,  caput, 
Me  tibi  venturam  comitem,  quocumque  vocaris, 


Xm.  LAUD.  127— i6t>.    Xlin.  HYPERMESTRA  1—32.     127 

Sive  —  quod  heu!  timeo,  sive  superstes  eris. 
165  Ultima  mandato  claudetur  epistula  parvo: 
Si  tibi  cui'a  mei,  sit  tibi  cura  tui! 

HYPERMESTRA  LYKCEO. 
i:iIII.  Mittit  Hypermestra  de  tot  modo  fratribus  uni 
(Cetera  nuptarum  crimine  turba  iacet): 
Clausa  domo  teneor  gravibusque  coercita  vinclis; 
Est  mihi  supplicii  causa,  fuisse  piam. 
5  Quod  manus  extimuit  iugulo  demittere  ferrum, 
Sum  rea:  laudarer,  si  scelus  ausa  forem. 
Esse  ream  praestat,  quam  sic  placuisse  parenti; 

Non  piget  inmunes  caedis  habere  manus. 
Me  pater  igne  licet,  quem  non  violavimus,  urat, 
10      Quaeque  aderant  sacris,  tendat  in  ora  faces 
Aut  illo  iugulet,  quem  non  bene  tradidit  eusem, 

Ut,  qua  non  cecidit  vir  nece,  nupta  cadam: 
Non  tamen,  ut  dicant  morientia  'paenitet'  ora, 
Efficiet:  non  est,  quam  piget  esse  piam; 
15  Paeniteat  sceleris  Danaum  saevasque  sorores: 
Hic  solet  eventus  facta  nefanda  sequi. 
Cor  pavet  admonitu  temeratae  sanguine  noctis, 

Et  subitus  dextrae  praepedit  ossa  tremor; 
Quam  tu  caede  putes  fungi  potuisse  mariti, 
20      Scribere  de  facta  non  sibi  caede  timet. 

Sed  tamen  experiar!  —  modo   facta  crepuscula  terris, 

Ultima  pars  lucis  primaque  noctis  erat: 
Ducimur  Inachides  magni  sub  tecta  Pelasgi, 
Et  socer  armatas  accipit  ipse  nurus. 
ro  Undique  conhicent  praecinctae  lampades  auro; 
Dantur  in  invitos  inpia  tura  focos; 
Vulgus  'Hymen,  Hymenaee'  vocant.  fugit  ille  vocantis; 

Ipsa  lovis  coniunx  cessit  ab  urbe  sua. 
Ecce,  mero  dubii,  comitum  clamore  frequentes, 
30      Flore  novo  madidas  inpediente  comas, 

In  thalamos  laeti  —  thalamos,  sua  busta!  —  feruntur 
Strataque  corporibus  funere  digna  premunt. 


128  HEROIDES. 

lamque  cibo  vinoque  graves  somnoque  iacebant, 
Securumque  quies  alta  per  i\.rgos  erat; 
35  Circum  me  gemitus  morientum  audire  videbar 
Et  tamen  audibam,  quodque  verebar,  orat: 
Sauguis  abit,  mentemquo  calor  corpusque  reliuquit, 

Inque  novo  iacui  frigida  facta  toro. 
Ut  leni  Zepbyro  graciles  vibrantur  aristae, 
40      Frigida  populeas  ut  quatit  aura  comas, 
Aut  sic,  aut  etiam  tremui  magis;  ipse  iacebas, 

Quaeque  tibi  dederam,  viua  soporis  erant. 
Excussere  metum  violeuti  iussa  parentis: 
Erigor  et  capio  tela  tremente  manu; 
45  Non  ego  falsa  loquar:  ter  acutum  sustulit  ensem, 
Ter  male  sublato  reccidit  ense  manus; 
Admovi  iugulo,  (sine  me  tibi  vera  fateri!) 

Admovi  iugulo  tela  paterna  tuo, 
Sed  timor  et  pietas  crudelibus  obstitit  ausis, 
50      Castaque  mandatum  dextra  refugit  opus. 
Purpureos  laniata  sinus,  lauiata  capillos 

Exiguo  dixi  talia  verba  sono: 
'Saevus,  Hvpermestra,  pater  est  tibi:  iussa  parentis 
Effice;  germanis  sit  comes  iste  suis! 
55  Femina  sum  et  ^drgo,  natura  mitis  et  annis: 
Non  faciunt  molles  ad  fera  tela  manus. 
Quin  age,  dumque  iacet,  fortis  imitare  sororesl 

Credibilest  caesos  omnibus  esse  'sdros. 
Si  manus  haec  aliquam  posset  committere  caedem, 
60      Morte  foret  dominae  sanguinulenta  suae. 
Aut  meruere  necem  patruelia  regua  tenendo  ..... 
*  [Quae  tamen  externis  danda  forent  generis  ?j  * 
Finge  viros  meruisse  mori:  quid  fecimus  ipsae? 
Quo  mihi  commisso  non  licet  esse  piae? 
65  Quid  mihi  cum  ferro?  quo  bellica  tela  puellae? 

Aptior  est  digitis  lana  cokisque  meis.'         [quuntur 
Haec    ego;    dumque    queror,    lacrimae    sua    verba    se- 

Deque  meis  ocuKs  in  tua  membra  cadimt; 
Dum  petis  amplexus  sopitaque  bracchia  iactas, 


XIIII.  HYPERMESTRA  33— 106.  129 

70      Paene  manus  telo  saucia  facta  tuast; 

lamque  patrem  famulosque  patris  lucemque  timebam: 

Expnleruut  somuos  haec  mea  dicta  tuos: 
^Surge  age,  Belide,  de  tot  modo  fratribus  unus! 
Nox  tibi^  ni  properas,  ista  peremiis  erit.' 
75  Territus  exsurgis;   fugit  omnis  inertia  somni: 
Adspicis  in  timida  fortia  tela  manu: 
Quaerenti  causam  ^dum  nox  sinit,  effugel'  dixi: 

Dum  nox  atra  sinit,  tu  fugis,  ipsa  moror. 
Mane  erat,  et  Danaus  generos  ex  caede  iacentis 
80      Dinumerat:  summae  criminis  imus  abes; 
Fert  male  cognatae  iacturam  mortis  in  uno 

Et  queritur  facti  sanguinis  esse  parum; 
Abstrahor  a  patriis  pedibus,  raptamque  capillis 
(Haec  meruit  pietas  praemia!)  carcer  habet. 
85  Scilicet  ex  illo  lunonia  permanet  ira, 

Cum  bos  ex  hominest,  ex  bove  facta  dea. 
At  satis  est  poenae  teneram  mugisse  pueUam 

Nec,  modo  formosam,  posse  placere  lovi. 
Adstitit  in  ripa  liquidi  nova  vacca  parentis 
90      Cornuaque  in  patriis  non  sua  vidit  aquis 
Conatoque  queri  mugitus  edidit  ore 

Territaquest  forma,  territa  voce  sua. 
Quid  furis,  infelix"?  quid  te  miraris  in  umbra? 
Quid  numeras  factos  ad  nova  membra  pedes? 
95  Illa  lovis  magni  paelex  metuenda  sorori 

Fronde  levas  nimiam  caespitibusque  famem, 
Fonte  bibis  spectasque  tuam  stupefacta  figuram 

Et,  te  ne  feriant,  quae  geris,  arma,  times, 
Quaeque  modo,  ut  posses  etiam  love  digna  videri, 
100      Dives  eras,  nuda  nuda  recumbis  humo; 

Per  mare,  per  terras  cognataque  flumina  curris: 

Dat  mare,  dant  amnes,  dat  tibi  terra  viam. 
Quae  tibi  causa  fugae?  quid  tu  freta  longa  pererras? 
Non  poteris  vultus  effugere  ipsa  tuos. 
105  Inachi,  quo  properas?  eadem  sequerisque  fugisque: 
Tu  tibi  dux  comiti,  tu  comes  ipsa  duci! 
oviD.  I.  9 


130  EPISTULAE. 

Per  septem  Nilus  portus  emissus  in  aeqnor 

Exnit  insana  paelicis  ora  bove. 
Ultima  qnid  referam,  qnornm  mihi  cana  senectus 
110      Anctor?  dant  anni,  quod  Cjuerar,   ecce,  mei! 
Bella  pater  patruusque  gernnt;  regnoqne  domoc^ue 
Pellimur:  eiectos  nltimns  orbis  habet. 
f  [Ille  ferox  solus  solio  sceptrociue  potitur: 

Cnm  sene  nos  inopi  turba  vagamur  inops.]  * 
iis  De  fratrnm  popnlo  pars  exiguissima  restat: 
Quicpie  dati  leto,  qnaecjue  dedere,  fleo; 
Nam  mihi  quot  fratres,  totidem  periere  sorores: 

Accipiat  lacrimas  utracjue  tnrba  meas! 
En,  ego,  quod  vivis,  poenae  crucianda  reservor: 
12!)      Qnid  fiet  sonti,  cum  rea  laudis  agar 

Et  consanguineae  c^uondam  centensima  turbae 

Infelix  uno  fvatre  manente  cadam? 
At  tu,  siqua  piae,  Lyucen,  tibi  cuva  sororis, 
Quaeque  tibi  tribui  munera,  digims  habes, 
125  Vel  fer  opem,  vel  dede  neci  defmictaciue  vita 
Corpora  furtivis  insnper  adde  rogis 
Et  sepeli  lacrimis  perfusa  fidelibus  ossa, 

Sculptac|ue  sint  titulo  nostra  sepulcra  brevi: 
'Exnl  Hypermestra,  pretium  pietatis  inic|uum, 
130      Qnam  mortem  fratri  depulit,  ijjsa  tulit.' 
Scribere  plura  libet,  sed  pondere  lapsa  catenae 
Est  manns,  et  vires  subtrahit  ipse  timor. 

[XV.]  [SAPPHO  PHAOXI.] 

[Poetae    Ovidiani] 
EPISTULAE. 

PARIS  HELEXAE. 

XV.  Hanc  tibi  Priamides  mitto,  Ledaea,  salutem, 
Quae  tribui  sola  te  mihi  dante  potest. 
Elociuar,  an  flammae  non  est  opns  indice  notae, 
Et  plus  quam  vellem,  iam  meus  extat  amor? 


Xim.  HYP.  107-132.    XV.  [XVI.]  PARIS  i— 4i.         18 1 

u  IUe  quidem  lateat  malim,  dum  temiDora  dentur 
Laetitiae  mixtos  non  liabitura  metus. 
Sed  male  dissimulo:  quis  enim  celaverit  ignem, 

Lumine  qui  semper  proditur  ipse  suo? 
Si  tamen  expectas,  vocem  quoque  rebus  ut  addam, 
10      Uror!  habes  animi  mmtia  verba  mei. 
Parce,  precor,  fasso  nec  vultu  cetera  duro 

Peilege  sed  formae  conveniente  tuae! 
lamdudum  gratumst,  quod  epistula  nostra  recepta 
Spem  facit,  hoc  recipi  me  quoque  posse  modo; 
15  Quae  rata  sit,  nec  te  frustra  promiserit,  opto, 
Hoc  mihi  quae  suasit,  mater  Amoris,  iter. 
Namque  ego  divino  monitu  (ne  nescia  pecces!) 

Advehor,  et  coepto  non  leve  numen  adest. 
Praemia  magna  quidem  sed  non  indebita  posco: 
20      Pollicitast  thalamo  te  Cytherea  meo. 
Hac  duce  Sigeo  dubias  a  litore  feci 

Longa  Phereclea  per  freta  puppe  vias; 
lUa  dedit  faciles  auras  ventosque  secundos: 
In  mare  nimirum  ius  habet  orta  mari. 
25  Perstet  et  ut  pelagi,  sic  pectoris  adiuvet  aestum 
Deferat  in  portus  et  mea  vota  suos! 
Attulimus  flammas,  non  hic  invenimuSj  illas: 

Hae  mihi  tam  longae  causa  fuere  viae. 
Nam  neque  tristis  hiemps  neque  nos  huc  appulit  error: 
80      Taenaris  est  classi  terra  petita  meae. 
Nec  me  crede  fretum  merces  portante  caiina 

Findere,  (quas  habeo,  di  tueantur  opes!) 
Nec  venio  Graias  vehiti  spectator  ad  urbes 
(Oppida  sunt  regni  divitiora  mei): 
35  Te  peto,  cj[uam  pepigit  lecto  Venus  aurea  nostro; 
Te  prius  optavi,  quam  mihi  nota  fores; 
Ante  tuos  animo  vidi  quam  himine  vultus: 
38      Prima  fuit  vultus  nuntia  fama  tui. 
♦  Nec  tamen  est  mirum,  si,  sicut  oportet,  ab  arcu 
Missihbus  tehs  eminus  ictus  amo:  40 

Sic  placuit  fatis!  quae  ne  convellere  temptes, 


132  EPISTULAE. 

Accipe  cum  vera  dicta  relata  fide: 
Matris  adliuc  utero  partu  remorante  tenebar 

(lam  gravidus  iusto  pondere  venter  erat): 
Illa  sibi  ingeutem  visast  sub  imagine  somni  45 

Flammiferam  pleno  reddere  ventre  facem; 
Territa  consurgit  metuendaque  noctis  opacae 

Visa  seni  Priamo,  vatibus  ille  refert; 
Arsurum  Paridis  vates  canit  Ilion  igni: 

Pectoris,  ut  nunc  est,  fax  fuit  illa  mei!....  so 

Forma  vigorque  animi,  quamvis  de  plebe  videbar, 

Indicium  tectae  nobilitatis  erat. 
Est  locus  in  mediis  nemorosae  vallibus  Idae 

Devius  et  piceis  ilicibusque  frequens, 
Qui  nec  ovis  placidae  nec  amantis  saxa  capellae       65 

Nec  patulo  tardae  carpitur  ore  bovis; 
Hinc  ego  Dardaniae  muros  excelsaque  tecta 

Et  freta  prospiciens  arbore  nixus  eram: 
Ecce,  pedum  pulsu  visast  mibi  terra  moveri 

(Vera  loquar  veri  vix  habitura  fidem);  60 

Constitit  ante  oculos  actus  velocibus  alis 

Atlantis  magni  Pleionesque  nepos, 
(Fas  vidisse  fuit,  fas  sit  mihi  visa  referre!) 

Inque  dei  digitis  aurea  virga  fuit, 
Tresque  simul  divae,  Venus  et  cum  Pallade  luno,    65 

Graminibus  teneros  inposuere  pedes. 
Obstipui,  gelidusque  comas  erexerat  horror, 

Cum  mihi  'pone  metum!'  nuntius  ales  ait, 
'Arbiter  es  formae:  certamina  siste  dearum, 

Vincere  quae  forma  digua  sit  una  duas!'  70 

Neve  recusarem,  verbis  lovis  imperat  et  se 

Protinus  aetheria  tollit  in  astra  via. 
Mens  mea  convaluit,  subitoque  audacia  venit, 

Nec  timui  vultu  quamque  notare  meo: 
Vincere  eraut  omnes  dignae  iudexque  querebar  V5 

Non  omnes  causam  vincere  posse  suam; 
Sed  tamen  ex  illis  iam  tunc  magis  una  placebat, 

Hanc  esse  ut  scires,  unde  movetur  amor 


XV.  [XVI.]  PARIS  42— U5.  133 

Tantaque  vincendi  curast;  ingentibus  arclent 

ludicium  douis  sollicitare  nieum:  so 

Regna  Io%*is  coniunx,  virtutem  filia  iactat; 

Ipse  potens  dubito  fortis  an  esse  velim: 
Dulce  Veuus  risit  'nec  te,  Pari,  munera  tangant 

Utraque  suspensi  plena  timoris/  ait, 
^Nos  dabimus,  quod  ames,  et  pulchrae  filia  Ledae    85 

Ibit  in  amplexus  pulchrior  illa  tuos!' 
Dixit,  et  ex  aequo  donis  formaque  probata 

Victorem  caelo  rettulit  illa  pedem. 
Interea,  cvedo  versis  ad  prospera  fatis, 

Regius  adgnoscor  per  rata  signa  puer:  9o 

Laeta  domus  nato  post  tempora  longa  receptost, 

Addit  et  ad  festos  himc  quoque  Troia  diem; 
Utque  ego  te  cupio,  sic  me  cupiere  puellae: 

Multarum  votum  sola  tenere  potes! 
Nec  tantum  regum  natae  petiere  ducumque,  95 

Sed  nymphis  etiam  curaque  amorque  fui; 
Quas  super  Oenones  faciem  mirabar:  in  orbe 

Nec  Priamost  a  te  digTiior  ulla  nurus. 
Sed  mihi  cimctarum  subeunt  fastidia,  postquam 

Coniugii  spes  est,  Tyndari,  facta  tui:  loo 

Te  vigilans  oculis,  animo  te  nocte  videbam, 

Lumiua  cum  placido  victa  sopore  iacent. 
Quid  facies  praesens,  quae  nonclum  visa  placebas? 

Ardebam,   quamvis  hinc  procul  ignis  erat. 
Nec  potui  debere  mihi  spem  longius  istam,  los 

Caerulea  peterem  quin  mea  vota  via: 
Troia  ctieduntur  Phrygia  pineta  securi 

Quaeque  erat  aequoreis  utilis  arbor  aquis, 
Ardua  proceris  spoliantur  Gargara  silWs, 

Innumerasque  mihi  louga  dat  Ida  trabes;  uo 

Fundatura  citas  flectuntur  robora  naves, 

Texitur  et  costis  panda  carina  suis; 
AdcHmus  antennas  et  vela  sequentia  malis, 

Accipit  et  pictos  puppis  adimca  deos: 
Qua  tamen  ipse  vehor,  comitata  Cupidine  parvo      ii5 


134  EPISTULAE. 

Sponsor  coniugii  stat  dea  picta  sui. 
lupositast  factae  postquam  mauus  ultima  classi, 

Protinus  Aegaeis  ire  lubebat  aquis: 
At  pater  et  genetrix  inkibent  mea  vota  rogando 

Propositumque  pia  voce  morantur  iter^ 
Et  soror,  eifusis  ut  erat,  Cassandra,  capillis, 

Cum  vellent  nostrae  iam  dare  vela  rates^ 
'Quo  ruis?'  exclamat,  'referes  incendia  tecum: 

Quanta  per  has  nescis  flamma  petatur  aquas!' 
Vera  fuit  vates:  dictos  invenimus  ignes, 

Et  ferus  in  molli  pectore  flagrat  amor! 
Portubus  egredior  ventisque  ferentibus  usus 

Applicor  in  terras,  Oebali  nympha,  tuas; 
Excipit  hospitio  vir  me  tuus:  hoc  c^uoque  factum 

Non  sine  consiho  numinibusque  deum! 
Ille  quidem  ostendit,  quidquid  Lacedaemone  tota 

Osteudi  dignum  conspicuumque  fuit, 
Sed  mihi  laudatam  cupienti  cernere  formam 

Lumiua  nil  aliud  quo  caperentur  erat: 
Ut  vidi,  obstipui  praecordiaque  intima  sensi 

Attonitus  curis  intumuisse  novis. 
His  similes  vultus,  quantum  reminiscor,  habebat 

Venit  in  arbitrium  cum  Cjtherea  meum: 
Si  tu  venisses  paiiter  certamen  in  ilkid, 

In  dubium  Veneris  palma  futura  fuit! 
Magna  quidem  de  te  rumor  praeconia  fecit, 

Nullaque  de  facie  nescia  terra  tuast: 
Nec  tibi  par  usquam  Phrygia  nec  soHs  ab  ortu 

Inter  formosas  altera  nomen  habet !  * 
143  Credis  et  hoc  nobis?  minor  est  tua  gloria  vero, 

Famaque  de  forma  paene  maligna  tuast: 
145  Plus  hic  iuvenio,  quam  quod  promiserat  illa, 

Et  tua  mateiia  gloria  victa  suast. 
Ergo  arsit  merito,  qui  noverat  omnia,    Theseus, 

Et  visa  es  tanto  digna  rapiua  viro, 
More  tuae  gentis  nitida  dum  nuda  palaestra 
150      Ludis  et  es  iiudis  femina  mixta  viris. 


XV.  [XVI.]  PARIS  116— 1S9.  135 

Quod  rapuit,  laudo;  miror,  quod  reddidit  uuiquam: 

Tam  bona  constanter  praeda  tenenda  fuit; 
Ante  recessisset  caput  hoc  cervice  cruenta,  i55 

Quam  tu  de  thalamis  abstraherere  meis. 
155  Tene  manus  umquam  nostrae  dimittere  vellent? 

Tene  meo  paterer  vivus  abire  sinu? 
Si  reddenda  lores,  aliquid  tamen  ante  tulissem, 

Nec  Venus  ex  toto  nostra  fuisset  iners:  leo 

Yel  mihi  virginitas  esset  libata  vel  illud, 
160      Quod  poterat  salva  virginitate  rapi. 

Da  modo  te:  quae  sit  Paridis  coustantia,  nosces; 

Flamma  rogi  flammas  finiet  una  meas. 
Praeposui  regnis  ego  te,  quae  maxima  quondam      i65 

Pollicitast  nobis  nupta  sororque  lovis, 
165  Dumque  tuo  possem  circumdare  bracchia  collo, 

Coiitemptast  virtus  Pallade  dante  mihi. 
Nec  piget,  aut  umquam  stulte  legisse  videbor: 

Permanet  in  voto  mens  mea  firma  suo.  i70 

Spem  modo  ne  nostram  fieri  patiare  caducam, 
ivo      Deprecor,  o  tanto  digna  labore  peti! 

Non  ego  coniugium  generosae   degener  opto, 

Nec  mea,  crede  mihi,  turpiter  uxor  eris: 
Pliada,  si  quaeres,  in  nostra  gente  lovemque  i75 

Invenies,  medios  ut  taceamus  avos; 
i'o  Sceptra  parens  Asiae,  qua  nuUa  beatior  orast, 

(Finibus  inmensis  vix  obeunda!)  tenet: 
Innumeras  urbes  atque  aurea  tecta  videbis, 

Quaeque  suos  dicas  templa  decere  deos;  iso 

Ilion  adspicies  firmataque  turribus  altis 
180      Moenia,  Phoebeae  structa  canore  lyrae. 

Quid  tibi  de  turba  narrem  numeroque  virorum? 

Yix  populum  tellus  sustinet  illa  suum; 
Occurrent  denso  tibi  Troades  agmine  matres,  i85 

Nec  capient  Phrygias  atria  nostra  nurus. 
185  0  quotiens  dices  'quam  pauper  Achaia  nostrast!' 

Una  domus  quaevis  urbis  habebit  opes. 
Nec  mihi  fas  fuerit  Si^arten  contemnere  vestram: 


136  EPISTULAE. 

In  qua  tu  iiata  es,  terra  beata  mihist;  i90 

Parca  sed  est  Sparte,  tu  cultu  divite  digna: 
190      Ad  talem  formam  non  facit  iste  locus; 
Hanc  faciem  largis  sine  fine  paratibus  uti 

Deliciisque  decet  luxuriare  novis! 
Cum  videas  cultus  nostra  de  gente  virorum,  i95 

Qualem  Dardanias  credis  habere  nurus? 
195  Da  modo  te  facilem  nec  declignare  maritum, 

Rure  Tlierapnaeo  nata  puella,  Phrygem! 
Phryx  erat  et  nostro   genitus    de   sanguine,   qui   nunc 

Cum  dis  potando  nectare  miscet  aquas;  200 

Phryx  erat  Aurorae  coniunx,  tamen  abstulit  illum 
200      Extremum  Noctis  quae  dea  finit  iter; 

Phryx  etiam  Anchises,   volucrum   cui   mater  Amorum 

Gaudet  in  Idaeis  concubuisse  iugis. 
Nec,  puto,  conlatis  forma  Menelaus  et  annis  205 

ludice  te  nobis  anteferendus  erit: 
205  Non  dabimus  certe  socerum  tibi  clara  fugantem 

Lumina,  qui  trepidos  a  dape  vertat  equos, 
Nec  Priamo  pater  est  soceri  de  caede  cruentus 

Et  qui  Myrtoas  crimine  signat  aquas,  210 

Nec  proavo  Stygia  nostro  captantur  in  unda 
210      Poma,  nec  in  mediis  quaeritur  umor  aquis. 
Quid  tamen  hoc  refert,  si  te  tenet  ortus  ab  illis, 

Cogitur  huic  domui  luppiter  esse  socer? 
Heu  facinus!  totis  indignus  noctibus  iUe  215 

Te  tenet  amplexu  perfruiturque  tuo; 
215  At  mihi  conspiceris  posita  vix  denique  mensa, 

Multaque,  quae  laedant,  hoc  quoque  tempus  habet. 
Hostibus  eveniant  convivia  talia  nostris, 

Experior  posito  qualia  saepe  mero!  220 

Paenitet  hospitii,  cum  me  spectante  lacertos 
220      Inponit  coUo  rusticus  iste  tuo; 

Rumpor  et  invideo,  (quidni  tamen  omnia  narrem?) 

Membra  superiecta  cum  tua  veste  fovet; 
Oscula  cum  vero  coram  non  dura  daretis,  225 

Ante  oculos  posui  pocula  sumpta  meos; 


XV.   [XVI.]   PARIS   190-263.  137 

225  Lumina  demitto,  cum  te  tenet  artius  ille, 
Crescit  et  invito  lentus  in  ore  cibus. 
Saepe  dedi  gemitus  et  te,  lasciva,  notavi 

In  gemitu  risum  non  tenuisse  meo-,  230 

Saepe  mero  volui  flammam  conpescere,  at  illa 
230      Crevit,  et  ebrietas  ignis  in  igne  fuit, 
Multaque  ne  videam,  versa  cervice  recumbo, 

Sed  revocas  oculos  protinus  ipsa  meos. 
Quid  faciam,  dubito:  dolor  est  meus  illa  videre,       235 
Sed  dolor  a  facie  maior  abesse  tua. 
235  Qua  licet  et  possum,  luctor  celare  furorem, 
Sed  tamen  apparet  dissimulatus  amor; 
Nec  tibi  verba  damus:  sentis  mea  vuLiera,  sentis*, 

Atque  utinam  soli  sint  ea  nota  tibi!  240 

A!  quotiens  lacrimis  venientibus  ora  reflexi, 
240      Ne  causam  fletus  quaereret  ille  mei; 
A!  quotiens  aliquem  narravi  potus  amorem, 

Ad  vultus  referens  singula  verba  tuos, 
Indiciumciue  mei  ficto  sub  nomine  feci!  2« 

Ille  ego,  si  nescis,  verus  amator  eram; 
245  Quin  etiam,  ut  possem  verbis  petulantius  uti, 
Non  semel  ebrietas  est  simulata  milii. 
Prodita  sunt,  memini,  tunica  tua  pectora  laxa 

Atque  oculis  aditum  nuda  dedere  meis,  250 

Pectora  vel  puris  nivibus  vel  lacte  tuamque 
250      Complexo  matrem  candidiora  love: 

Dum  stupeo  visis  (nam  j^ocula  forte  tenebam), 

Tortilis  a  digitis  excidit  ansa  meis! 
Oscula  si  natae  dederas,  ego  protinus  illa  255 

Hermiones  tenero  laetus  ab  ore  tuli. 
255  Et  modo  cantabam  veteres  resupinus  amores, 
Et  modo  per  nutum  signa  tegenda  dabam; 
Et  comitum  primas,  Clymenen  Aethramque,  tuarum 

Ausus  sum  blandis  nuper  adire  sonis,  26O 

Quae  mihi  non  aliud,  quam  formidare,  locutae 
260      Orantis  medias  deseruere  preces. 

Di  facerent,  pretium  magni  certaminis  esses, 


138  EPISTULAE. 

Teque  suo  posset  victor  liabere  toro, 
Ut  tulit  Hippomeues  Sclioeueida  praemia  cursus,     265 

Venit  ut  iu  Phr^gios  Hippodamia  siuus, 
2G5  Ut  ferus  Alcides  Acheloia  cornua  fregit, 

Dum  petit  amplexus^  Deianira,  tuos, 
Nostra  per  lias  leges  audacia  fortiter  isset, 

Teque  mei  scires  esse  laboris  opus.  270 

Nuuc  milii  nil  superest,  uisi  te,  formosa,  precari 
270      Amplectique  tuos,  si  patiare,  pedes. 

0  decus,  o  praesens  geminorum  gloria  fratrum, 

0  love  digna  viro,  ni  love  nata  fores, 
Aut  ego  Sigeos  repetam  te  coniuge  portus,  275 

Aut  liic  Taeuaria  contegar  exul  humo! 
275  Non  mea  sunt  summa  leviter  districta  sagitta 

Pectora;  descendit  vuhms  ad  ossa  meum: 
Hoc  mihi  (nam  repeto:  fore^  ut  a  caeleste  sagitta 

Figar)  erat  verax  vaticinata  soror.  280 

Parce  datum  fatis,  Helene,  contemnere  amorem! 
230      Sic  habeas  faciles  in  tua  vota  deos! 

Multa  quidem  subemit,  sed  coram  ut  plura  loquamur^ 

Excipe  me  lecto  nocte  silente  tuo! 
An  pudet  et  metuis  Venerem  temerare  maritam       285 

Castaque  legitimi  fallere  iura  tori? 
285  A!  nimium  simplex  Helene^  ne  rustica  dicam, 

Hanc  faciem  culpa  posse  carere  putas? 
Aut  faciem  mutes  aut  sis  non  dura,  necessest: 

Lis  est  cum  forma  magna  pudicitiae.  290 

luppiter  his  gaudet,  gaudet  Venus  aurea  furtis: 
290      Haec  tibi  nempe  patrem  furta  dedere  lovem. 
Vix  fieri,   si  sunt  vires  in  semine  morum, 

Et  lovis  et  Ledae  filia,  casta  potes. 
Casta  tamen  tum  sis,  cum  te  mea  Troia  tenebit,    295 

Et  tua  sim,  quaeso,  crimina  solus  ego; 
295  Nimc  ea  peccemus,  quae  corriget  hora  iugaHs, 

Si  modo  promisit  nou  mihi  vana  Venus!  M 

Sed  tibi  et  hoc  suadet  rebus,  non  voce  maritus,  \ 

Neve  sui  furtis  hospitis  obstet,  abest.  3uo 


XV.   [XVI.]  PARIS   261—337.  139 

Non  habuit  tempus,  quo  Cresia  regna  videret, 
300      Aptius:  (o  mira  calliditate  yiruml) 
'Res  et  ut  Idaei  mando  tibi'  dixit  iturus 
X'uram  pro  nobis  hospitis,  uxor,  agas.' 
Xeclegis  absentis,  testor,  mandata  mariti:  305 

Cura  tibi  non  est  bospitis  ulla  tui. 
305  Huncine  tu  speras  hominem  sine  pectore  dotes 
Posse  satis  formae,  Tyndari,  nosse  tuae? 
Falleris:  ignoratl  nec,  si  bona  magna  putaret, 

Quae  tenet,  externo  crederet  illa  viro.  3io 

Ut  te  nec  mea  vox  nec  te  meus  incitet  ardor, 
310      Cogimur  ipsius  commoditate  frui; 

Aut  erimus  stulti,  sic  ut  superemus  et  ijjsum, 

Si  tam  securum  tempus  abibit  iners. 
Paene  suis  ad  te  mauibus  deducit  amantem:  3i5 

Utere  mandantis  simplicitate  viril 
315  Sola  iaces  viduo  tam  louga  nocte  cubili, 
In  viduo  iaceo  solus  et  ipse  toro: 
Te  mihi  meque  tibi  communia  gaudia  iimgant, 

Candidior  medio  nox  erit  illa  die.  320 

Tunc  ego  iurabo  quaevis  tibi  numina  meque 
320      Adstringam  verbis  in  tua  iura  meis; 
Tunc  ego,  si  non  est  fallax  fiducia  nostra, 

Efficiam  praesens,  ut  mea  regna  petas. 
Si  pudet  et  metuis,  ne  me  videare  secuta,  325 

Ipse  reus  sine  te  criminis  huius  ero. 
325  Nam  sequar  Aegidae  factum  fratrumque  tuorum; 
Exemplo  tangi  non  propiore  potes: 
Te  rapuit  Theseus,  geminas  Leucippidas  illi; 

Quartus  in  exemplis  adnumerabor  ego.  330 

Troia  classis  adest  armis  instructa  virisque: 
330      lam  facient  celeres  remus  et  aura  vias. 
Ibis  Dardanias  ingens  regina  per  urbes, 

Teque  novam  credet  vulgus  adesse  deam, 
Quaque  feres  gi'essus,  adolebimt  cinnama  flammae,  335 
Caesaque  sanguineam  victima  planget  humum. 
335  Dona  pater  fratresque  et  cum  genetrice  sorores 


140  EPISTULAE. 

lliadesque  omnes  totaque  Troia  dabit. 
Ei  miliil  pars  a  me  vix  dicitur  ulla  futuri: 

Plura  feres,  quam  quae  littera  nostra  refert.         340 
Nec  tu  rapta  time,  ne  nos  fera  bella  sequantur, 
340      Concitet  et  vires  Graecia  magna  suas: 

Tot  prius  abductis  ecquast  repetita  per  arma? 

Crede  milii,  vauos  res  habet  ista  metus! 
Nomine  ceperunt  Aquilouis  Erechthida  Thraces,      345 

Et  tuta  a  bello  Bistonis  ora  fuit; 
345  Phasida  puppe  nova  vexit  Pagasaeus  lason, 

Laesa  nequest  Colcha  Thessala  terra  manu; 
Te  quoque  qui  rapuit,  rapuit  ^Minoida  Theseus; 

Nulla  tamen  ]\Iiuos  Cretas  ad  arma  vocat.  350 

Terror  in  his  ipso  maior  solet  esse  periclo: 
350      Quaque  timere  libet,  pertimuisse  pudet. 

Finge  tamen,  si  vis,  ingeus  consurgere  bellum: 

Et  roihi  sunt  vires,  et  mea  tela  nocent! 
Nec  minor  est  Asiae  quam  vestrae  copia  terrae:      355 

Illa  viris  dives,  dives  abmidat  equis. 
355  Nec  phTS  Atrides  animi  Menelaus  hateebit 

Quam  Paris  aut  armis  anteferendus  erit: 
Paene  puer  caesis  abducta  armenta  recepi 

Hostibus  et  causam  nominis  inde  tuli;  seo 

Paene  puer  iuvenes  vario  certamine  vici, 
360      lu  quibus  Ilioneus  DeijDhobusque  fuit; 

Neve  putes,  nou  me  nisi  comminus  esse  timendum, 

Figitur  in  iusso  nostra  sagitta  loco. 
Non  potes  haec  illi  primae  dare  facta  iuventae,       ses 

Instruere  Atriden  non  potes  arte  mea! 
365  Omnia  si  dederis,  numqiaid  dabis  Hectora  fi-atrem? 

Unus  is  innumeri  militis  instar  erit. 
Quid  valeam  nescis,  et  te  mea  robora  falhint; 

Ignoras,  cui  sis  uupta  futura  viro:  370 

Aut  igitur  nullo  belh  repetere  tumultu, 
370      Aut  cedent  Marti  Dorica  castra  meo! 

Nec  tamen  indigner  pro  tauta  sumere  ferrum 

Coniuge:  certamen  praemia  magua  moveut; 


XV.  [XVI.]  PAEIS  338-378.    XVI.  [XVU.]  HELEXE  1—29.     141 

Tu  quoque,  si  de  te  totus  contenderit  orbis,  375 

Nonien  ab  aeterna  posteritate  feres: 
375  Spe  modo  non  timida  dis  hinc  egressa  secundis 
Exige  cum  plena  munera  pacta  fide! 

HELEXE  PAEIDI. 
[VI.  ♦  [Si  mihi,  quae  legi,  Pari,  non  legisse  liceret, 
Servarem  numeros  sicut  et  ante  probae.]  * 
Nunc  oculos  tua  cum  violarit  epistula  nostros, 

Xon  rescribendi  gloria  visa  levis. 
Ausus  es  hospitii  temeratis,  adveua,  sacris 
Legitimam  nuptae  sollicitare  fideml 
5  Scilicet  idcirco  ventosa  per  aequora  vectum 
Excepit  portu  Taenaris  ora  suo, 
Nec  tibi,  diversa  quamvis  e  gente  venires, 

Oppositas  habuit  regia  nostra  fores, 
Esset  ut  officii  merces  iuiuria  tanti? 
10      Qui  sic  intrabas,  hospes  an  hostis  eras? 

Nec  dubito,  quin  haec,  cum  sit  tam  iusta,  vocetur 

Rustica  iudicio  nostra  querela  tuo; 
Rustica  sim  sane,  dum  non  obHta  pudoris, 
Dumque  tenor  vitae  sit  sine  labe  meae! 
io  Si  non  est  ficto  tristis  mihi  vultus  in  ore, 
Nec  sedecf  duris  torva  superciliis, 
Fama  tamen  clarast,  et  adhuc  sine  crimine  lusi, 

Et  laudem  de  me  nullus  adulter  habet. 
Quo  magis  admiror,  quae  sit  fiducia  coepti, 
20      Spemque  tori  dederit  quae  tibi  causa  mei. 
An,  quia  vim  nobis  Neptunius  attulit  heros, 

Rapta  semel  videor  bis  quoque  digna  rapi? 
Crimen  erat  nostrum,  si  delinita  fuissem: 
Cum  sim  rapta,  meum  quid  nisi  nolle  fuit? 
20  Non  tamen  e  facto  fructum  tulit  ille  petitum: 
Excepto  redii  passa  timore  nihil. 
Oscula  luctanti  tantummoda  pauca  protervus 

Abstulit:  ulterius  nil  habet  ille  mei. 
Quae  tua  nequitiast,  non  his  contenta  fuisset: 


142  EPISTULAE. 

80      Di  melins!  siniilis  non  fnit  ille  tni. 

Roddidit  intactani:  minuitqno  modostia  crimen, 

Et  invenem  tacti  paenitnisse  patet; 
Thesea  paenitnit,  Paris  nt  snccederet  illi, 
Ne  qnaudo  nomen  non  sit  in  oie  meum? 
35  Nec  tamen  irascor,  (qnis  enim  succenset  amanti?] 
Si  modOj  qnem  praefers,  non  simnlatnr  amor. 
Hoc  ciuoque  enim  dnbito,  non  quod  fidncia  desit, 

Aut  mea  sit  facies  non  bene  uota  milii, 
Sed  fpiia  credulitas  damno  solet  esse  puellis, 
•10      Verbac[ue  dicuutur  vestra  carere  fide. 
'At  peccaut  aliae,  matrouaque  rara  pudicast'. 

Quis  prohibet  raris  nomen  inesse  meumV 
Nam  mea  quod  visast  tibi  mater  idonea,  cuius 
Exemplo  fiecti  me  c|uoc[ue  posse  putes, 
•15  Matris  in  admisso  falsa  sub  imagine  lusae 
Error  inest:  pluma  tectus  adulter  erat-, 
Nil  ego,  si  peccem,  possum  nescisse,  nec  ullus 

Error,  C[ui  facti  crimeu  obnmbret,  evit; 
Illa  beue  erravit  vitiumcpie  auctore  redemit: 
50      Felix  in  culpa  Cjuo  love  dicar  ego? 

Et  genus  et  proavos  et  regia  nomina  iactas; 

Clara  satis  domus  haec  nobilitate  suast: 
luppiter  ut  soceri  proavus  taceatur  et  oinne 
Tantalidae  Pelopis  Tyndareicj[ue  genns, 
55  Dat  mihi  Leda  lovem  cygno  decejita  pareutem, 
Quae  falsam  gremio  creduhx  fovit  avem. 
I  nunc  et  Phrygiae  late  primordia  gentis 

Cumcjue  suo  Priamum  Laumedonte  refer! 
Quos  ego  suspicio;  sed  qui  tibi  gioria  magnast 
60      Quiutus,  is  a  nostro  nomiue  primus  erit. 
Sceptra  tuae  cjuamvis  rear  esse  potentia  terrae, 

Non  tamen  haec  illis  esse  minora  puto. 
Si  iam  di\atiis  locus  hic  uumerocpie  virorum 
Vincitur,  at  certe  barbara  terra  tuast. 
G5  Muuera  tauta  quidem  promittit  epistula  dives, 
Vt  possint  ipsas  illa  movere  deas, 


XVf.  [XVII.]  HELENE  30—103.  143 

Sed  si  iam  vellem  fiues  transire  pudoris, 

Tu  melior  culpae  causa  futurus  eras: 
Aut  ego  perpetuo  famam  siue  labe  tenebo, 
70      Aut  ego  te  potius  ciuam  tua  dona  secpiar; 
Utcj[ue  ea  non  sperno,  sic  acceptissima  semper 

Munera  sunt,  auctor  C[uae  pretiosa  facit; 
Plus  multost,  quod  amas,  quod  sum  tibi  causa  laboris, 

Quod  tam  per  longas  spes  tua  venit  ac[uas. 
75  Illa  quoque,  adposita  quae  nunc  facis,  inprobe,  mensa, 

Quamvis  experiar  dissimulare,  uoto: 
Cum  modo  me  spectas  oculis,  lascive,  protervis, 

Quos  vix  instantes  lumiua  nostra  ferunt, 
Et  modo  suspiras,  modo  pocula  proxima  nobis 
80      Sumis,  quaque  bibi,  tu  quoque  parte  bibis. 
A!  quotiens  digitis,  Cjuotiens  ego  tecta  notavi 

Signa  supercilio  paene  loquente  dari! 
Et  saepe  extimui,  ne  vir  meus  illa  videret, 

Non  satis  occultis  erubuique  notis. 
85  Saepe  vel  exiguo  vel  nullo  murmure  dixi: 

'Nil  pudet  hunc',  nec  vox  haec  mea  falsa  fuit. 
Orbe  C[uoque  iu  mensae  legi  sub  nomine  uostro, 

Quod  deducta  mero  littera  fecit,  amo. 
Credere  me  tameu  hoc  oculo  reuuente  negavi: 
90      Ei  mihi!  iam  cUdici  sic  ego  posse  locjui! 
His  ego  blanditiis,  si  peccatura  fuissem, 

Flecterer,  his  poteraut  pectora  nostra  capi. 
Est  ciuoque,  confiteor,  facies  tibi  rara,  potestque 

Velle  sub  amplexus  ire  puella  tuos: 
95  Altera  vel  potius  feL'x  sine  crimine  fiat, 

Quam  cadat  externo  noster  amore  pudor! 
Disce  meo  exemplo  formosis  posse  carere: 

Est  virtus  placitis  abstiuuisse  bonis. 
Quam  multos  credis  iuvenes  optare,  quod  optas? 
100      Qui  sapiaut,  oculos  au  Paris  unus  habes? 
Non  tu  plus  ceruis  sed  pkis  temerarius  audes, 

Nec  tibi  phis  corchs  secl  magns  oris  adest. 
Tunc  e20  te  vellem  celeri  venisse  carina. 


144  EPISTULAE. 

Cnm  mea  virginitas  mille  petita  procis: 
105  Si  te  "vddissem,  primus  de  mille  fuisses! 
ludicio  veniam  vir  dabit  ipse  meo. 
Ad  possessa  venis  praeceptaque  gaudia  serus: 
Spes  tua  lenta  fuit;  quod  petis,  alter  habet. 
Ut  tamen  optarem  fieri  tua  Troica  coniunx, 
110      Invitam  sic  me  nec  Menelaus  habet. 

Desine  molle,  precor,  verbis  convellere  pectus 

Neve  mihi,  quam  te  dicis  amare,  noce, 

Sed  sine,  quam  tribuit  sortem  fortuna,  tueri 

Nec  spolium  nostri  turpe  pudoris  habe! 

115  At  Yenus  hoc  pactast,  et  in  altae  vallibus  Idae 

Tres  tibi  se  nudas  exhibuere  deae, 

Unaque  cum  regnum,  belli  daret  altera  laudem, 

'Tyndaridis  coniunx'  tertia  dixit  ^eris'! 
Credere  vix  equidem  caelestia  corpora  possum 
120      Arbitrio  formam  supposuisse  tuo, 

Utque  sit  hoc  verum,  certe  pars  altera  fictast, 

ludicii  pretium  qua  data  dicor  ego: 
Non  est  tanta  mihi  fiducia  corporis,  ut  me 
Maxima  teste  dea  dona  fuisse  putem. 
125  Contentast  oculis  homiuum  mea  forma  probari: 
Laudatrix  Venus  est  invidiosa  mihi! 
Sed  uihil  infirmo,  faveo  quoque  laudibus  istis: 

Nam  mea  vox  quare,  quod  cupit,  esse  neget? 
Nec  tu  succense,  nimium  mihi  creditus  aegre: 
130      Tarda  solet  magnis  rebus  inesse  fides. 
Prima  meast  igitur  Veneri  placuisse  voluptas, 

Proxima,  me  visam  praemia  summa  tibi, 
Nec  te  Palladios  nec  te  lunonis  honores 
Auditis  Helenae  praeposuisse  bonis. 
135  Ergo  ego  sum  virtus,  ego  sum  tibi  nobile  regnum! 
Ferrea  sim,  si  non  hoc  ego  pectus  amem. 
Ferrea,  crede  mihi,  non  sum,  sed  amare  repugno 

Illum,  quem  fieri  vix  puto  posse  meum. 
Quid  bibulum  curvo  proscindere  Htus  aratro 
uo      Spemque  sequi  coner,  quam  locus  ipse  negat? 


XVI.  [XVII.]  HELENE  104—177.  145 

Suni  rudis  ad  Veneris  furtum,  nullaque  fideleni 

(Di  milii  simt  testes)  lusimus  arte  virum; 
Nuuc   quoque,  quod  tacito  mando  mea  verba  libello, 

Fungitur  officio  littera  nostra  novo. 
145  Feliees,  quibus  usus  adest!  ego  nescia  rerum 

Difficilem  culpae  suspicor  esse  viam. 
Ipse  malo  metus  est:  iam  nunc  confundor  et  omnes 

Tn  nostris  oculos  vultibus  esse  reor. 
Xec  reor  hoc  falso:  sensi  mala  murmura  vulgi, 
150      Et  quasdam  voces  rettulit  Aethra  mihi. 
At  tu  dissimula,  nisi  si  desistere  mavis! 

Sed  cur  desistas?  dissimulare  potes. 
Lude,  sed  occulte!  maior,  non  maxima^  nobis 

Est  data  libertas,  quod  Menelaus  abest; 
155  Ille  quidem  procul  est,  ita  re  cogente,  profectus: 

Magna  fuit  subitae  iustaque  causa  viae; 
Aut  mihi  sic  visumst:  ego,  cum  dubitaret,  an  iret, 

^Quam  primum'  dixi  ^fac  rediturus  eas!' 
Omine  laetatus  dedit  oscula,  'res'  que  'domusque 
160      Et  tibi  sit  curae  Troicus  hospes'  ait. 

Vix  tenui  risum,  quem  dura  conpescere  luctor, 

Nil  illi  potui  dicere  praeter  'erit'. 
Vela  quidem  Creten  ventis  dedit  ille  secundis; 

Sed  tu  non  ideo  cuncta  licere  puta! 
165  Sic  meus  hinc  vir  abest,  ut  me  custodiat  absens. 

An  nescis  loncfas  recnbus  esse  manus? 
Fama  quoquest  oneri:  uam  quo  constantius  ore 

Laudamur  vestro,  iustius  ille  timet. 
Quae  iuvat,  ut  nunc  est,  eadem  mihi  gloria  damnost, 
170      Et  mehus  famae  verba  dedisse  fuit. 

Nec  quod  abest  hic  me  tecum  mirare  relicta: 

Moribus  et  vitae  credidit  ille  meae. 
De  facie  metuit,  vitae  confidit,  et  illum 

Securum  probitas,  forma  timere  facit. 
175  Tempora  ne  pereant  ultro  data,  praecipis,  utque 

Simplicis  utamur  commoditate  viri: 
Et  libet  et  timeo,  nec  adhuc  exacta  voluntas 

OVID.  I.  10 


146  EPISTULAE. 

Est  satis:  in  dubio  pectora  nostra  labant; 
Et  vir  abest  nobis,  et  tu  siue  coniuge  dormis, 
180      Inque  vicem  tua  me,  te  mea  forma  capit; 
Et  longae  noctes,  et  iam  sermone  coimus, 

Et  tu,  me  miseram!,  blandus,  et  una  domus: 
Et  peream,  si  non  invitant  omnia  culpam; 

Nescio  quo  tardor  sed  tamen  ipsa  metu. 
185  Quod  male  persuades,  utinam  bene  cogere  posses! 

Vi  mea  rusticitas  excutienda  fuit. 
Utilis  interdumst  ipsis  iniuria  passis: 

Sic  certe  felix  esse  coacta  forem.  — 
Dum  novus  est,  potius  coepto  pugnemus  amori! 
190      Flamma  recens  parva  sparsa  resedit  aqua. 

Certus  in  hospitibus  non  est  amor:  errat,  ut  ipsi, 

Cumque  nihil  speres  firmius  esse,  fuit. 
Hypsipyle  testis,  testis  Minoia  virgost, 

In  non  exliibitis  utraque  questa  toris. 
195  Tu  quoque  dilectam  multos,  infide,  per  annos 

Diceris  Oenoneu  destituisse  tuam; 
Nec  tamen  ipse  negas,  et  nobis  omnia  de  te 

Quaerere,  si  nescis,  maxima  cura  fuit. 
Adde,  quod,  ut  cupias  constans  in  amore  manere, 
200      Non  potes:  expediunt  iam  tua  vela  Pbryges. 
Dum  loqueris  mecum,  dum  nox  sperata  paratur, 

Qui  ferat  in  patriam^  iam  tibi  ventus  erit: 
Cursibus  in  mediis  novitatis  plena  reliiiques 

Gaudia;  cum  ventis  noster  abibit  amor. 
205  Au  sequar,  ut  suades,  laudataque  Pergama  visam 

Prouurus  et  magni  Laumedontis  ero? 
Non  ita  contemno  volucris  praeconia  famae^ 

Ut  probris  terras  inpleat  illa  meis. 
Quid  de  me  poterit  Sparte,  quid  Achaia  tota^ 
210      Quid  gentes  Asiae,  quid  tua  Troia  loqui? 
Quid  Priamus  de  me,  Priami  quid  sentiet  uxor, 

Totque  tui  fratres  Dardanidesque  nurus? 
Tu  quoque  qui  poteris  fore  me  sperare  fidelem 

Et  uon  exempHs  anxius  esse  tuis? 


XVI.  [XVII.]  HELENE  ns— 251.  147 

215  Quicumque  Iliacos  iiitraverit  advena  portus^ 
Is  tibi  solliciti  causa  timoris  erit. 
Ipse  milii  quotiens  iratus  'adultera'  dices, 

Oblitus  nostro  crimen  inesse  tuum! 
Delicti  fies  idem  repreliensor  et  auctor. 
220      Terra,  precor,  vnltus  obruat  ante  meos! 
At  fruar  Iliacis  opibus  cultuque  beato 
Donaque  promissis  uberiora  feram: 
Purpura  nempe  mihi  pretiosaque  texta  dabuntur, 
Congestoque  auri  poudere  dives  ero! 
225  Da  veniam  fassae!  nou  sunt  tua  munera  tanti; 
Nescio  quo  tellus  me  tenet  ipsa  modo. 
Quis  mihi,  si  laedar,  Phrygiis  succurret  in  oris? 

Unde  petam  fratres,  unde  parentis  opem? 
Omnia  Medeae  fallax  promisit  lason: 
230      Pulsast  Aesonia  num  minus  illa  domo? 
Xon  erat  Aeetes,  ad  quem  despecta  rediret, 

Non  Idyia  parens  Chalciopeque  soror. 
Tale  nihil  timeo,  sed  nec  Medea  timebat: 
Fallitur  augurio  spes  bona  saepe  suo. 
235  Omnibus  invenies,  quae  nunc  iactantur  in  alto, 
Xavibus  a  portu  lene  fuisse  fretum. 
Fax  quoque  me  terret,  quam  se  peperisse  cruentam 

Ante  diem  partus  est  tua  visa  parens, 
Et  vatum  timeo  monitus,  quos  igne  Pelasgo 
240      Ilion  arsurum  praemonuisse  ferunt. 

Utque  favet  Cytherea  tibi,  quia  vicit,  habetque 

Parta  per  arbitrium  bina  tropaea  tuum, 
Sic  iUas  vereor,  quae,  si  tua  gloria  verast, 
ludice  te  causam  non  tenuere  duae. 
245  Nec  dubito,  quin,  te  si  prosequar,  arma  parentur: 
Ibit  per  gladios,  ei  mihi!  noster  amor. 
An  fera  Centauris  indicere  bella  coegit 
Atracis  Haemonios  Hippodamia  viros: 
Tu  fore  tam  iusta  lentum  Menelaon  in  ira 
250      Et  geminos  fratres  Tyndareumque  putas? 
Quod  bene  te  iactes  et  fortia  facta  loquaris, 

10* 


148  EPISTULAE. 

A  verbis  facies  dissidet  ista  suis. 
Apta  magis  Veneri^  quam  sunt  tua  corpora  Marti: 

Bella  gerant  fortes,  tu,  Pari,  semper  ama! 
255  Hectora,  quem  laudas,  pro  te  pugnare  iubeto! 

Militiast  operis  altera  digna  tuis. 
His  ego,  si  saperem  pauloque  audacior  essem, 

Uterer;  utetur,  siqua  puella  sapit! 
Aut  ego  deposito  sapiam  fortasse  pudore 
260      Et  dabo  cunctatas  tempore  victa  manus. 
Quod  petis,  ut  furtim  praesentes  ista  loquamur, 

Scimus,  quid  captes  conloquiumque  voces; 
Sed  nimium  properas^  et  adhuc  tua  messis  in  lierbast: 

Haec  mora  sit  voto  forsan  amica  tuo. 
265  Hactenus;  arcanum  furtivae  conscia  mentis 

Littera  iam  lasso  pollice  sistat  opus, 
Cetera  per  socias  Clymenen  Aethramque  loquamur, 

Quae  mihi  sunt  comites  consiliumque  duae! 

LEANDER  HERONL 
XVn.*Mittit  Abydenus,  quam  mallet  ferre,  salutem, 
Si  cadat  unda  maris,  Sesti  puella,  tibi.  * 
Si  mihi  di  faciles  et  sunt  in  amore  secundi, 
Invitis  oculis  haec  mea  verba  leges. 
5  Sed  non  sunt  faciles!  nam  cur  mea  vota  morantur 
Currere  me  nota  nec  patiuntur  aqua? 
Ipsa  vides  caelum  pice  nigrius  et  freta  ventis 

Turbida  perque  cavas  vix  adeunda  rates. 
Uuus,  et  hic  audax,  a  quo  tibi  littera  nostra 
10      Redditur,  e  portu  navita  movit  iter: 
Adscensurus  eram,  nisi  quod,  cum  vincula  prorae 

Solveret,  in  speculis  omnis  Abydos  erat. 
Non  poteram  celare  meos,  vehit  ante,  parentes, 
Quemque  tegi  vokimus,  non  latuisset  amor. 
15  Protinus  haec  scribens  '^felix,  i,  littera!'  dixi, 
^lam  tibi  formosam  porriget  illa  manum. 
Forsitan  admotis  etiam  tangere  labeUis, 
Rumpere  dum  iiiveo  vincula  dente  volet.' 


XVI.  [XVILjHEL.  252-268.  XVIL[XVm.]LEANDERi-55.      149 

'l'alibus  exiguo  dictis  milii  murmure  verbis 
■-«'      Cetera  cum  cbarta  dextra  locuta  meast, 

At  quanto  mallem,  quam  scriberet,  illa  nataret, 
Meque  per  adsuetas  sedula  ferret  aquas! 
♦  Aptior  illa  quidem  placido  dare  verbera  ponto: 

Est  tamen  et  sensus  apta  ministra  mei.  * 
25  Septima  nox  agitur,  spatium  mihi  longius  anno, 
Sollicitum  raucis  ut  mare  fervet  aquis: 
His  ego  si  vidi  mulcentem  pectora  somnum 

Noctibus,  insani  sit  mora  longa  freti! 
Rupe  sedens  aliqua  specto  tua  litora  tristis 
30      Et,  quo  non  possum  corpore,  mente  feror; 
Lumina  quiu  etiam  summa  vigilantia  turre 
Aut  videt  aut  acies  nostra  videre  putat. 
Ter  mihi  depositast  in  sicca  vestis  liareua, 
Ter  grave  temptavi  carpere  nudus  iter; 
35  Obstitit  inceptis  tumidum  iuvenalibus  aequor 
Mersit  et  adversis  ora  natantis  aquis. 
At  tu,  de  rapidis  inmansuetissime  ventis, 
Quid  mecum  certa  proeKa  mente  geris? 
In  me,  si  nescis,  Borea,  non  aequora,  saevis! 
40      Quid  faceres,  esset  ni  tibi  notus  amor? 
Tam  gelidus  quod  sis,  num  te  tamen,  inprobe,  quondam 

Ignibus  Actaeis  incahiisse  negas? 
Gaudia  rapturo  siquis  tibi  claudere  vellet 
Aerios  aditus,  quo  paterere  modo? 
45  Parce,  precor,  facilemque  move  moderatius  auram! 
Imperet  Hippotades  sic  tibi  triste  nihil! 
Vana  peto:  precibusc|ue  meis  obmurmurat  ipse 

Quasque  quatit,  nuUa  parte  coercet  aquas. 
Nunc  daret  audaces  utinam  mihi  Daedalus  alas, 
50      Icarium  quamvis  hinc  prope  Htus  abest! 

Quidquid  erit,  patiar,  Hceat  modo  corpus  in  auras 

ToUere,  quod  dubia  saepe  pependit  aqua. 
Interea,  dum  cimcta  negant  ventique  fretumque, 
Mente  agito  furti  tempora  prima  mei. 
55  Nox  erat  incipiens,  (namquest  meminisse  voluptas) 


/ 


150  EPISTULAE. 

Cum  foribus  patriis  egrediebar  amans; 
Nec  mora,  deposito  pariter  cum  veste  timore 

lactabam  liquido  bracchia  leiita  mari; 
Luna  fere  tremulum  praebebat  lumen  eunti 
60      Ut  comes  in  nostras  ofliciosa  A^as. 

Hanc  ego  suspiciens  'faveas,  dea  candida/  dixi, 

'Et  subeant  animo  Latmia  saxa  tuo! 
Non  sinit  Endymion  te  pectoris  esse  severi-, 
Flecte,  precor,  vultus  ad  mea  furta  tuos! 
65  Tu,  dea,  mortalem  caelo  delapsa  petebas: 

(Vera  loqui  liceat!)  quam  sequor  ipse,  deast; 
Neu  referam  mores  caelesti  pectore  dignos, 
Forma  iiisi  in  veras  non  cadit  illa  deas. 
A  Veneris  facie  non  est  prior  ulla  tuaque; 
70      Neve  meis  credas  vocibus,  ipsa  vide! 
Quantum,  cum  fulges  radiis  argentea  puris. 

Concedunt  flammis  sidera  cuncta  tuis, 
Tanto  formosis  formosior  omnibus  illast: 
Si  dubitas,  caecum,  Cyntbia,  lumen  habes.' 
75Haec  ego,  vel  certe  non  his  diversa,  locutus 
Per  mihi  cedentes  nocte  ferebar  aquas: 
Unda  repercussae  radiabat  imagine  lunae, 

Et  nitor  in  tacita  nocte  diurnus  erat; 
Nullaque  vox  usquam,  nuUum  veniebat  ad  aures 
80      Praeter  dimotae  corpore  murmur  aquae; 
Alcyones  solae,  memores  Ceycis  amati, 

Nescio  quid  \asae  sunt  mihi  dulce  queri. 
lamque  fatigatis  umero  sub  utroque  lacertis 
Fortiter  in  summas  erigor  altus  aquas; 
85  Ut  procul  aspexi  kmen,  'meus  ignis  in^illost: 
Illa  meum'  dixi  'litora  himen  habent.' 
Et  subito  lassis  wes  rediere  lacertis, 

Visaque,  quam  fuerat,  mollior  unda  mihi: 
Frigora  ne  possim  gelidi  sentire  profundi, 
90      Qui  calet  in  cupido  pectore,  praestat  amor. 
Quo  magis  accedo,  propioraque  Utora  fiunt, 
Quoque  minus  restat,  phis  Ubet  ire  mihi; 


XYII.  [XVm.]  LEANDER  56—129.  151 

Cuiu  vero  possum  cerni  quoque,  protinus  addis 
Spectatrix  aniraos,  ut  valeamque  facis: 
95  Nunc  etiam  nando  dominae  placuisse  laboro 
Atque  oculis  iacto  braccliia  nostra  tuis. 
Te  tua  vix  prohibet  nutrix  descendere  in  altum 

(Hoc  quoque  eiiim  vidi,  nec  milii  verba  dabas) 
Nec  tamen  effecit,  quamvis  retinebat  eimtem, 
100      Ne  fieret  prima  pes  tuus  udus  aqua. 
Excipis  amplexu  feliciaque  oscula  iungis, 

Oscula,  di  magni!,  trans  mare  digna  peti, 
Eque  tuis  demptos  umeris  mibi  tradis  amictus 
Et  madidam  siccas  aequoris  imbre  comam. 
105  Cetera  nox  et  nos  et  turris  conscia  norit, 

Quodque  miki  lumen  per  vada  monstrat  iter: 
Non  magis  illius  numerari  gaudia  noctis 
Hellespontiaci  quam  maris  alga  potest; 
Quo  brevius  spatium  nobis  ad  furta  dabatur, 
110      Hoc  magis  est  cautum,  ne  foret  illud  iners. 
lamque  fugatura  Tithoui  coniuge  noctem 

Praevius  Am-orae  Lucifer  ortus  erat: 
Oscula  congerimus  properata  sine  ordine  raptim 
Et  querimur  parvas  noctibus  esse  moras: 
115  Atque  ita  cunctatus  monitu  nutricis  amaro 
Frigida  deserta  litora  turre  peto. 
Digredimur  flentes,  repetoque  ego  virginis  aequor 

Respiciens  dominam,  dum  licet,  usque  meam. 
Siqua  fides  verost,  veniens  hinc  esse  natator, 
120      Cum  redeo,  videor  naufragus  esse  mihi: 

Hoc  quoque,  si  credis:  ad  te  via  prona  videtur: 

A  te  cum  redeo,  clivus  inertis  aquae. 
Inritus  repeto  patriam,  (quis  credere  possit?) 
Invitus  certe  nimc  moror  urbe  mea. 
125  Ei  mihi!  cur  auimis  iuncti  secernimur  undis, 
Unaque  mens,  tellus  non  habet  una  duos? 
[Vel  tua  me  Sestus,  vel  te  mea  sumat  Abydos: 
Tam  tua  teiTa  mihi,  quam  tibi  no.stra  placet.] 
Cur  ego  confundor,  quotiens  confunditur  aequorV 


152  EPISTULAE. 

130      Cur  milii  causa  levis,  ventus,  obesse  potest? 
lam  uostros  curvi  norunt  delphines  amores, 

Ignotum  nec  me  piscibus  esse  reor; 
lam  patet  attritus  solitarum  limes  aquarum, 
Non  aliter  multa  quam  via  pressa  rota. 
135  Quod  milii  non  esset  nisi  sic  iter,  ante  querebar; 
At  nunc  per  ventos  hoc  quoque  deesse  queror. 
Fkictibus  inmodicis  Athamantidos  aequora  canent, 

Vixque  manet  portu  tuta  cariua  suo: 
Hoc  mare,  cum  primum  de  virgine  nomina  mersa, 
140      Quae  tenet,  est  nanctum,  tale  fuisse  puto; 
Et  satis  amissa  locus  hic  infamis  ab  Hellest, 

Utque  mihi  parcat,  nomine  crimen  habet. 
Imddeo  Phrixo,  quem  per  freta  tristia  tutum 
Aurea  lanigero  vellere  vexit  ovis; 
145  Nec  tamen  officium  pecoris  navisve  reqniro, 

Dummodo,  quas  fiudam  corpore,  dentur  aquae; 
Arte  egeo  nulla:  fiat  modo  copia  nandi, 

Idem  navigium,  navita,  vector  ero! 
Nec  sequor  aut  Helicen,  ant,  qua  Tyros  utitur,  Arcton: 
150      Publica  non  curat  sidera  noster  amor; 

Audromedan  alius  spectet  chiramque  Corouam, 

Quaeque  micat  gelido  Parrhasis  Ursa  polo; 
At  mihi,  quod  Perseus  et  cum  love  Liber  amarunt; 
Indicium  dubiae  non  placet  esse  viae! 
155  Est  aliud  kimen,  muko  mihi  certius  istis, 
Non  errat  tenebris  quo  duce  noster  amor: 
Hoc  ego  dum  spectem,  Cokhos  et  in  ukima  Ponti^ 

Quaque  viam  fecit  Thessala  pinus,  eam 
Et  invenem  possim  superare  Palaemoua  nando 
160      Miraque  quem  subito  reddidit  herba  deum! 
Saepe  per  adsiduos  langueut  mea  bracchia  motus 

Vixque  per  inmensas  fessa  trahuutur  aquas; 
His  ego  cum  dixi  '^pretium  non  vile  laboris, 
lam  dominae  vobis  colla  tenenda  dabo', 
165  Protinus  ika  valent  atque  ad  sna  praemia  tendunt, 
Ut  celer  Eleo  carcere  missns  equus. 


XVU.  [XVni.]  LEANDER  130—203.  153 

Ipse  meos  igitur  servo,  quibus  uror,  amores 

Teque,  magis  caelo  digna  puella,  sequor: 
Digna  quidem  caelo  es,  sed  adhuc  tellure  morare; 
170      Aut  dic,  ad  superos  et  mihi  qua  sit  iter! 
Hic  es,  et  exigue  misero  contingis  amanti, 

Cumque  mea  fiunt  turhida  mente  freta! 
Quid   mihi,   quod  lato  non  separor  aequore,  prodest? 

Num  minus  haec  nobis  tam  brevis  obstat  aqua? 
175  Num  malim,  dubito^  toto  procul  orbe  remotus 

Cum  domina  longe  spem  quoque  habere  meam: 
Quo  propius  uunc  es,  flamma  propiore  calesco, 

Et  res  non  semper,  spes  «mihi  semper  adest; 
Paene  manu,  quod  amo,  (tantast  vicinia!j  tango, 
180      Saepe  sed  heu!  lacrimas  hoc  mihi  'paene'  movet! 
Velle  quid  est  aliud  fugientia  prendere  poma 

Spemque  suo  refugi  fluminis  ore  sequi? 
Ergo  ego  te  numquam^  nisi  cum  volet  unda,  tenebo, 

Et  me  feUcem  nulla  videbit  hiemps; 
185  Cumque   minus   firmum   nil  sit  quam  ventus  et  unda, 

In  ventis  et  aqua  spes  mea  semper  erit? 
Aestus  adhuc  tamen  est:  quid,  cum  mihi  laeserit  aequor 

Plias  et  Arctophylax  Oleniumque  pecus? 
Aut  ego  non  novi,  quam  sim  temerarius,  aut  me 
190      lu  freta  non  cautus  tum  quoque  mittet  Amor; 
Neve  putes  in  me,  quod  abest,  promittere  tempus, 

Pignora  poUiciti  non  tibi  tarda  dabo. 
Sit  tumidum  pancis  etiamnunc  noctibus  aequor^ 

Ire  per  invitas  experiemur  aquas; 
195  Aut  mihi  continget  fehx  audacia  salvo, 

Aut  mors  soUiciti  finis  amoris  erit! 
Optabo  tamen,  ut  partis  expeUar  in  iUas, 

Et  teneant  portus  naufraga  membra  tuos; 
Flebis  enim  tactuque  meum  dignabere  corpus 
200      Et  'mortis'  dices  'huic  ego  causa  fui.' 
SciHcet  interitus  oftenderis  omine  nostri, 

Litteraque  invisast  hac  mea  parte  tibi? 
Desino:  parce  queri!  sed  ut  et  mare  finiat  iram, 


154  EPISTULAE. 

Accedant;  quaeso,  fac  tua  vota  meis! 
205  Pace  brevi  nobis  opns  est^  dum  trausferor  isto; 
Cum  tua  contigero  litora,  perstet  hiemps! 
Istic  est  aptum  nostrae  navale  carinae, 

Et  melius  nulla  stat  mea  puppis  aqua. 
Illic  me  claudat  Boreas,  ubi  dulce  morarist! 
210      Tunc  piger  ad  nandum,  tunc  ego  cautus  ero 
Nec  faciam  surdis  convicia  fluctibus  ulla 

Triste  nataturo  nec  querar  esse  fretum: 
Me  pariter  venti  teneant  tenerique  lacerti, 
Per  causas  istic  inpediarque  duas! 
215  Cum  patietur  liiemps^  remis  ego  corporis  utar, 
Lumen  in  adsjjectu  tu  modo  semper  habe! 
Interea  pro  me  pernoctet  epistula  tecum, 

Quam  precor  ut  miuima  prosequar  ipse  mora. 

HERO  LEAKDRO. 
Z^^IL  Quam  mihi  misisti  verbis,  Leandre,  salutem 
\Jt  possim  missam  rebus  habere,  veni! 
Longa  morast  nobis  omnis,  quae  gaudia  differt; 
Da  veniam  fassae:  non  patienter  amo! 
5  Urimur  igne  pari,  sed  sum  tibi  viribus  inpar: 
Fortius  ingenium  suspicor  esse  viris; 
Ut  corpus,  teneris  ita  mens  infirma  puellis: 

Deficiam^  j)arvi  temporis  adde  moram! 
Yos  modo  venando,  modo  rus  geniale  colendo 
10      Ponitis  in  varia  tempora  longa  mora; 
Aut  fora  vos  retinent  aut  unctae  dona  palaestrae, 

Flectitis  aut  freno  colla  sequacis  equi; 
Nunc  volucrem  laqueo,  nunc  piscem  ducitis  hamo; 
Dikiitur  posito  serior  hora  mero: 
15  His  mihi  summotae^  vel  si  minus  acriter  urar, 
Quod  faciam,  superest  praeter  amare  nihil. 
Quod  superest,  facio  teque,  o  mea  sola  voluptas, 

Plus  quocjue,  quam  reddi  quod  mihi  possit,  amo. 
Aut  ego  cum  cara  de  te  nutrice  susurro, 
20      Quaeque  tuum,  miror,  causa  moretur  iter, 


XVn.  [XVIIl.]  LEAND.204— 218.  XVIII.  [XVIIII.JHERO  1—57.  155 

Aut  mare  prospiciens  odioso  concita  vento 

Corripio  verbis  aequora  paene  tuis^ 
Aut,  ul)i  saevitiae  paulum  gravis  unda  remisit, 

Posse  quidem^  sed  te  nolle  venirCj  queror, 
25  Dumque  queror,  lacrimae  per  amantia  lumina  manant, 

Pollice  quas  tremulo  conscia  siccat  anus. 
Saepe  tui,  specto,  si  sint  in  litore  passus, 

lupositas  tamquam  servet  liarena  notas, 
Utque  rogem  de  te  et  scribam  tibi,  siquis  Abydo 
30      Venerit,  aut,  quaero,  siquis  Abydon  eat; 

Quid  referam,  c^uotiens  dem  vestibus  oscula,  quas  tu 

Hellesjjontiaca  ponis  iturus  aqua? 
Sic  ubi  lux  actast  et  noctis  amicior  hora 

Exhibuit  pulso  sidera  clara  die, 
35  Protinus  in  summo  vigilantia  lumina  tecto 

Ponimus^  adsuetae  signa  notamque  viae, 
Tortaque  versato  ducentes  stamiua  faso 

Feminea  tardas  fallimus  arte  moras. 
Quid  loquar  interea  tam  longo  teuipore^  quaeris: 
40      Nil  nisi  Leandri  nomen  in  ore  meost. 

*Iamne  putas  exisse  domo  mea  gaudia,  nutrix, 

An  vigilant  omnes,  et  timet  ille  suos? 
lamne  suas  umeris  iUum  deponere  vestes, 

Pallade  iam  pingui  tinguere  membra  putas?' 
45  Adnuit  illa  fere,  non  nostra  quod  oscula  curet, 

Sed  movet  obrepens  somnus  anile  caput; 
Postque   morae   minimum  'iam  certe  navigat'  inquam 

'Lentaque  dimotis  bracchia  iactat  aquis' 
Paucaque  cum  tacta  perfeci  stamina  terra, 
50      An  mecUo  possis,  quaerimus^  esse  fretOj 
Et  modo  prospicimus,  timida  modo  voce  precamur, 

Ut  tibi  det  faciles  utihs  aura  vias; 
Auribus  incertas  voces  captamus  et  omnem 

Adventus  strepitum  credimus  esse  tui: 
55  Sic  ubi  decejDtae  pars  est  mihi  maxima  noctis 

Acta,  subit  furtim  himina  fessa  sopor. 
Forsitan  invitus,  mecum  tamen,  inprobe,  dormis 


156  EPISTULAE. 

Et,  quamqiiam  uon  vis  ipse  veiiire,  venis: 
Nam  modo  te  videor  prope  iam  spectare  natantem, 
60      Braccliia  nunc  umeris  umida  ferre  meis, 

Nunc  dare,  quae  soleo,  madidis  velamina  membris, 

Pectora  nunc  nostro  iuncta  fovere  siuu 
Multaque  praeterea  linguae  reticenda  modestae, 

Quae  fecisse  iuvat,  facta  referre  pudet. 
C5  Me  miseram!  brevis  est  liaec  et  non  vera  voluptas; 

Nam  tu  cum  somno  semper  abire  soles. 
Firmius  o!  cupidi  tandem  coeamus  amantes, 

Nec  careant  vera  gaudia  nostra  fide! 
Cur  ego  tot  viduas  exegi  frigida  noctes? 
<o      Cur  totiens  a  me,  lente  morator,  abes? 
Est  mare,  confiteor,  nondum  tractabile  nanti; 

Nocte  sed  hesterna  lenior  aura  fuit. 
Cur  ea  praeteritast?  cur  non  ventura  timebas? 

Tam  bona  cur  periit,  nec  tibi  rapta  viast? 
75  Protinus  ut  similis  detur  tibi  copia  cursus, 

Hoc  melior  certe,  qvio  prior,  illa  fuit. 
At  cito  mutatast  iactati  forma  profuudi; 

Tempore^  cum  properas,  saepe  minore  venis. 
Hic,  puto,  deprensus  nil,  quod  querereris,  haberes, 
80      Meque  tibi  amplexo  nulla  noceret  hiemps. 
Certe  ego  tum  ventos  audirem  laeta  souantis 

Et  numquam  placidas  esse  precarer  aquas. 
Quid  tamen  evenit,  cur  sis  metuentior  undae 

Contemptumque  prius  uuiic  vereare  fretum? 
85  Nam  memini,  cum  te  saevum  veniente  minaxque 

Non  miuus,  aut  multo  non  minus,  aequor  erat, 
Cum  tibi  clamabam  'sic  tu  temerarius  esto, 

Ne  miserae  virtus  sit  tua  flenda  mihi!' 
Unde  novus  timor  hic,  quoque  illa  audacia  fugit? 
90      Magnus  ubist  spretis  ille  natator  aquis? 

Sis  tamen  hoc  potius,  quam  quod  prius  esse  solebas, 

Et  facias  placidum  per  mare  tutus  iter, 
Dummodo  sis  idem,  dum  sic,  ut  scribis,  amemur, 

Flammaque  non  fiat  frigidus  illa  cinis! 


xvm.  [xviin.]  hero  ss— isi.  157 

95  Non  ego  tam  veutos  timeo  mea  vota  morantes, 
Quam  similis  vento  ne  tuus  erret  amor, 
Ne  non  sim  tanti,  superentque  pericula  causam, 

Et  videar  merces  esse  labore  minor. 
Interdum  metuo,  patria  ne  laedar  et  inpar 
100      Dicar  Abydeno  Thressa  puella  toro; 

Ferre  tamen  possum  patientius  omnia,  quam  si 

Otia  nescio  qua  paelice  captus  agis, 
In  tua  si  veniunt  aHeni  coUa  lacerti, 
Fitque  novus  nostri  finis  amoris  amor. 
105  A!  potius  peream,  quam  crimine  vukierer  isto, 
Fataque  siut  culpa  nostra  priora  tual 
Nec,  quia  venturi  dederis  mihi  signa  doloris, 

Haec  loquor  aut  fama  soUicitata  nova: 
Omnia  sed  vereor!  quis  enim  securus  amavit? 
110      Cogit  et  absentes  plura  timere  locus. 
FeUces  iUas,  sua  quas  praesentia  nosse 

Crimina  vera  iubet,  falsa  timere  vetat! 
Nos  tam  vana  movet,  quam  facta  iniuria  falUt, 
Incitat  et  morsus  error  uterque  pares. 
115  0!  utinam  venias,  aut  ut  ventusve  paterve 
Causaque  sit  certe  femina  nuUa  morae! 
Quodsi  quam  sciero,  moriar,  milii  crede,  dolendo: 

lamdudum  pecca,  si  mea  fata  petis! 
Sed  neque  peccabis,  frustraque  ego  terreor  istis, 
120      Quoque  minus  venias,  invida  pugnat  hiemps. 
Me  miseram!  quanto  plang-uutur  Htora  fluctu, 

Et  latet  obscura  condita  nube  dies! 
Forsitan  ad  pontum  mater  pia  venerit  HeUes, 
Mersaque  roratis  nata  fleatur  aquis; 
125  An  mare  ab  inviso  privigTiae  nomine  dictum 
Vexat  in  aequoream  versa  noverca  deam? 
Non  favet,  utcumquest,  teneris  locus  iste  pueUis: 

Hac  Helle  periit,  hac  ego  laedor  aqua. 
At  tibi  flammarum  memori,  Neptune,  tuarum 
130      NuUus  erat  ventis  inpediendus  amor, 
Si  neque  Amymone  nec,  laudatissima  forma. 


158  EPISTULAE. 

Criminis  est  Tyro  fabula  vana  tui 
Lucidaque  Alcyone  Calycecjue  Hecataeone  nata 

Et  nonduni  nexis  augue  Medusa  comis 
135  riavac|ue  Laudice  caeloque  recepta  Celaeno, 

Et  quarum  memiui  nomina  lecta  mihi: 
Has  certe  pluresque  canunt,  Neptune,  poetae 

Molle  latus  lateri  conposuisse  tuo. 
Cur  igitur,  totiens  vires  expertus  amoris, 
140      Adsuetum  nobis  turbine  claudis  iter? 

Parce,  ferox,  latoque  mari  tua  proelia  misce! 

Seducit  terras  haec  brevis  unda  duas. 
Te  decet  aut  magnas  magnum  iactare  carinas 

Aut  etiam  totis  classibus  esse  trucem; 
145  Turpe  deo  pelagi  iuvenem  terrere  natantem, 

Gloriac[uest  stagno  quolibet  ista  miuor. 
Nobilis  ille  quidemst  et  clarus  origine,  sed  non 

A  tibi  suspecto  ducit  Ulixe  genus. 
Da  veniam  servaque  duos!  natat  ille,  sed  isdem 
150      Corpus  Leandri^  spes  mea  pendet  aquis. 
Sternuit  et  lumen,  (posito  nam  scribimus  illo) 

Sternuit  et  nobis  prospera  signa  dedit. 
Ecce,  merum  nutrix  faustos  instillat  in  ignes, 

■^Cras^que  'erimus  plures'  iucpiit  et  ipsa  bibit. 
15-  Effice  nos  plures,  evicta  per  aequora  lapsus, 

0  penitus  toto  corde  recepte  mihi! 
In  tua  castra  redi,  socii  desertor  amoris! 

Ponuntur  medio  cur  mea  membra  toro? 
Quod  timeas,  non  est:  auso  Venus  ipsa  favebit 
160      Steruet  et  aequoreas  aecjuore  nata  vias. 
Ire  libet  medias  ipsi  mihi  saepe  per  undas, 

Sed  solet  hoc  maribus  tutius  esse  fretum. 
Nam  cur  hac  vectis  Phrixo  Phrixic[ue  sorore 

Sola  dedit  vastis  femina  nomen  aquis? 
165  Forsitan  ad  reditum  metuas  ne  tempora  desint, 

Aut  gemini  uequeas  ferre  laboris  onus; 
At  nos  diversi  medium  coeamus  in  aec[Uor 

Obviaque  in  summis  oscula  demus  aquis, 


XVIII.  [XVIIII.]  HERO  132—205.  159 

Atqiie  ita  quisque  suas  iterum  redeamus  ad  urbes! 
170      Exigaum,  sed  plus  quam  niliil  illud  erit. 

Vel  pudor  hic  utinam,  qui  nos  clam  cogit  amare, 

Vel  timidus  famae  cedere  vellet  amor! 
Nimc  male  res  iunctae,   calor  et  reverentia,  pugnant: 
Quid  sequar,  in  dubiost;  haec  decet.  ille  iuvat. 
175  Ut  semel  intravit  Colchos  Pagasaeus  lason, 
Inpositam  celeri  Phasida  puppe  tulit; 
Vt  semel  Idaeus  Lacedaemona  venit  adulter, 

Cum  praeda  rediit  protinus  ille  sua: 
Tu  quam  saepe  petis,  quod  amas,  tam  saepe  relinquis, 
180      Et  quotiens  grave  fit  puppibus  ire,  natas; 
Sic  tamen,  o  iuvenis  tumidarum  victor  aquarum, 

Sic  facito  spernas,  ut  vereare,  fretum! 
Arte  laboratae  merguntur  ab  aequore  naves: 
Tu  tua  plus  remis  bracchia  posse  putas? 
185  Quod  cupis,  hoc  nautae  metmmt,  Leandre,  natare: 
Exitus  hic  fractis  puppibus  esse  solet. 
Me  miseram!  cupio  non  persuadere,  quod  hortor^ 

Sisque,  precor,  monitis  fortior  ipse  meis, 
Dummodo  pervenias  excussaque  saepe  per  undas 
190      Inicias  umeris  bracchia  lassa  meis. 

Sed  mihi,  caeruleas  quotiens  obvertor  ad  undas, 

Nescio  quid  pavidum  frigore  pectus  habet; 
Nec  minus  hesternae  confundor  imagine  noctis, 
Quamvis  est  sacris  illa  piata  meis. 
i9y  Namque  sub  aurora,  iam  dormitante  hicerna, 
Somnia  quo  cerni  tempore  vera  solent, 
Stamina  de  digitis  cecidere  sopore  remissis, 

Collacjue  pulvino  nostra  fereiida  dedi; 
Hic  ego  ventosas  na^tem  delphina  per  undas 
200      Cernere  nou  dubia  sum  mihi  visa  fide, 
Quem  postquam  bibulis  inlisit  fluctus  harenis, 

Unda  simul  miserum  vitaque  deseruit. 
Quidquid  id  est,  timeo;  nec  tli  mea  somnia  ride 
Nec  nisi  tranquillo  bracchia  crede  mari! 
205  Si  tibi  uon  parcis,  dilectae  parce  puellae, 


ICO  EPISTULAE. 

Quae  nnmquam  nisi  te  sospite  sospes  ero! 
Spes  tamen  est  fractis  vicinae  pacis  in  undis: 

Tu  placidas  tuto  pectore  finde  vias! 
Interea  uandi,  quoniam  freta  pervia  non  sunt, 
210      Leniat  invisas  littera  missa  moras! 

ACONTnrS  CYDIPPAE. 
XVIin.  *  [Accipe,  Cydippe,  despecti  nomen  Aconti, 
Illius,  in  pomo  qui  tibi  verba  dedit.]  * 
Pone  metum!  nihil  hic  iterum  iurabis  amanti: 

Promissam  satis  est  te  semel  esse  mihi. 
Perlege!  discedat  sic  corpore  languor  ab  isto, 
Quod  meus  est  ulla  parte  dolere  dolor! 
5  Quid  pudor  ante  subit?  nam,  sicut  in  aede  Dianae, 
Suspicor  ingenuas  erubuisse  genas. 
Coniugium  pactamque  fidem,  non  crimina  posco: 

Debitus  ut  coniunx,  non  ut  adulter  amo. 
Verba  licet  repetas,  quae  demptus  ab  arbore  fetus 
10      Pertulit  ad  castas  me  iaciente  manus: 
Invenies  illic^  id  te  spondere,  quod  opto 

Te  potiuSj  virgo,  quam  meminisse  deam. 
Nunc  quoque  idem  timeo,  sed  idem  tamen  acrius  illud: 
Adsumpsit  vires  auctaque  flamma  morast, 
15  Quique  fuit  numquam  parvus,  nunc  tempore  longo 
Et  spe,  quam  dederas  tu  mihi,  crevit  amor. 
Spem  mihi  tu  dederas,   meus   hic   tibi   credidit  ardor: 

Non  potes  hoc  factum  teste  negare  dea. 
Adfuit  et,  praesens  ut  erat,  tua  verba  notavit 
20      Et  visast  mota  dicta  probasse  coma. 
Deceptam  dicas  nostra  te  fraude  licebit, 

Dum  fraudis  nostrae  causa  feratur  amor. 
Fraus  mea  quid  petiit^  nisi  uti  tibi  iungerer?  unum 
Id  te,  quod  quereris,  conciliare  potest! 
25  Non  ego  natura  nec  sum  tam  callidus  usu: 
Sollertem  tu  me,  crede,  puella,  facis. 
Te  mihi  conpositis,  siquid  tamen  egimus,  a  me 
Adstrinxit  verbis  ingeniosus  Amor: 


XVIII.  [XVIIII.]  HER.  206—210.     XVmi.  [XX.]  AC.  1-G.-5.     161 

Dictatis  ab  eo  feci  sponsalia  verbis 
80      Coiisultoqiie  fui  iuris  Amore  vafer. 

Sit  fraus  huic  facto  nomeu,  dicarque  dolosus, 

Si  tamen  est,  quod  ames,  velle  tenere  dolus! 
En,  iterum  scribo  mittoque  rogantia  verba: 

Altera  fraus  haec  est,  quodque  queraris,  habes. 
35  Si  noceo,  quod  amo,  fateor,  sine  fine  nocebo 
Teque  petam:  caveas  tu  licet,  ipse  petam. 
Per  gladios  alii  placitas  rapuere  puellas: 
Scripta  mihi  caute  Httera  crimen  erit? 
Di  faciant,  possim  plures  inponere  nodos, 
40      Ut  tua  sit  nuUa  libera  parte  fides! 
Mille  doK  restant:  clivo  sudamus  in  imo-, 
Ardor  inexpertum  nil  sinet  esse  meus. 
Sit  dubium,  possisne  capi,  captabere  certe: 
Exitus  in  dis  est,  sed  capiere  tamen. 
45  Ut  partem  effugias,  non  omnia  retia  falles, 

Quae  tibi,  quam  credis,  plura  tetendit  Amor; 
Si  non  proficient  artes,  veniemus  ad  arma, 

Inque  tui  cupido  rapta  ferere  sinu. 
Non  sum,  qui  soleam  Paridis  reprehendere  factum, 
50      Nec  quemquam,  Cjui  vir,  posset  ut  esse,  fuit; 
Nos  quoque  —  sed  taceo!   mors  huius  poena  rapinae 

Ut  sit,  erit,  quam  te  non  habuisse,  minor; 
Aut  esses  formosa  minus,  peterere  modeste: 
Audaces  facie  cogimur  esse  tua. 
55  Tu  facis  hoc  oculique  tui,  quibus  ignea  cedunt 
Sidera,  qui  flammae  causa  fuere  meae; 
Hoc  faciunt  flavi  crines  et  eburnea  cervix, 

Quaeque,  precor,  veniant  in  mea  colla  manus, 
Et  decor  et  motus  sine  rusticitate  pudentes, 
60      Et,  Thetidis  qualis  vix  rear  esse,  pedes; 
Cetera  si  possem  laudare,  beatior  essem, 

Nec  dubito,  totum  quin  sibi  par  sit  opus. 
Hac  ego  conpulsus,  non  est  mirabile,  forma 
Si  pignus  volui  vocis  habere  tuae; 
65  Denique,  dum  captam  tu  te  cogare  fateri, 

OVID.    I.  11 


162  EPISTULAE. 

Insidiis  esto  capta  puella  meis! 
luvidiam  patiar;  passo  sua  praemia  dentur! 

Cur  suus  a  tauto  crimiue  fructus  abest? 
Hesioneu  Telamou,  Briseida  cepit  Achilles; 
70      Utraque  victorem  nempe  secuta  virum. 
Quamlibet  accuses  et  sis  irata  licebit, 

Irata  Kceat  dum  mihi  j)0sse  frui! 
Idem,  qui  facimus,  factam  tenuabimus  iram, 

Copia  placandi  sit  modo  parva  tui: 
75  Ante  tuos  liceat  flentes  consistere  vultus 

Et  liceat  lacrimis  addere  verba  suis^ 
Utque  solent  famuli,  cum  verbera  saeva  verentur^ 

Tendere  submissas  ad  tua  crura  manus! 
Ignoras  tua  iura:  voca!  cur  arguor  absens? 
80      lamdudum  dominae  more  venire  iube! 
Ipsa  meos  scindas  licet  imperiosa  capillos, 

Oraque  sint  digitis  livida  uostra  tuis, 
Omnia  perpetiar:  tautum  fortasse  timebo, 

Corpore  laedatur  ne  manus  ista  meo. 
85  Sed  neque  conpedibus  nec  me  conpesce  catenis! 

Servabor  firmo  vinctus  amore  tui. 
Cum  bene  se  quantumque  volet  satiaverit  ira, 

Ipsa  tibi  dices  Vpam  patienter  amat!' 
Ipsa  tibi  dices,  ubi  videris  omnia  ferre: 
90      'Tam  bene  qui  servit,  serviat  iste  mihi!' 
Nunc  reus  infelix  absens  agor,  et  mea,  cum  sit 

Optima,  non  ullo  causa  tuente  perit. 
Hoc  quoque,  quod  tu  vis:  .sit  scriptum  iniuria  nostrum, 

(Quod  de  me  solo  nempe  queraris,  habes) 
95  Non  meruit  faUi  mecum  quoque  Delia;  si  non 

Vis  mihi  promissum  reddere,  redde  deae! 
Adfuit  et  viditj  cum  tu  decepta  rubebas, 

Et  vocem  memori  condidit  aure  tuam. 
Omina  re  careant:  nihil  est  violeutius  illa, 
100      Cum  sua,  quod  noHm,  numina  laesa  videt. 
Testis  erit  Calydonis  aper  sic  saevus,  ut  illo 

Yix  magis  iu  natum  saeva  reperta  parens; 


XVIIII.  [XX.]  ACONTIUS  66—139.  163 

Testis  et  Actaeon,  quondam  fera  ereditus  illis, 
Ipse  dedit  leto  cum  quibus  ante  feras, 
iijo  Quaeque  superba  parens  saxo  per  corpus  oborto 
Nimc  quoque  Mygdonia  flebilis  adstat  humo! 
Ei  milii!  Cydippe,  timeo  tibi  dicere  verum, 

Xe  videar  causa  lalsa  mouere  mea; 
Dicendum  tamen  est:  hoc,  tu,  mihi  crede,  quod  aegra 
110      Ipso  nubendi  tempore  saepe  iaces, 

Consulit  ipsa  tibi,  neu  sis  periura,  laborat 

Et  salvam  salva  te  cupit  esse  fide: 
Inde  fit,  ut,  quotiens  existere  perfida  temptas, 
Peccatum  totiens  corrigat  illa  tuum. 
115  Parce  movere  feros  animosae  virginis  arcus: 
Mitis  adhuc  fieri,  si  patiare,  potest; 
Parce,  precor,  teneros  corrumpere  febribus  artus: 

Servetur  facies  ista  fruenda  mihi; 
Serventur  vultus  ad  nostra  iucendia  nati, 
120      Quic[ue  subest  niveo  lenis  in  ore  rubor. 
Hostibus  et  sic[uis,  ne  fias  nostra,  repugnat, 

Sic  sit,  ut  invalida  te  solet  esse  mihi! 
Torqueor  ex  aequo  vel  te  nubente  vel  aegra 
Dicere  nec  possum,  quid  minus  ipse  velim; 
125  Maceror  interdum,  c|uod  sim  tibi  causa  dolendi, 
Teque  mea  laedi  calliditate  puto: 
In  caput  ut  nostrum  dominae  periuria  cpiaeso 

Eveniant,  poena  tuta  sit  illa  mea! 
Xe  tamen  ignorem,  cpiid  agas,  ad  limiua  crebro 
130      Anxius  huc  illuc  dissimulanter  eo; 

Subsequor  ancillam  furtim  famulumc[ue  reciuirens, 

Profuerint  somni  quid  tibi  cpiidve  cibi. 
Me  miserum,  quod  non  medicorum  iussa  ministro 
Effingoque  manus  insideocpie  toro! 
135  Et  rursus  miserum,  C[Uod  me  procul  inde  remoto, 
Quem  minime  vellem,  forsitan  alter  adest! 
Ille  manus  istas  effingit  et  adsidet  aegrae 

Invisus  superis  cum  superisque  mihi, 
Dumc|ue  suo  temptat  salientem  pollice  venam, 

11* 


164  EPISTULAE. 

140      Candida  per  causam  bracchia  saepe  tenet 
Contrectatque  sinus  et  forsitan  oscula  iungit: 

Ofiicio  nierces  plenior  ista  suost. 
Quis  tibi  permisit  nostras  praecerpere  messes? 
Ad  spes  alterius  quis  tibi  fecit  iter? 
145  Iste  sinus  meus  est!  mea  turpiter  oscula  sumis! 
A  mihi  promisso  corpore  tolle  manus! 
Inprobe,  tolle  manus!  quam  tangis,  nostra  futurast: 

Postmodo  si  facies  istud,  adulter  eris. 
Elige  de  vacuis,  quam  non  sibi  vindicet  alter: 
150      Si  nescis,  dominum  res  habet  ista  suum. 
Nec  mihi  credideris:  recitetur  formula  pacti; 

Neu  falsam  dicas  esse,  fac  ipsa  legat! 
Alterius  thalamo  (tibi  nos,  tibi  dicimus)  exi! 
Quid  facis  hic?  exi!  non  vacat  iste  torus. 
155  Nam  quod  habes  et  tu  gemini  verba  altera  pacti, 
Non  erit  idcirco  par  tua  causa  meae: 
Haec  mihi  se  pepigit,  pater  hanc  tibi,  primus  ab  illa: 

Sed  propior  certe  quam  pater  ipsa  sibist; 
Promisit  pater  hanc,  haec  et  iuravit  amanti: 
160      Ille  homines^  haec  est  testificata  deam; 
Hic  metuit  mendax,  haec  et  periura  vocari: 
An  dubitas,  hic  sit  maior  au  ille  metus? 
Denique,  ut  amborum  conferre  pericula  possis, 
Respice  ad  eventus:  haec  cubat,  ille  valet. 
165  Nos  quoque  dissimili  certamina  mente  subimus, 
Nec  spes  par  nobis  nec  timor  aequus  adest: 
Tu  petis  ex  tuto,  gravior  mihi  morte  repulsast, 
Idque  ego  iam,  quod  tu  forsan  amabis,  amo. 
Si  tibi  iustitiae,  si  recti  cura  fuisset, 
170      Cedere  debueras  iguibus  ipse  meis! 

Nunc,  quoniam  ferus  hic  pro  causa  pugnat  iniqua, 

Ad  te,  Cydippe,  littera  nostra  redit. 
Hic  facit,  ut  iaceas  et  sis  suspecta  Dianae: 
Hunc  tu,  si  sapias,  limen  adire  vetes! 
175  Hoc  faciente  subis  tam  saeva  pericula  vitae, 
*Atque  utinam  pro  te,  qui  movet  illa,  cadat! 


XYini.  [XX.]  ACONTIUS  uo-213.  165 

Quem  si  reppuleris,  nec,  quem  dea  danmat,  amaris, 

(Et  tvmc  continuo  certe  ego  salvus  ero) 
Siste  metum,  virgo!    stabili  potiere  salute, 
180      Fac  modo  polliciti  conscia  templa  colas: 
Non  bove  mactato  caelestia  numina  gaudent, 

Sed,  quae  praestandast  et  sine  teste,  fide. 
Ut  valeant  aliae,  ferrum  patiuntur  et  ignes, 

Fert  aliis  tristem  sucus  amarus  opem: 
185  Nil  opus  est  istis;  tantum  periuria  vita 

Teque  simul  serva  meque  datamque  fidem! 
Praeteritae  veniam  dabit  ignorantia  culpae: 

Exciderant  animo  foedera  lecta  tuo-, 
Admonita  es  modo  voce  mea  modo  casibus  istis, 
190      Quos,  quotiens  temptas  fallere,  ferre  soles. 
His  quoque  vitatis  in  partu  nempe  rogabis, 

Ut  tibi  luciferas  adferat  illa  manus; 
Audiet  baec:  repetens,  quae  sunt  audita,  requiret, 

Iste  tibi  de  quo  coniuge  partus  eat; 
195  Promittes  votum:  scit  te  promittere  falso; 

lurabis:    scit  te  fallere  posse  deos. 
Non  agitur  de  me;  cura  maiore  laboro: 

AiLxia  sunt  vitae  pectora  nostra  tuae. 
Cur  modo  te  dubiam  pavidi  flevere  parentes, 
200      Ignaros  culpae  quos  facis  esse  tuae? 
Et  cur  ignorenf?    matri  licet  omnia  narres: 

Nil  tua,  Cydippe,  facta  pudoris  babent. 
Ordine  fac  referas,  ut  sis  mihi  cognita  primum, 

Sacra  pharetratae  dum  facit  ipsa  deae, 
205  Ut  te  conspecta  subito,  si  forte  notasti, 

Restiterim  fixis  in  tua  membra  genis, 
Et,  te  dum  nimium  miror,  nota  certa  furoris, 

Deciderint  umeris  pallia  lapsa  meis; 
Postmodo  nescio  qua  venisse  volubile  malum, 
210      Yerba  ferens  doctis  insidiosa  notis, 

Quod  quia  sit  lectum  sancta  praesente  Diana, 

Esse  tuam  vinctam  numine  teste  fidem. 
Ne  tamen  ignoret,  scripti  sententia  quae  sit^ 


166  EPISTULAE. 

Lecta  tibi  quondam  nunc  quoque  verba  refer: 
215  'Nube,  precor/  dicet  ^cui  te  bona  numina  iungunt; 
Quem  fore  iurasti,  sit  gener  ille  mihi. 
Quisquis  is  est,  placeat,  quoniam  placet  ante  Dianae!' 

Talis  erit  mater,  si  modo  mater  erit, 
Sed  tamen  (et  quaerat!),  quis   sim  qualisque,  videto: 
220      Inveuiet  vobis  consuluisse  deam: 

lusula,  Carthaeis  quondam  celeberrima  nymphis, 

Ciugitur  Aegaeo,  nomine  Cea,  mari: 
IUa  mihi  patriast,  nec,  si  generosa  probatis 
Nomina,  despectis  arguor  ortus  avis; 
225  Sunt  et  opes  nobis,  sunt  et  sine  crimine  mores: 
Amplius  utque  nihil^  me  tibi  iungit  amor. 
Appeteres  talem  vel  non  iurata  maritum, 

luratae  vel  uon  talis  habendus  erat. 
Haec  tibi  me  in  somnis  iaculatrix  scribere  Phoebe, 
230      Haec  tibi  me  vigilem  scribere  iussit  Amor, 
E  quibus  alterius  mihi  iam  nocuere  sagittae, 

Alterius  noceaut  ue  tibi  tela,  cave! 
luncta  salus  nostrast:  miserere  meique  tuique! 
Quid  dubitas  unam  ferre  duobus  opem? 
235  Quod  si  contigerit,  cum  iam  data  signa  sonabunt 
Tiuctaque  votivo  sanguine  Delos  erit, 
Aurea  ponetur  mali  felicis  imago, 

Causaque  versiculis  scripta  duobus  erit: 
'Effigie  pomi  testatur  Acoutius  huius, 
240      Quae  fuerint  in  eo  scrij)ta,  fuisse  rata.' 
Lougior  infirmum  ne  lasset  epistula  corpus 
Clausaque  consueto  sit  sibi  fiue,  vale! 

CYDIPPE  ACONTIO. 
XX.  *  [Littera  pervenit  tua,  quo  consuevit,  Aconti, 
Et  paenest  oculis  iusidiata  meis.]  * 
Pertimui  scriptumque  tuum  siue  murmure  legi, 

luraret  ne  quos  inscia  lingua  deos; 
Et,  puto,  captasses  iterum,  uisi,  ut  ipse  fateris, 
Promissam  scires  me  satis  esse  semel. 


XVmi.  [XX.]  AC.  214-242.    XX.  [XXI.]  CYDIPPE  1—41.     167 

5  Nec  lectnra  fui,  sed,  si  tibi  dura  fuissem, 
Aucta  foret  saevae  forsitan  ira  deae; 
Omnia  cum  faciam,  cum  dem  pia  tura  Dianae, 

lUa  tamen  iusta  plus  tibi  parte  favet, 
Utque  cupis  credi,  memori  te  vindicat  ira: 
10      Talis  in  Hippolyto  vix  fuit  illa  suo. 
At  melius  virgo  favisset  virginis  annis, 
Quos  vereor  paucos  ne  velit  esse  milii. 
*Languor  enim  causis  non  apparentibus  haeret, 

Adjuvor  et  nulla  fessa  medentis  ope. 
15  Quam  tibi  nunc  gracilem  vix  haec  rescribere  quamque 
Pallida  vix  cubito  membra  levare  putas? 
Nunc  timor  accedit,  ne  quis  nisi  conscia  nutrix 

Colloquii  nobis  sentiat  esse  vices. 
Ante  fores  sedet  liaec  quid  agamque  rogantibus  intus, 
20      Ut  possim  tuto  scribere,  'dormit'  ait; 

Mox,  ubi,  secreti  longi  causa  optima,  somnus 

Credibilis  tarda  desinit  esse  mora, 
lamque  venire  videt,  quos  uon  admittere  durumst, 
Excreat  et  ficta  dat  mihi  signa  nota. 
23  Sicut  erant,  properans  verba  inperfecta  relinquo, 
Et  tegitur  trepido  littera  cauta  sinu. 
Inde  meos  digitos  iterum  repetita  fatigat: 

Quantus  sit  uobis  adspicis  ipse  labor, 
Quo,  peream,  si  dignus  eras,  ut  vera  loquamur: 
30      Sed  melior  iusto  quamque  mereris  ego! 
Ergo  te  propter  totiens  incerta  salutis 

Commentis  poenas  doque  dedique  tuis? 
Haec  nobis  formae  te  laudatore  superbae 
Contingit  merces?  et  placuisse  nocet? 
35  Si  tibi  deformis,  quod  mallem,  visa  fuissem, 
Culpatum  nulla  corpus  egeret  ope; 
Nunc  laudata  gemo,  nunc  me  certamine  vestro 

Perditis,  et  proprio  vuhieror  ipsa  bono! 
Dum  neque  tu  cedis,  nec  se  putat  ille  secundum, 
40      Tu  votis  obstas  illius,  ille  tuis, 

Ipsa  vehit  navis  iactor,  quam  certus  in  altum 


168  EPISTULAE. 

Propellit  Boreas,  aestus  et  unda  refert, 
Cumque  dies  caris  optata   pareutibus  iustat, 

Inmodicus  pariter  corporis  ardor  adest. 
•15  Ei  mihi!  coniugii  tempus  crudelis  ad  ipsum 

Perseplione  nostras  pulsat  acerba  fores! 
lam  pudet^  et  timeo,   quamvis  milii  conscia  non  sim^ 

Offeusos  videar  ne  meruisse  deos. 
Accidere  haec  aliquis  casu  contendit,  at  alter 
50      Acceptum  superis  himc  negat  esse  virum, 
Neve  nihil  credas  iii  te  quoque  dicere  famam, 

Facta  veneficiis  pars  putat  ista  tuis. 
Causa  latet,  mala  nostra  patent:  vos  pace  movetis 

Aspera  submota  proelia,  plector  ego! 
55  Dic  mihi  nunc  solitoque  tibi  ue  decipe  more : 

Quid  facies  odio,  sic  ubi  amore  noces? 
Si  laedis,  quod  amas,  hostem  sapienter  amabis: 

Me,  precor,  ut  serves^  perdere  velle  velis! 
Aut  tibi  iam  nullast  speratae  cura  puellae, 
00      Quam  ferus  indigna  tabe  perire  sinis, 

Aut,  dea  si  frustra  pro  me  tibi  saeva  rogatur, 

Qua  mihi  te  iactas,  gratia  nulla  tuast. 
Elige^  quid  fingas:  non  vis  placare  Dianam: 

Inmemor  es  nostri-,  non  potes:  illa  tuist! 
65  Vel  numquam  mallem  vel  non  mihi  tempore  in  illo 

Esset  in  Aegaeis  cognita  Delos  aquis. 
Tunc  mea  difficili  deductast  aequore  navis, 

Et  fuit  ad  coeptas  hora  sinistra  vias. 
Quo  pede  processi?  quo  me  pede  limine  movi? 
To      Picta  citae  tetigi  quo  pede  texta  ratis? 
Bis  tamen  adverso  redierunt  carbasa  vento: 

Mentior  a  demens!  ille  secundus  erat; 
Ille  secundus  erat,  qui  me  referebat  euntem 

Quique  parum  felix  inpediebat  iter. 
75  Atque  utinam  constans  contra  mea  vela  fuisset! 

Sed  stultumst  venti  de  levitate  queri. , 
Mota  loci  fama  properabam  visere  Delon 

Et  facere  ignava  puppe  videbar  iter; 


XX.  [XXI.]  CYDIPPE  42—115.  169 

Quam  saepe  ut  tardis  feci  convicia  remis 
80      Questaque  sum  vento  lintea  parca  dari! 

Et  iam   transieram  Myconon,   iam  Tenon   et  Andron, 

Inque  meis  oculis  candida  Delos  erat; 
Quam  procul  ut  vidi,  ^quid  me  fugis,  insula',  dixi, 
'Laberis  in  magno  numquid,  ut  ante,  mari?' 
8»  Institeram  terrae,  cum  iam  prope  luce  peracta 
Demere  purpureis  Sol  iuga  veUet  equis; 
Quos  idem  solitos  postquam  revocavit  ad  ortus, 

Comuntur  nostrae  matre  iubeute  comae, 
Ipsa  dedit  gemmas  digitis  et  crinibus  aurum 
^o      Et  vestes  umeris  induit  ipsa  meis. 

Protinus  egressae  superis,  quibus  insula  sacrast, 

Flava  salutatis  tura  merumque  damus, 

Dumque  parens  aras  votivo  sanguine  tingit 

Festaque  fumosis  ingerit  exta  focis, 

••5  Sedula  me  nutrix  alias  quoque  ducit  in  aedes, 

Erramusque  vago  per  loca  sacra  pede, 

Et  modo  porticibus  spatior  modo  munera  regum 

Miror  et  in  cunctis  stantia  signa  locis, 
Miror  et  innumeris  structam  de  comibus  aram 
100      Et  de  qua  pariens  arbore  nixa  deast, 

Et  quae  praeterea  (ueque  enim  meminive  libetve, 

Quidquid  ibi  vidi,  dicere)  Delos  babet. 
Forsitan  haec  spectans  a  te  spectabar,  Aconti, 
Visaque  simplicitas  est  mea  posse  capi. 
105  Tn  templum  redeo  gradibus  sublime  Dianae: 
(Tutior  hoc  ecquis  debuit  esse  locus?) 
Mittitur  ante  pedes  malum  cum  carmine  tali  — 

Ei  mihil  iuravi  nunc  quoque  paene  tibil 
Sustulit  hoc  nutrix  mirataque  'perlege'  dixit: 
110      Insidias  legi,  magne  poeta,  tuas. 
Xomine  coniugii  dicto  confusa  pudore 

Sensi  me  totis  erubuisse  genis 
Luminaque  in  gremio  veluti  defixa  tenebam, 
Luniina  propositi  facta  ministra  tui. 
113  Inprobe,  quid  gaudes,  aut  quae  tibi  gloria  partast, 


170  EPISTULAE. 

Quidve  vir  elusa  virgine  laudis  habes? 
Nou  ego  coustiteram  sumpta  peltata  securi, 

Qualis  in  Iliaco  Penthesilea  solo, 
Nullus  Amazonio  caelatus  balteus  auro, 
120      Sicut  ab  Hippolyte,  praeda  relata  tibist. 
Verba  quid  exultas  tua  si  mihi  verba  dederunt, 

Sumque  parum  prudens  capta  puella  dolis? 
Cydippen  jDomum,  pomum  Schoeneida  cepit: 

Tu  uunc  Hippomenes  scilicet  alter  eris? 
125  At  faerat  melius,  si  te  puer  iste  tenebat, 

Quem  tu  nescio  quas  dicis  habere  vices, 
More  bonis  solito  spem  non  corrumpere  fraude: 

Exoranda  tibi,  non  capienda  fui! 
Cur,  me  cum  peteres,  ea  non  profitenda  putabas, 
130      Propter  quae  nobis  ipse  petendus  eras? 
Cogere  cur  potius  quam  persuadere  volebas, 

Si  poteram  audita  condicione  capi? 
Quid  tibi  nunc  prodest  iurandi  formula  iuris 

Linguaque  praesentem  testificata  deam? 
135  Quae  iurat,  mens  est:  nil  coniuravimus  illa; 

Illa  fidem  dictis  addere  sola  potest. 
[Consilium  prudensque  animi  sententia  iurat, 

Et  nisi  iudicii  vincula  nuUa  valent.] 
Si  tibi  coniugium  volui  promittere  nostrum, 
140      Exige  polliciti  debita  iura  tori! 

Sed  si  nil  dedimus  pi^aeter  sine  pectore  vocem, 

Verba  suis  frustra  viribus  orba  tenes. 
Non  ego  iuravi;  legi  iurantia  verba: 

Vir  mihi  non  isto  more  legendus  eras. 
145  Decipe  sic  alias;  succedat  epistula  pomo! 

Si  valet  hoc,  magnas  ditibus  aufer  opes; 
Fac  iurent  reges  sua  se  tibi  regna  daturos, 

Sitque  tuum,  toto  quidquid  in  orbe  placet! 
Maior  es  hoc  ipsa  multo,  mihi  crede,  Diaua, 
150      Si  tua  tam  praesens  littera  numen  habet. 

Cum  tamen  haec  dixi,  cum  me  tibi  firma  negavi, 

Cum  bene  promissi  causa  peracta  meist^ 


XX.  [XXI.]  CYDIPPE  iiG— 189.  171 

Coufiteor,  timeo  saevae  Latoidos  iram 

Et  corpiis  laedi  suspicor  iude  meum. 
155  Nam  quare,  quotieus  socialia  sacra  parautur, 

Nupturae  totiens  lauguida  membra  caduut? 
Ter  milii  iam  veuieus  positas  Hymeuaeus  ad  aras 

Fugit  et  a  thalami  limiue  terga  dedit, 
Vixque  mauu  pigra  totieus  iufusa  resumit 
160      Lumiua,  vix  moto  corripit  igue  faces; 
Saepe  corouatis  stillant  unguenta  capillis 

Et  trahitur  multo  splendida  palla  croco: 
Cum  tetigit  limen,  lacrimas  mortisque  timorem 

Ceruit  et  a  cultu  multa  remota  suo, 

167  Et  pudet  iu  tristi  laetum  consurgere  tm'ba, 

168  Quique  erat  in  palla,  transit  iu  ora  rubor; 
165  Proicit  ipse  suas  de  ducta  fronte  coronas 

Spissaque  de  nitidis  tergit  amoma  comis: 

169  At  mihi  vael  miserae  torreutur  febribus  artus 

"!Et  gra^dus  iusto  pallia  poudus  habeut, 
Nostraque  plorautes  video  super  ora  pareutes, 

Et  face  pro  thalami  fax  mihi  mortis  adest. 
Parce  laboranti,  picta  dea  laeta  pharetra, 

Daque  salutiferam  iam  mihi  fratris  opem: 
iTo  Turpe  tibist,  illum  causas  depellere  leti, 

Te  contra  titulum  mortis  habere  meae. 
Numquid,  iu  umbroso  cum  velles  fonte  lavari, 

Liprudens  vultus  ad  tua  labra  tuli? 
Praeteriine  tuas  de  tot  coelestibus  aras, 
180      Aque  tuast  nostra  spreta  parente  parens? 
Xil  ego  peccavi,  nisi  quod  periuria  legi 

Inque  parum  fausto  carmiue  docta  fui. 
Tu  quoque  pro  nobis,  si  nou  mentiris  amorem. 

Tura  feras:  prosint,  quae  nocuere,  manus! 
185  Cur,  quae  succenset,  quod  adhuc  tibi  pacta  puella 

Non  tua  sit,  fieri  ne  tua  possit,  agit? 
Omiiia  de  viva  tibi  sunt  sperauda:  quid  aufert 

Saeva  mihi  vitam,  spem  tibi  diva  mei? 
Nec  tu  credideris  illum,  cui  destinor  uxor, 


172  EPISTULAE. 

100      Aegra  snperposita  membra  fovere  manu! 
Adsidet  ille  quidem,  quantum  permittitur.  ipse 

Sed  meminit,  nostrum  virginis  esse  torum. 
lam  quoque  neseio  quid  de  te  sensisse  videtur: 
Nam  lacrimae  causa  saepe  latente  cadunt^ 
195  Et  minus  audacter  blanditur  et  oscula  rara 
Admovet  et  timido  me  vocat  ore  suam. 
Nec  miror  sensisse,  notis  cum  prodar  apertis: 

In  dextrum  versor^  cum  venit  ille,  latus 
Nec  loquor,  et  tecto  simulatur  lumine  somnus, 
200      Captantem  tactus  reicioque  manum. 

Ingemit  et  tacito  suspirat  pectore,  me  quod 

Offensam,  quamvis  non  mereatur,  habet. 
Ei  mihi,  quod  gaudes,  et  te  iuvat  ipsa  voluntas! 
Ei  mihi,  quod  sensus  sum  tibi  fassa  meos! 
205  Ei  mihi!  lingua  labat!  tu  nostra  iustius  ira, 
Qui  mihi  tendebas  retia,  diguus  eras! 
Scribis,  ut  invalidum  liceat  tibi  visere  corpus: 

Es  procul  a  nobis,  et  tamen  inde  noces. 
Mirabar,  quare  tibi  nomen  Acontius  esset: 
210      Quod  faciat  longe  vuhms,  acumen  habes-, 
Certe  ego  convalui  nondum  de  vubiere  tali, 

Ut  iaculo  scriptis  eminus  icta  tuis. 
Quid  tamen  huc  venias?  sane  miserabile  corpus! 
Ingenii  videas  bina  tropaea  tui! 
215  Concidimus  macie,  color  est  sine  sanguine,  qualem 
In  pomo  refero  mente  fuisse  tuo, 
Candida  nec  mixto  sublucent  ora  rubore: 
Forma  novi  talis  marmoris  esse  solet; 
Argenti  color  est  inter  convivia  talis, 
220      Quod  tactum  gelidae  frigore  pallet  aquae. 
Si  me  nunc  videas,  visam  prius  esse  negabis 

^irte  nec  est'  dices  ^sta  petita  mea', 
Promissique  fidem,  ne  sim  tibi  iujicta,  remittes 
Et  cupies  illud  non  meminisse  deam. 
225  Forsitan  et  facies,  iurem  ut  contraria  rursus, 
Quaeque  legam  mittes  altera  verba  mihi. 


r 


XX.  [XXI.]  CYDIPPE  190-24S.    [XV.]  SAPPHO  i— lo.     173 

Setl  tamen  adspiceres  vellem,  quod  et  ipse  rogabas: 

Adspiceres  sponsae  languida  membra  tuae! 
Durius  et  ferro  cum  sit  tibi  pectus,  Aconti, 
30      Tu  veniam  nostris  vocibus  ipse  petas. 

Ne  tamen  ignores:  oj)e  qua  revalescere  possim, 

Quaeritur  a  Delphis  fata  canente  deo; 
Is  quoque  nescio  quam,  nunc  ut  vaga  fama  susurrat, 

Neclectam  queritur  testis  habere  fidem. 
35  Hoc  deus,  boc  vates,  hoc  et  mea  carmina  dicunt: 

A!  desuut  voto  carmina  nulla  tuo! 
Unde  tibi  favor  bic?  nisi  quod  nova  forte  repertast 

Quae  capiat  magnos  littera  lecta  deos 

Teque  tenente  deos  partis  sequor  ipsa  deorum 

10      Doque  libens  victas  in  tua  vota  manus 

Fassaque  sum  matri  deceptae  foedera  linguae 

Lumina  fixa  tenens  plena  pudoris  humo. 
Cetera  cura  tuast:  plus  hoc  quoque  virgine  factum, 

Non  timuit  tecum  quod  mea  charta  loqui. 
45  lam  satis  invalidos  calamo  lassavimus  artus, 

Et  mauus  officium  longius  aegra  negat. 
Quid,  nisi  quod  cupio  me  iam  coniungere  tecum, 

Restat?  ut  adscribat  littera  nostra  Vale'.* 


EPISTULA  SAPPHUS. 

SAPPHO  PHAONI. 

]  Ecquid,  ut  adspectast  studiosae  littera  dextrae, 
Protinus  est  oculis  cognita  nostra  tuis? 
An,  nisi  legisses  auctoris  nomina  Sapphus, 
Hoc  breve  nescires  uude   movetur  opus? 
5  Forsitan  et  quare  mea  sint  alterna  requiras 
Carmina,  cum  lyricis  sim  magis  apta  modis. 
Flendus  amor  meus  est:  elegi  flebile  carmen; 

Non  facit  ad  lacrimas  barbitos-  ulla  meas. 
Uror,  ut  indomitis  iguem  exercentibus  Euris 
10      FertiKs  accensis  messibus  ardet  ao-er; 


174  EPISTULAE. 

Arva,  Phaon,  celebras  diversa  Typlioidos  Aetnae: 

Me  calor  Aetnaeo  nou  minor  igne  tenet. 
Nec  mihi,  dispositis  qnae  iungam  carmina  nervis, 

Proveniunt,  (vacuae  carmina  mentis  opus!) 
15  Nec  me  Pyrrhiades  Methymniadesve  puellae, 

Nec  me  Lesbiadum  cetera  turba  iuvant; 
Vilis  Anactorie,  viHs  mihi  candida  Cydro 

Non  oculis  gratast  Atthis_,  ut  ante,  meis 
Atque  aliae  centum,  quas  hic  sine  crimine  amavi: 
20      Inprobe,  multarum  quod  fuit,  unus  habes. 
Est  in  te  facies,  sunt  apti  lusibus  anni: 

0  facies  oculis  insidiosa  meis! 
Sume  iidem  et  pharetram:  fies  manifestus  Apollo; 

Accedant  capiti  cornua:  Bacchus  eris. 
25  Et  Phoebus  Daphnen,  et  Gnosida  Bacchus  amavit, 

Nec  norat  lyricos  illa  vel  illa  modos; 
At  mihi  Pegasides  blandissima  carmina  dictant: 

lam  canitur  toto  nomen  in  orbe  meum, 
Nec  pkis  Alcaeus,  consors  patriaeque  lyraeque, 
30      Laudis  habet,  quamvis  grandius  ille  sonet. 
Si  mihi  difficilis  formam  natura  negavit, 

Ingenio  formae  damna  rependo  meae: 
[Nec  me  despicias,  si  sim  tibi  corpore  parva 

Mensuramque  brevis  nominis  ipsa  fero;] 
Sum  brevis,  at  nomen,  quod  terras  inpleat  omnes, 

Est  mihi;  mensuram  nominis  ipsa  fero. 
35  Candida  si  non  sum,  placuit  Cepheia  Perseo 

Andromede,  patriae  fusca  colore  suae; 
Et  variis  albae  iunguntur  saepe  cohimbae, 

Et  niger  a  viridi  turtur  amatur  ave. 
Si,  nisi  quae  facie  poterit  te  digna  videri, 
40      Nulla  futura  tuast,  nulla  futura  tuast: 
At  mea  cum  legeres,  etiam  formosa  videbar: 

Unam  iurabas  usque  decere  loqui; 
Cantabam,  memini  (meminerunt  omnia  amantes): 

Oscula  cantanti  tu  mihi  rapta  dabas; 
45  Haec  quoque  laudabas,  omnique  a  parte  placebam, 


[XV.]  SAPPHO  11—82.  175 

■ 

Sed  tunc  praecipue,  cum  lit  Anioris  opus. 
Tunc  te  plus  solito  lascivia  nostra  iuvabat 

Crebraque  mobilitas  aptaque  verba  ioco 
Et  quod,  ubi  amborum  fuerat  confusa  voluptas, 
50      Plurimus  in  lasso  corpore  languor  erat. 

Nunc  tibi  Sicelides  veuiunt  nova  praeda  puellae: 

Quid  mihi  cum  Lesbo?  Sicelis  esse  volo. 
At  vos  erronem  tellure  remittite  vestra, 

Nisiades  matres  Nisiadesque  nums, 
55  Nec  vos  decipiant  blandae  mendacia  linguae! 

Quae  dicit  vobis,  dixerat  ante  mihi. 
Tu  quoque,   quae  montes  celebras,   Erycina,   Sicanos, 

(Nam  tua  sum)  vati  consule,  diva,  tuae! 
An  gravis  inceptum  peragit  fortima  tenorem 
60      Et  manet  in  cursu  semper  acerba  suo? 
Sex  mihi  natales  ierant,  cum  lecta  parentis 

Ante  diem  lacrimas  ossa  bibere  meas; 
Sparsit  opes  frater  meretricis  captus  amore 

^lixtaque  cum  turpi  damna  pudore  tulit; 
65  Factus  inops  agili  peragit  freta  caerula  remo, 

Quasque  male  amisit,  nunc  male  quaerit  opes; 
Me  quoque,  quod  monui  bene  multa  fideliter,  odit: 

Hoc  mihi  Hbertas,  hoc  pia  lingua  dedit; 
Et  tamquam  desint,  quae  me  sine  fine  fatigent, 
70      Accumulat  curas  filia  parva  meas; 
Ultima  tu  nostris  accedis  causa  querehs: 

Non  agitur  vento  nostra  carina  suo! 
Ecce,  iacent  collo  sparsi  sine  lege  capilli, 

Nec  premit  articulos  lucida  gemma  meos: 
"5  Veste  tegor  viK,  nullumst  in  crinibus  aurum, 

Non  Arabum  noster  dona  capillus  habet. 
Cui  colar  infehx,  aut  cui  placuisse  hiborem? 

IUe  mei  cultus  unicus  auctor  abes. 
Molle  meum  levibusque  cor  est  violabile  telis, 
80      Et  semper  causast,  cur  ego  semper  amem, 
Sive  ita  nascenti  legem  dixere  Sorores, 

Nec  data  sunt  vitae  fila  severa  meae, 


176  EPISTULAE. 

• 

Sive  abeunt  studia  iu  mores,  artisque  magistra 

Ingenium  nobis  molle  Thalia  facit. 
85  Quid  mirum,  si  me  primae  lanuginis  aetas 

Abstulit  atque  anni,  quos  vir  amare  potest? 
Himc  ne  pro  Cephalo  raperes,  Aurora,  timebam; 

Et  faceres!  sed  te  prima  rapina  tenet. 
Hunc  si  conspiciat,  quae  conspicit  omnia,  Plioebe, 
90      lussus  erit  somnos  continuare  Phaon; 
Hunc  Venus  in  caelum  curru  vexisset  eburno, 

Sed  videt  et  Marti  posse  placere  suo. 
0  nec  adhuc  iuvenis,  nec  iam  puer,  utilis  aetas, 

0  decus  atque  aevi  gloria  magna  tui, 
95  Huc  ades  inque  sinus,  formose,  relabere  nostros! 

Non  ut  ames  oro,  verum  ut  amare  sinas. 
Scribimus,  et  lacrimis  oculi  rorantur  obortis: 

Adspice,  quam  sit  in  hoc  multa  litura  loco! 
Si  tam  certus  eras  hinc  ire,  modestius  isses, 
100      Si  modo  dixisses  '^Lesbi  puella,  vale!' 

Non  tecum  lacrimas,  non  oscula  nostra  tulisti: 

Denique  non  timui,  quod  dolitura  fui. 
Nil  de  te  mecumst  nisi  tantum  iniuria,  nec  tu, 

Admoneat  quod  te,  pignus  amantis  habes. 
105  Non  mandata  dedi,  neque  enim  mandata  dedissem 

Ulla,  nisi  ut  nolles  inmemor  esse  mei. 
Per  tibi,  qui  numquam  longe  discedit,  Amorem, 

Perque  novem  iuro,  numina  nostra,  deas, 
Cum  mihi  nescio  quis  'fugiunt  tua  gaudia'  dixit, 
110      Nec  me  fiere  diu,  nec  potuisse  loqui: 
Et  lacrimae  deerant  oculis  et  verba  palato, 

Adstrictum  gelido  frigore  pectus  erat; 
Postquam  se  dolor  invenit,  nec  pectora  plangi 

Nec  puduit  scissis  exuhilare  comis, 
115  Non  aHter,  quam  si  nati  pia  mater  adempti 

Portet  ad  exstructos  corpus  inane  rogos. 
Gaudet  et  e  nostro  crescit  maerore  Charaxus 

Frater  et  ante  oculos  itque  reditque  meos, 
Utque  pudenda  mei  videatur  causa  doloris, 


[XV.]   SAPPHO  83-156.  177 

120      *Quid  dolet  haec?  certe  filia  vivit'  ait. 

Non  veniunt  in  idem  pudor  atque  amor:  omne  videbat 

Yulgus;  eram  lacero  pectus  aperta  sinu. 
Tu  mihi  cura,  Phaon!  te  somnia  nostra  reducunt, 
Somnia  formoso  candidiora  die; 
125  Illic  te  invenio,  quamvis  regionibus  absis; 
Sed  non  longa  satis  gaudia  somnus  habet. 
Saepe  tuos  nostra  cervice  onerare  lacertos, 

Saepe  tuae  videor  supposuisse  meos; 
Oscula  cognosco,  quae  tu  committere  linguae 
130      Aptaque  consueras  acciijere,  apta  dare; 
Blandior  interdum  verisque  simillima  verba 

Eloquor,  et  vigilant  sensibus  ora  meis: 
Ulteriora  pudet  narrare,  sed  omnia  fiunt, 
Et  iuvat^  et  sine  te  non  licet  esse  mihi. 
135  At  cum  se  Titan  ostendit  et  omnia  secum, 
Tam  cito  me  somnos  destituisse  queror; 
Antra  nemusque  peto,  tamquam  nemus  antraque  prosint : 

Conscia  deliciis  illa  fuere  meis; 
Illuc  mentis  inops,  ut  quam  furialis  Erichtho 
L40      Abstulit,  in  coUo  crine  iacente  feror. 
Antra  vident  oculi  scabro  pendentia  tofo, 

Quae  mihi  Mygdonii  marmoris  instar  erant; 
Invenio  silvam,  quae  saepe  cubilia  nobis 
Praebuit  et  multa  texit  opaca  coma, 
L45  Sed  non  invenio  dominum  silvaeque  meumque; 
Yile  solum  locus  est:  dos  erat  ille  loci. 
Cognovi  pressas  noti  mihi  caespitis  herbas: 
De  nostro  curvum  pondere  gramen  erat; 
Incubui  tetigique  locum,  qua  parte  fuisti: 
150      Grata  prius  lacrimas  conbibit  herba  meas; 
Quin  etiam  rami  positis  lugere  videntur 

Frondibus,  et  nullae  dulce  queruntur  aves; 
Sola  virum  non  ulta  pie  maestissima  mater 
Concinit  Ismarium  Daulias  ales  Ityn: 
55  Ales  Ityn,  Sappho  desertos  cantat  amores; 
Hactenus  ut  media  cetera  nocte  silent. 
OviD.  I.  t2 


I 


178  EPISTULAE. 

Est  nitidus  vitroque  magis  perlucidus  omni 

Fons  sacer  (hunc  multi  numen  habere  putant), 
Quem  supra  ramos  expandit  aquatica  lotos, 
160      Una  nemus;  tenero  caespite  terra  viret: 
Hic  ego  cum  lassos  posuissem  fletibus  artus, 

Constitit  ante  oculos  naias  una  meos; 
Constitit  et  dixit  'quoniam  non  ignibus  aequis 

Ureris,  Ambraciast  terra  petenda  tibi; 
165  Phoebus  ab  excelso^  quantum  patet,  adspicit  aequor 

(Actiacum  populi  Leucadiumque  vocant): 
Hinc  se  Deucalion  Pyrrhae  succensus  amore 

Misit  et  inlaeso  corpore  pressit  aquas; 
Nec  mora,  versus  amor  tetigit  lentissima  Pyrrhae 
170      Pectora,  Deucalion  igne  levatus  erat. 

Hanc  legem  locus  ille  tenet.    pete  protinus  altam 

Leucada  nec  saxo  desiluisse  time!' 
Ut  monuit,  cum  voce  abiit;  ego  territa  surgo, 

Nec  gravidae  lacrimas  continuere  genae. 
175  Ibimus,  o  nymphe,  monstrataque  saxa  petemus: 

Sit  procul  insano  victus  amore  timor! 
Quidquid  erit,  melius  quam  nunc  erit!    aura,  subito: 

Et  mea  non  magnum  corpora  pondus  habent; 
Tu  quoque,  mollis  Amor,  pennas  suppone  cadenti, 
180      Ne  sim  Leucadiae  mortua  crimen  aquae! 
Inde  chelyn  Phoebo,  communia  munera,  ponam, 

Et  sub  ea  versus  unus  et  alter  erunt: 
'Grata  lyram  posui  tibi^  Phoebe,  poetria  Sappho: 

Conveuit  illa  mihi,  convenit  illa  tibi.' 
185  Cur  tamen  Actiacas  miseram  me  mittis  ad  oras, 

Cum  profugum  possis  ipse  referre  pedem? 
Tu  mihi  Leucadia  potes  esse  salubrior  unda: 

Et  forma  et  meritis  tu  mihi  Phoebus  eris. 
An  potes,  o  scopulis  uudaque  ferocior  illa, 
190      Si  moriar,  titulum  mortis  habere  meae? 
At  quanto  melius  iungi  mea  pectora  tecum 

Quam  poterant  saxis  praecipitanda  dari! 
Haec  sunt  illa,  Phaon,  quae  tu  laudare  solebas, 


[XV.J    SAPPHO   157-220.  179 

Yisaque  sunt  totieus  ingeniosa  tibi. 
195  Nunc  vellem  facunda  forem;  dolor  artibus  obstat 
Ingeniumque  meis  substitit  omne  malis; 
Non  mihi  respondent  veteres  in  carmina  vires: 

Plectra  dolore  tacent,  muta  dolore  lyrast. 
Lesbides  aequoreae,  nupturaque  nuptaque  proles, 
200      Lesbides,  Aeolia  nomina  dicta  lp'a, 
Lesbides,  infamem  quae  me  fecistis  amore, 

Desinite  ad  citharas  turba  venire  meas: 
Abstulit  omne  Phaon,  quod  vobis  ante  placebat, 
Me  miseram!  dixi  quam  modo  paene  'meus'. 
aooEfficite,  ut  redeat:  vates  quoque  vestra  redibit; 
Ligenio  vires  ille  dat,  ille  rapit. 
Ecquid  ago?  precibus  pectusne  agreste  movetur? 

A!  riget,  et  Zephyri  verba  caduca  ferunt! 
Qui  mea  verba  ferunt,  vellem  tua  vela  referrent: 
210      Hoc  te,  si  saperes,  lente,  decebat  opus. 
Sive  redis,  puppique  tuae  votiva  paranda 

Mimera,  quid  laceras  pectora  nostra  mora? 
Solve  ratem:  Venus  orta  mari  mare  praestat  amanti, 
Aura  dabit  cursum,  tu  modo  solve  ratem; 
215  Ipse  gubernabit  residens  in  puppe  Cupido, 
Ipse  dabit  tenera  vela  legetque  manu. 
Sive  iuvat  longe  fugisse  Pelasgida  Sapphon, 
(Non  tamen  invenies,  cur  ego  digna  fugi) 
Hoc  saltem  miserae  crudelis  epistula  dicat, 
220      Ut  mihi  Leucadiae  fata  petantur  aquae! 


12* 


P.  OVIDI  NASONIS 
MEDICAMINA  FACIEI  FEMINEAE. 

Discite,  quae  faciem  commeiidet  cura,  puellae, 

Et  quo  sit  vobis  causa  tuenda  modo! 
Cultus  humum  sterilem  Cerealia  pendere  iussit 

Munera:  mordaces  interiere  rubi; 
5  Cultus  et  in  pomis  sucos  emendat  acerbos, 

Fissaque  adoptivas  accipit  arbor  opes. 
Culta  placent:  auro  sublimia  tecta  linuntur; 

Nigra  sub  inposito  marmore  terra  latet; 
Vellera  saepe  eadem  Tyrio  medicautur  aeno; 
10      Sectile  deliciis  India  praebet  ebur. 
Forsitan  antiquae  Tatio  sub  rege  Sabinae 

Maluerint  quam  se  rura  paterna  coK, 
Cum  matrona,  premens  altum  rubicunda  sedile, 

Adsiduo  durum  pollice  nebat  opus, 
15  Ipsaque  claudebat,  quos  fiUa  paverat,  agnos, 

Ipsa  dabat  virgas  caesaque  ligna  foco; 
At  vestrae  matres  teneras  peperere  puellas: 

Vultis  inaurata  corpora  veste  tegi, 
Vultis  odoratos  positu  variare  capillos, 
20      Conspicuam  gemmis  vultis  babere  manum; 
Induitis  collo  lapides  Oriente  petitos, 

Et  quantos  onus  est  aure  tulisse  duos. 
Nec  tamen  indignum:  sit  vobis  cura  placendi, 

Cum  comptos  habeant  saecula  nostra  viros; 
25  Feminea  vestri  potiuntur  lege  mariti, 

Et  vix  ad  cultus  nupta,  quod  addat,  habet .... 
Quo  se  cuique  parent  et  quo  venentur  amores, 

Refert:  munditia  crimina  nuUa  merent. 
Rure  latent  finguntque  comas:  licet  arduus  illas 
30      Celet  Athos,  cultas  altus  habebit  Athos! 


MED.  FAC.  FEM.  i— 67.  181 

Est  etiam  placuisse  sibi  quaecumque  voluptas: 

Yirgiiiibus  cordi  grataque  forma  suast; 
Laudatas  liomiiii  volucris  lunonia  pemias 

Explicat,  et  forma  muta  superbit  avis. 
35  Sic  potius  vos  urget  amor  quam  fortibus  herbis, 

Quas  maga  terribili  subsecat  arte  mamis; 
Nec  vos  graminibus  nec  mixto  credite  suco 

Nec  temptate  nocens  virus  amantis  equae: 
Nec  mediae  Marsis  finduntur  cantibus  angues, 
40      Nec  redit  in  fontes  unda  supina  suos, 
Et,  quamvis  aliquis  Temesaea  removerit  aera, 

Numquam  Luna  suis  excutietur  equis. 
Prima  sit  in  vobis  morum  tutela,  puellae! 

Ingenio  facies  conciliante  placet. 
45  Certus  amor  morumst:  formam  populabitur  aetas, 

Et  placitus  rugis  vultus  aratus  erit; 
Tempus  erit,  quo  vos  speculum  vidisse  pigebit, 

Et  veniet  rugis  altera  causa  dolor; 
Sufficit  et  longum  probitas  perdurat  in  aevum, 

50      Perque  suos  annos  hinc  bene  pendet  amor 

Dic  age,  cmn  teneros  somnus  dimiserit  artus, 

Candida  quo  possint  ora  nitere  modo. 
Hordea,  quae  Libyci  ratibus  misere  coloni, 

Exue  de  palea  tegminibusque  suis; 
55  Par  ervi  mensura  decem  madefiat  ab  ovis, 

Sed  cumulent  libras  hordea  nuda  duas. 
Haec  ubi  ventosas  fuerint  siccata  per  auras, 

Leuta  iube  scabra  frangat  asella  mola; 
Et  quae  prima  cadent  vivaci  cornua  cervo, 
60      Contere  m  haec  (solidi  sexta  fac  assis  eat), 
lamque  ubi  pulvereae  fuerint  confusa  farinae, 

Protinus  innumeris  omnia  cerne  cavis; 
Adice  narcissi  bis  sex  siue  cortice  bulbos, 

Strenua  quos  puro  marmore  dextra  t&rat, 
65  Sextantemque  trahat  gummi  cum  semine  Tusco; 

Huc  novies  tanto  j)his  tibi  mellis  eat: 
Quaecumque  afficiet  tali  medicamine  vultum, 


182  MED.  FAC.  FEM.  es— loo. 

Fulgebit  speculo  levior  illa  suo. 
Nec  tu  pallentes  dubita  torrere  lupinos, 
70      Et  siruul  inflantis  corpora  frige  fabae: 
Utraque  sex  habeant  aequo  discrimine  libras, 

Utraque  da  nigris  comminuenda  molis; 
Nec  cerussa  tibi  nec  nitri  spuma  rubentis 
Desit  et  Illyrica  quae  venit  iris  humo; 
75  Da  validis  iuvenum  pariter  subigenda  lacertis; 
Sed  iustum  tritis  micia  pondus  erit; 
Addita  de  querulo  volucrum  medicamina  nido 

Ore  fugant  maculas  (alcyonea  vocant); 
Pondere,  si  quaeris,  quo  sim  contentus  in  illis: 
80      Quod  trahit  in  partes  uncia  secta  duas; 
Ut  coeant  apteque  lini  per  corpora  possint, 

Adice  de  flavis  Attica  mella  favis. 
Quamvis  tura  deos  irataque  numina  placent, 
Non  tamen  accensis  omnia  danda  focis: 
85  Tus  ubi  miscueris  radeuti  corpora  nitro, 

Ponderibus  iustis  fac  sit   utrumque  triens; 
Parte  minus  quarta  direptum  cortice  gummi 

Et  modicum  e  murris  pinguibus  adde  cubum; 
Haec  ubi  contrieris,  per  densa  foramina  cerne; 
90      Pulvis  ab  infuso  melle  premendus  erit. 

Profuit  et  marathos  bene  oleutibus  addere  murris, 
(Quinque  parent  marathi  scripula,  murra  novem) 
Arentisque  rosae  quantum  manus  una  prehendat, 
Cumque  Ammoniaco  mascula  tura  sale; 
95  Hordea  quem  faciunt,  illis  aflfunde  cremorem; 
Aequent  expensas  cum  sale  tura  rosas: 
Tempore  sis  parvo  mollis  licet  inlita  vultus, 

Haerebit  toto  nullns  in  ore  color. 
Vidi,  quae  gelida  madefacta  papavera  lympha 
100      Contereret  teneris  inlineretque  genis 


P.  OVIDI  NASONIS  ARS  AMATORIA. 

LIBER  PRIMUS. 

Siqiiis  in  hoc  artem  populo  nou  noYit  amaudi, 

Hoc  legat  et  lecto  carmine  doctus  amet! 
Arte  citae  veloque  rates  remoque  moventur, 

Arte  leves  currus:  arte  regendus  Amor. 
5  Curribus  Automedon  lentisque  erat  aptus  habenis, 

Tiphys  in  Haemonia  puppe  magister  erat: 
Me  Venus  artificem  tenero  praefecit  Amori; 

Tiphys  et  Automedon  dicar  Amoris  ego. 
Ille  quidem  ferus  est  et  qui  mihi  saepe  repugnet, 
10      Sed  puer  est,  aetas  mollis  et  apta  regi. 
Phillyrides  puerum  cithara  perfecit  Achillem 

Atque  animos  placida  contudit  arte  feros: 
Qui  totiens  socios,  totiens  exterruit  hostes, 

Creditur  annosum  pertimuisse  senem; 
lo  Quas  Hector  sensurus  erat,  poscente  magistro 

Verberibus  iussas  praebuit  ille  manus. 
Aeacidae  Chiron,  ego  sum  praeceptor  Amoris: 

Saevus  uterque  puer,  natus  uterque  dea. 
Sed  tamen  et  tauri  cervix  oneratur  aratro, 
20      Frenaque  magnanimi  dente  teruntur  equi, 
Et  mihi  cedet  Amor,  quamvis  mea  vubieret  arcu 

Pectora  iactatas  excutiatque  faces: 
Quo  me  fixit  Amor,  quo  me  violentius  ussit, 

Hoc  melior  facti  vuhieris  ultor  ero. 
25  Non  ego,  Phoebe,  datas  a  te  mihi  mentiar  artes, 

Nec  nos  aeriae  voce  monemur  avis, 
Nec  mihi  sunt  visae  Clio  CHusque  sorores 


184  ARS  AMATORIA. 

Servanti  pecudes  vallibus,  Ascra,  tuis; 
TJsus  opus  movet  hoc:  vati  parete  perito! 
30      Vera  canam:  coeptis,  mater  Amoris,  ades! 
Este  procul,  vittae  tenues,  insigne  pudoris, 

Quaeque  tegis  medios  instita  longa  pedes! 
Nos  Venerem  tutam  concessaque  furta  canemus, 

Inque  meo  nullum  carmine  crimen  erit. 
35  Principio,  quod  amare  velis,  reperire  labora, 

Qui  nova  nunc  primum  miles  in  arma  venis! 
Proximus  huic  hxbor  est  placitam  exorare  puellam; 

Tertius^  ut  longo  tempore  duret  amor. 
Hic  modus:  haec  nostro  signabitur  area  curru, 
40      Haec  erit  admissa  meta  premenda  rota. 
Dum  licet,  et  loris  passim  potes  ire  sokitis, 

Elige,  cui  dicas  'tu  mihi  sola  places.' 
Haec  tibi  non  tenues  veniet  delapsa  per  auras: 

Quaerendast  oculis  apta  puella  tuis. 
45  Scit  bene  venator,  cervis  ubi  retia  tendat, 

Scit  bene^  qua  frendens  valle  moretur  aper; 
Aucupibus  noti  frutices-,  qui  sustinet  hamos, 

Novitj  quae  multo  pisce  natentur  aquae: 
Tu  quoque,  materiam  longo  qui  quaeris  amori, 
50      Ante  frequens  quo  sit  disce  puella  loco. 
Non  ego  quaerentem  vento  dare  vela  iubebo, 

Nec  tibi,  ut  invenias,  longa  terenda  viast. 
Andromedan  Perseus  nigris  portarit  ab  Indis, 

Raptaque  sit  Phrygio  Graia  puella  viro: 
55  Tot  tibi  tamque  dabit  formosas  Roma  puellas, 

'Haec  habet/  ut  dicas  '^quidquid  in  orbe  fuit.' 
Gargara  quot  segetes,  quot  habet  Methymna  racemos, 

Aequore  quot  pisces,  fronde  teguntur  aves, 
Quot  caelum  stellas,  tot  habet  tua  Roma  puellas; 
60      Mater  in  Aeneae  constitit  urbe  sui. 

Seu  caperis  primis  et  adhuc  crescentibus  annis, 

Ante  oculos  veniet  vera  puella  tuos; 
Sive  cupis  iuvenem,  iuvenes  tibi  mille  placebunt, 

Cogeris  et  voti  nescius  esse  tui; 


I,  28—101.  185 

65  Seu  te  forte  iuvat  sera  et  sapientior  aetas, 

Hoc  quoque,  erede  mihi,  plenius  agmen  erit. 
Tu  modo  Pompeia  lentus  spatiare  sub  umbra, 

Cum  sol  Herculei  terga  Leonis  adit, 
Aut  ubi  muueribus  nati  sua  munera  mater 
70      Addidit,  extemo  marmore  dives  opus; 
Nec  tibi  vitetur  quae  priscis  sparsa  tabellis 

Porticus  auctoris  Livia  nomen  habet, 
Quaque  parare  necem  miseris  patruelibus  ausae 
'Belides  et  stricto  stat  ferus  ense  pater. 
75  Nec  te  praetereat  Veneri  ploratus  Adonis 
Cultaque  ludaeo  septima  sacra  Syro, 
Nec  fuge  linigerae  Memphitica  templa  iuvencae: 

Multas  illa  facit,  quod  fuit  ipsa  lovi. 
Et  fora  conveniunt  (quis  credere  possit?)  Amori, 
80      Flammaque  in  arguto  saepe  reperta  foro. 
Subdita  qua  Veneris  facto  de  marmore  templo 

Appias  expressis  aera  pulsat  aquis, 
Hlo  saepe  loco  capitur  consultus  Amori, 
Quique  aliis  cavit,  non  cavet  ipse  sibi; 
85  Illo  saepe  loco  desunt  sua  verba  diserto, 

Resque  novae  veniunt,  causaque  agenda  suast. 
Hunc  Venus  e  templis,  quae  sunt  confinia,  ridet: 

Qui  modo  patronus,  nunc  cupit  esse  cliens. 
Sed  tu  praecipue  curvis  venare  theatris: 
90      Haec  loca  sunt  voto  fertiKora  tuo. 

IUic  invenies,  quod  ames,  quod  ludere  possis, 

Quodque  semel  tangas,  quodque  tenere  velis. 
Ut  redit  itque  frequens  longum  formica  per  agmen, 
Granifero  solitum  cum  vehit  ore  cibum, 
95  Aut  ut  apes  saltusque  suos  et  olentia  nactae 
Pascua  per  flores  et  thyma  summa  volant, 
Sic  ruit  in  celebres  cultissima  femina  ludos: 

Copia  iudicium  saepe  morata  meumst. 
Spectatum  veniunt;  veniuut,  spectentur  ut  ipsae: 
100      Ille  locus  casti  damna  pudoris  habet. 
Primos  sollicitos  fecisti,  Romule,  ludos, 


186  ARS  AMATORIA. 

Cum  iuvit  viduos  rapta  Sabina  viros. 
Tuuc  ueque  marmoreo  pendebaut  vela  theatro, 
Nec  fueraut  liquido  pulpita  rubra  croco; 
105  Illic,  quas  tuleraut  nemorosa  Palatia,  frondes 
Simpliciter  positae,  scaena  sine  arte  fuit; 
In  gradibus  sedit  populus  de  caespite  factis, 

Qualibet  hirsutas  froude  tegente  comas. 
Respiciunt  oculisque  notant  sibi  quisque  puellam, 
110      Quam  velit,  et  tacito  pectore  multa  movent. 
Dumque  rudem  praebente  modum  tibicine  Tusco 

Ludius  aequatam  ter  pede  pulsat  humum, 
In  medio  plausu  (plausus  tunc  arte  carebant) 
Rex  populo  praedae  signa  petita  dedit. 
iio  Protinus  exiliimt  animum  clamore  fatentes 
Virginibus  cupidas  iniciuutque  manus: 
Ut  fugiunt  aquilas,  timidissima  turba,  columbae, 

Utque  fugit  visos  agna  novella  lupos, 
Sic  illae  timuere  viros  sine  more  ruentes; 
120      Constitit  in  nulla,  qui  fuit  ante,  color. 

Nam  timor  unus  erat,  facies  non  una  timoris: 

P^rs  laiiiat  crines,  pars  sine  mente  sedet; 
Altera  maesta  silet,  frustra  vocat  altera  matrem; 
Haec  queritur,  stupet  haec;  haec  manet,  illa  fugit. 
125  Ducuntur  raptae,  genialis  praeda,  puellae, 
Et  potuit  multas  ipse  decere  timor. 
Siqua  repugnarat  nimium  comitemque  negabat, 

Sublatam  cupido  vir  tulit  ipse  sinu 
Atque  ita  ^quid  teneros  lacrimis  corrumpis  ocellos? 
130      Quod  matri  pater  est,  hoc  tibi'  dixit  'ero.' 
Romule,  militibus  scisti  dare  commoda  solus! 

Haec  mihi  si  dederis  commoda,  miles  ero. 
Scilicet,  ex  illo  soUemni  more,  theatra 
Nunc  quoque  formosis  insidiosa  mauent. 
135  Nec  te  nobilium  fugiat  certamen  equorum: 
Multa  capax  populi  commoda  circus  habet. 
Nil  opus  est  digitis,  per  quos  arcana  loquaris, 
Nec  tibi  per  nutus  accipienda  notast; 


I,    102—175.  187 

Proxiinus  a  donima,  nullo  proliibente,  sedeto, 
140      lunge  tuum  lateri,  qua  potes  usque,  latus. 
Et  bene,  quod  cogit,  si  nolit,  linea  iungi, 

Quod  tibi  tangendast  lege  puella  loci! 
Hic  tibi  quaeratur  socii  sermonis  origo, 
Et  moveant  primos  publica  verba  sonos. 
145  Cuius  equi  veniant,  facito  studiose  requiras, 
Nec  mora,  quisquis  erit,  cui  favet  illa,  fave! 
At  cum  pompa  frequens  certantibus  ibit  ephebis, 

Tu  Yeneri  dominae  plaude  favente  manu; 
Utque  fit,  in  gremium  pulvis  si  forte  puellae 
150      Deciderit,  digitis  excutiendus  erit, 

Et  si  nullus  erit  pulvis,  tamen  excute  nullum: 

Quaelibet  officio  causa  sit  apta  tuo. 
Pallia  si  terra  nimium  demissa  iacebunt, 
Collige  et  inmimda  sedulus  efier  humo; 
155  Protinus,  officii  pretium,  patiente  puella 
Contingent  oculis  crura  videnda  tuis. 
Respice  praeterea,  post  vos  quicumque  sedebit, 

Xe  premat  opposito  mollia  terga  genu. 
Parva  levis  capiimt  animos:  fuit  utile  multis 
160      Pulvinum  facili  conposuisse  manu; 
Profuit  et  tenui  vento  movisse  tabellam 

Et  cava  sub  tenerum  scamna  dedisse  pedem. 
Hos  aditus  circusque  novo  praebebit  amori 
Sparsaque  sollicito  tristis  harena  foro. 
165  IUa  saepe  puer  Veneris  pugnavit  harena, 
Et,  qui  spectavit  ^mlnera,  vulnus  habet: 
Dum  loquitur  taugitque  manum  poscitque  libellum 

Et  quaerit  posito  pignore,  ^-incat  uter, 
Saucius  ingemuit  telumque  volatile  sensit 
170      Et  pars  spectati  muneris  ipse  fuit. 

Quid,  modo  cum  belli  navalis  imagine  Caesar 

Persidas  iuduxit  Cecropiasque  rates? 
Nempe   ab  utroque  mari  iuvenes,  ab  utroque  puellae 
Yenere,  atque  ingens  orbis  in  Urbe  fuit. 
i<5  Quis  non  invenit  turba,  quod  amaret,  in  illa"? 


188  ARS  AMATORIA. 

Eheu!  quam  multos  advena  torsit  Amor! 
Ecee,  parat  Caesar,  domito  quod  defuit  orbi, 

Addere:  nunc,  Oriens  ultime,  noster  eris. 
Parthe,  dabis  poenas:  Crassi  gaudete  sej)ulti 
180      Signaque  barbaricas  non  bene  passa  manus! 
Ultor  adest:  primisque  ducem  profitetur  iu  annis 

Bellaque  non  puero  tractat  agenda  puer. 
Paicite  natales  timidi  numerare  deorum: 

Caesaribus  virtus  contigit  ante  diem. 
185  Ingenium  caeleste  suis  velocius  annis 

Surgit  et  ignavae  fert  male  damna  morae: 
Parvus  erat  manibusque  duos  Tiryntliius  angues 

Pressit  et  in  cunis  iam  love  dignus  erat; 
Nunc  quoque  qui  puer  es,  quautus  tum,  Baccbe,  fuisti, 
190      Cum  timuit  thyrsos  India  victa  tuos? 

Auspiciis  animisque  patris,  puer^  arma  movebis, 

Et  vinces  animis  auspiciisque  patris: 
Tale  rudimentum  tanto  sub  nomine  debes, 

Nunc  iuvenum  princeps,  deinde  future  senum-, 
195  Cum  tibi  sint  fratres,  fratres  ulciscere  laesos 

Cumque  pater  tibi  sit,  iura  tuere  patris! 
Induit  arma  tibi  genitor  patriaeque  tuusque, 

Hostis  ab  invito  regna  parente  rapit: 
Tu  pia  tela  feres,  sceleratas  ille  sagittas; 
200      Stabit  pro  signis  iusque  piumque  tuis. 
Vincimtur  causa  Parthi,  vicantur  et  armis! 

Eoas  Latio  dux  meus  addat  opes! 
Marsque  pater  Caesarque  pater,  date  numen  eunti! 

Nam  deus  e  vobis  alter  es,  alter  eris. 
205  Auguror,  en,  vinces:  votivaque  carmina  reddam, 

Et  magno  nobis  ore  sonandus  eris. 
Consistes  aciemque  meis  hortabere  verbis: 

0  desint  animis  ne  mea  verba  tuis! 
Tergaque  Parthorum  Romanaque  pectora  dicam 
210      Telaque,  ab  averso  quae  iacit  hostis  equo. 

Qui  fugis,  ut  vincas,  quid  victo,  Parthe,  relinquis? 

Parthe,  malum  iam  uunc  Mars  tuus  omen  habet. 


I,    176  —  249.  189 

Ergo  erit  illa  dies,  qua  tu,  pulcherrime  rerum, 

Quattuor  in  niveis  aureus  ibis  equisl 
215  Ibunt  aute  duces  onerati  colla  catenis, 

Ne  possint  tuti,  qua  prius,  esse  fuga; 
Spectabimt  laeti  iuvenes  mixtaeque  puellae, 

Ditiimdetque  animos  omnibus  ista  dies, 
Atque  aliqua  ex  illis  cum  regum  nomina  quaeret, 
220      Quae  loca,  qui  montes,  quaeve  ferantur  aquae; 
Omnia  responde:  uec  tantum  siqua  rogabit: 

Et  quae  nescieris,  ut  bene  nota  refer! 
Hic  est  Euphrates,  praecinctus  liarimdine  frontem; 

Cui  coma  dependet  caerula,  Tigris  erit. 
225  Hos  facito  Armenios,  haec  est  Danaeia  Persis; 

Urbs  in  Achaemeniis  vallibus  ista  fuit; 
Ille  vel  ille  duces;  et  erunt  quae  nomina  dicas, 

Si  poteris,  vere,  si  minus,  apta  tamen. 
Dant  etiam  positis  aditum  convivia  mensis: 
230      Est  aliquid  praeter  vina,  quod  inde  petas. 
Saepe  illic  poti  teneris  adducta  lacertis 

Purpureus  Bacchi  cornua   pressit  Amor, 
Vinaque  cum  bibulas  sparsere  Cupidinis  alas, 

Permanet  et  capto  stat  gravis  ille  loco. 
235  Ille  quidem  pemias  velociter  excutit  udas, 

Sed  tamen  et  spargi  pectus  amore  uocet. 
Vina  parant  animos  faciuntque  caloribus  aptos: 

Cura  fugit  multo  dihiiturque  mero. 
Tunc  veniunt  risus,  tum  pauper  cornua  sumit, 
240      Tum  dolor  et  curae  rugaque  frontis  abit; 
Tunc  aperit  mentes  aevo  rarissima  nostro 

Simplicitas,  artes  excutieute  deo. 
lUic  saepe  animos  iuvenum  rapuere  puellae, 

Et  Venus  in  vinis  ignis  in  igne  fuit. 
245  Hic  tu  faUaci  nimium  ne  crede  lucemae: 

ludicio  formae  noxque  merumque  nocent. 
Luce  deas  caeloque  Paris  speetavit  aperto, 

Cum  dixit  Veneri  'vincis  utramque,  Venus;' 
Nocte  latent  mendae,  vitioque  ignoscitur  omni, 


190  ARS  AMATORIA. 

250      Horaque  formosam  quamlibet  illa  facit: 
Cousule  de  gemmis,  de  tiucta  murice  laua, 

Cousule  de  facie  corporibusque  diem! 
Quid  tibi  femiueos  coetus  veuatibus  aptos 
Euumerem?  numero  cedet  hareua  meo. 
255  Quid  referam  Baias  praetextaque  litora  Bais 
Et,  quae  de  calido  sulpure  fumat,  aquam? 
Hinc  aliquis  vubius  refereus  iu  pectore  dixit: 
'Non  haec,  ut  famast,  unda  salubris  erat.' 
Ecce  suburbanae  templum  uemorale  Dianae 
260      Partaque  per  gladios  regna  nocente  manu: 
Illa  quod  est  virgo,  quod  tela  Cupidiuis  odit, 

Multa  dedit  populo  vuhiera,  multa  dabit. 
Hacteuus,  unde  legas,  quod  ames,  ubi  retia  ponas, 
Praecipit  inparibus  vecta  Thalea  rotis; 
265  Nunc  tibi,  quae  placuit,   quas   sit  capieuda  per  artes, 
Dicere  praecipuae  molior  artis  opus: 
Quisquis  ubique,  viri,  dociles  advertite  mentes, 

PoUicitisque  favens  vulgus  adeste  meis! 
Prima  tuae  menti  veniat  fiducia,  cunctas 
270      Posse  capi:  capies,  tu  modo  teude  plagas. 
Vere  prius  vohicres  taceant,  aestate  cicadae, 

Maenahus  lepori  det  sua  terga  canis, 
Femina  quam  iuveni  blande  temptata  repugnet: 
Haec  quoque,  quam  jDoteris  credere  nolle,  volet. 
2V5  Utcjue  \dro  furtiva  Venus,  sic  grata  puellae: 
Vir  male  dissimulat,  tectius  iUa  cupit; 
Conveniat  maribus,  ne  quam  nos  ante  rogemus, 

Femina  iam  partes  victa  rogantis  agat! 
Molhbus  in  pratis  admugit  femina  tauro, 
280      Femina  comipedi  semper  adhinnit  equo; 
Parcior  in  nobis  nec  tam  furiosa  hbido: 
Legitimum  finem  flamma  virihs  habet. 
Bybhda  quid  referam,  vetito  quae  fratris  amore 
Arsit  et  est  laqueo  fortiter  ulta  nefas? 
285  Myrrha  patrem,  sed  non  qua  fiha  debet,  amavit: 
Et  nunc  obducto  cortice  pressa  latet; 


I,   250  —  323.  191 

Illius  lacrimis,  quas  arbore  funclit  odora, 

Unguimur,  et  dominae  nomina  gutta  tenet. 
Forte  sub  umbrosis  nemorosae  vallibus  Idae 
290      Candidus,  armenti  gloria,  taums  erat. 
Signatus  tenui  media  inter  comua  nigro: 

Una  fuit  labes,  cetera  lactis  erant. 
Illum  Gnosiadesque  Cydoneaeque  iuvencae 
Optarunt  tergo  sustinuisse   suo; 
295  Pasiphae  fieri  gaudebat  adultera  tauri: 
Livida  formosas  oderat  illa  boves. 
Nota  cano:  non  hoc,  centum  quae  sustinet  urbes, 

Quamvis  sit  mendax,  Creta  negare  potest. 
Ipsa  novas  frondes  et  prata  tenerrima  tauro 
300      Fertur  inadsueta  subsecuisse  manu; 

It  comes  armentis:  nec  ituram  cura  moratur 

.  Couiugis,  et  Minos  a  bove  victus  erat. 
Quo  tibi,  Pasiphae,  pretiosas  sumere  vestes? 
Ille  tuus  nullas  sentit  adulter  opes. 
305  Quid  tibi  cum  speculo  montana  armenta  petenti? 
Quid  totiens  positas  fingis,  inepta,  comas? 
Crede  tamen  speculo,  quod  te  negat  esse  iuvencam. 

Quam  cuperes  fronti  cornua  nata  tuae! 
Sive  placet  ^linos,  nullus  quaeratur  adulter; 
310      Sive  virum  mavis  fallere,  falle  viro! 
In  nemus  et  saltus  thalamo  regina   relicto 

Fertur,  ut  Aonio  concita  Baccha  deo. 

A!  quotiens  vaccam  vultu  spectavit  iniquo 

Et  dixit  'domino  cur  placet  ista  meo? 

sxsAdspice,  ut  ante  ipsum  teneris  exultet  in  herbis! 

Nec  dubito,  quin  se  stulta  decere  putet.' 

Dixit,  et  ingenti  iamdudum  de  grege  duci 

lussit  et  inmeritam  sub  iuga  curva  trahi, 
Aut  cadere  ante  aras  coinmentaque  sacra  coegit 
820      Et  tenuit  laeta  paelicis  exta  manu. 
Paelicibus  quotiens  placavit  numina  caesis 
Atque  ait  exta  tenens  ^ite,  placete  meo!' 
Et  modo  se  Europen  fieri,  modo  postulat  lon, 


192  AKS  AMATORIA. 

Altera  qiiod  bos  est,  altera  vecta  bove. 
325  Hanc  tameu  inplevit,  vacca  deceptus  acerna, 
Dux  gregis,  et  partu  proditus  auctor  erat. 
Cressa  Thyesteo  si  se  abstinuisset  amore, 

lEt  quantumst  uno  posse  calere  viro!) 
Non  medium  rupisset  iter  curruque  retorto 
330      Auroram  versis  Phoebus  adisset  equis. 
Filia  purpureos  Niso  furata  capillos 

*  [Hunc  hosten;!  patitur  cum  reliquis  avibus. 
Altera  Scylla  novum  Circes  medicamine  monstrum]  * 

Pube  premit  rapidos  inguinibusque  canes. 
Qui  Martem  terra,  Neptunum  effugit  in  undis, 
Coniugis  Atrides  victima  dira  fuit. 
335  Cui  non  defletast  Ephyraeae  flamma  Creusae 
Et  nece  natorum  sanguinulenta  parens? 
Flevit  Amyntorides  per  inania  lumina  Phoenix; 

Hippolytum  pavidi  diripuistis  equi. 
Quid  fodis  inmeritis^  Phineu,  sua  lumina  natis? 
340      Poena  reversurast  in  caput  ista  tuum. 
Omnia  feminea  sunt  ista  libidine  mota: 

Acrior  est  nostra  pkisque  furoris  habet. 
Ergo  age,  ne  dubita  cunctas  sperare  puellas! 
Vix  erit  e  multis,  quae  neget,  una  tibi. 
345  Quae  dant  quaeque  negant,  gaudent  tamen  esse  rogatae; 
Ut  iam  fallaris,  tuta  repulsa  tuast. 
Sed  cur  fallaris,  cum  sit  nova  grata  voluptas, 

Et  capiant  animos  plus  aliena  suis? 
Fertilior  seges  est  alienis  semper  in  agris, 
350      Vicinumque  pecus  grandius  uber  habet. 
Sed  prius  ancillam  captandae  nosse  puellae 

Cura  sit:  accessus  molliet  illa  tuos; 
Proxima  consiliis  dominae  sit  ut  illa,  videto, 
Neve  parum  tacitis  conscia  fida  iocis; 
355  Hanc  tu  poUicitis,  hanc  tu  corrumpe  rogando: 
Quod  petis,  ex  facili,  si  volet  illa,  feres. 
IUa  leget  tempus  (medici  quoque  tempora  servant), 
Quo  facilis  dominae  mens  sit  et  apta  capi. 


I,   324  —  395.  193 

Mens  erit  apta  capi  tuni,  cum  laetissima  rerum 
360      Ut  seges  in  pingui  luxuriabit  humo; 

Pectora  dum  gaudent  nec  sunt  adstricta  dolore, 

Ipsa  patent:  blanda  tum  subit  arte  Venus; 
Tum,  cum  tristis  erat,  defensast  Ilios  armis: 
Militibus  gravidum  laeta  recepit  equum. 
365  Tum  quoque  temptandast,  cum  paelice  laesa  dolebit: 
Tum  facies  opera,  ne  sit  inulta,  tua. 
Hanc  matutinos  pectens  ancilla  capillos 

Incitet  et  velo  remigis  addat  opem 
Et  secum  tenui  suspirans  murmure  dicat: 
370      'At,  puto,  non  poteras  ipsa  referre  vicem.' 
Tum  de  te  narret,  tum  persuadentia  verba 

Addat  et  insano  iuret  amore  mori, 
Sed  propera,  ne  vela  cadant  auraeque  residant: 
Ut  fragilis  glacies,  interit  ira  mora. 
375  Quaeris,  an  hanc  ipsam  prosit  violare  ministram? 
Talibus  admissis  alea  grandis  inest. 
Haec  a  concubitu  fit  sedula,  tardior  illa; 

Haec  dominae  munus  te  parat,  illa  sibi. 
Casus  in  eventust:  licet  hic  indulgeat  ausis, 
380      Consilium  tamen  est  abstinuisse  meum. 

Non  ego  per  praeceps  et  acuta  cacumina  vadam, 

Nec  iuvenum  quisquam  me  duce  captus  erit. 
Si  tamen  illa  tibi,  dum  dat  recipitque  tabellas, 
Corpore,  non  tantum  sedulitate  placet, 
385  Fac  domina  potiare  prius,  comes  illa  sequaturl 
Non  tibi  ab  ancillast  incipienda  Venus. 
Hoc  unum  moneo,  siquid  modo  creditur  arti, 
Nec  mea  dicta  rapax  per  mare  ventus  agit: 
Aut  non  temptaris  aut  perfice!  tollitur  index, 
390      Cum  semel  in  partem  criminis  ipsa  venit; 
Non  avis  utiliter  viscatis  effugit  alis, 

Non  bene  de  laxis  cassibus  exit  aper. 
Saucius  arrepto  piscis  teneatur  ab  hamo: 
3:^4      Perprime  temptatam  nec  nisi  victor  abi! 
*  [Timc  neque  te  prodet  communi  noxia  culpa, 

OVID.  I.  13 


194  ARS  AMATORIA. 

Factaque  erunt  dominae  dictaque  nota  tibi.]  * 
Sed  bene  celetur!   bene  si  celabitur  index, 

Notitiae  suberit  semper  amica  tuae. 
Tempora  qui  solis  operosa  colentibus  arva, 
400      Fallitur,  et  nautis  adspicienda  putat; 
Nec  semper  credenda  Ceres  fallacibus  arvis, 

Nec  semper  viridi  concava  puppis  aquae, 
Nec  teneras  semper  tutum  captare  puellas: 

Saepe  dato  melius  tempore  fiet  idem. 
405  Sive  dies  suberit  natalis,  sive  Kalendae, 

Quas  Venerem  Marti  continuasse  iuvat, 
Sive  erit  ornatus,  non,  ut  fuit  ante,  sigillis, 

Sed  regum  positas  Circus  habebit  opes, 
Diifer  opus!  tunc  tristis  liiemps,  tunc  Pliades  instant, 
410      Tunc  tener  aequorea  mergitur  Haedus  aqua. 
Tunc  bene  desinitur;  tunc,  siquis  creditur  alto, 

Vix  tenuit  lacerae  naufraga  membra  ratis. 
Tu  licet  incipias,  qua  flebilis  Allia  luce 

Vulneribus  Latiis  sanguinnlenta  fuit, 
415  Quaque  die  redeunt  rebus  minus  apta  gerendis 

Culta  Palaestino  septima  festa  Syro. 
Magna  superstitio  tibi  sit  natalis  amicae, 

Quaque  aliquid  dandumst,  illa  sit  atra  dies. 
Cum  bene  vitaris,  tamen  auferet:  invenit  artem 
420      Femina,  qua  cupidi  carpat  amantis  opes. 
Institor  ad  dominam  veniet  discinctus  emacem 

Expediet  merces  teque  sedente  suas, 
Quas  illa  inspicias,  sapere  ut  videare,  rogabit, 

Oscula  deinde  dabit;  deinde  rogabit,   emas. 
425  Hoc  fore  contentam  multos  iurabit  in  annos, 

Nunc  opus  esse  sibi,  nunc  bene  dicet  emi; 
Si  non  esse  domi,  quos  des,  causabere  uummos, 

Littera  poscetur,  ne  didicisse  iuvet. 
Quid,  quasi  natali  cum  poscit  munera  libo 
430      Et,  quotiens  opus  est,  nascitur  illa  sibi? 
Qnid,  cum  mendaci  damno  maestissima  plorat, 

Elapsusque  cava  fingitur  aure  lapis? 


I,   396  —  469.  195 

Multa  rogant  utenda  dari,  data  reddere  nolunt; 
Perdis,  et  in  danino  gratia  nulla  tuo: 
435  Non  milii,   sacrilegas  meretrieuni  ut  persequar  artes, 
Cum  totidem  linguis  sint  satis  ora  decem. 
Cera  vadum  temptet  rasis  infusa  tabellis, 
Cera  tuae  primum  conscia  mentis  eat; 
Blanditias  ferat  illa  tuas  imitataque  amantum 
440      Yerba,  nec  exiguas,  quisquis  es,  adde  preces!. 
Hectora  donavit  Priamo  prece  motus  Achilles; 

Flectitur  iratus  voce  rogante  deus. 
Promittas,  facito!  quid  enim  promittere  laedit? 
PoUicitis  dives  quilibet  esse  potest. 
445  Spes  tenet  in  tempus,   semel  est  si   credita,  longum: 
Illa  quidem  fallax,  sed  tamen  apta  deast. 
Si  dederis  aliquid,  poteris  ratione  relinqui: 

Praeteritum  tulerit  perdideritque  nihil; 
At  quod  non  dederis,  semper  videare  daturus: 
450      Sic  dominum  sterilis  saepe  fefellit  ager, 
Sic,  ne  perdiderit,  non  cessat  perdere  lusor, 

Et  revocat  cupidas  alea  saepe  manus. 
Hoc  opus,  hic  labor  est,  primo  sine  munere  iungi: 
Ne  dederit  gratis,  quae  dedit,  usque  dabit. 
455  Ergo  eat  et  blandis  peraretur  littera  verbis 
Exploretque  animos  primaque  temptet  iter: 
Littera  Cydippen  pomo  perlata  fefellit, 
Insciaquest  verbis  capta  puella  suis. 
Disce  bonas  artes,  moneo,  Romana  iuventus, 
460      Non  tantum  trepidos  ut  tueare  reos: 

Quam  populus  iudexcjue  gravis  lectusque  senatus, 

Tam  dabit  eloquio  victa  puella  manus. 
Sed  lateant  vires,  nec  sis  in  fronte  disertus; 
Eflfugiant  voces  verba  molesta  tuae! 
465  Quis,  nisi  mentis  iuops,  tenerae  declamat  amicae? 
*  Saepe  valens  odii  littera  causa  fuit. 
Sit  tibi  credibilis  sermo  consuetaque  verba, 
Blanda  tamen,  praesens  ut  ^"ideare  loqui. 
Si  non  accipiet  scriptum  inlectumque  remittet. 

13* 


196  ARS  AMATORIA. 

470      Lecturam  spera  propositumque  tene! 

Tempore  difficiles  veuiuut  ad  aratra  iuveuci,* 

Tempore  lenta  pati  frena  docentur  equi; 
Ferreus  adsiduo  consumitur  anulus  usu, 
Interit  adsidua  vomer  aduncus  humo. 
475  Quid  magis  est  saxo  durum,  quid  mollius  unda? 
Dura  tamen  molli  saxa  cavantur  aqua. 
Pene.lopen  ipsam,  persta  modo,  tempore  vinces; 

Capta  vides  sero  Pergama,  capta  tamen. 
Legerit  et  nolit  rescribere,  cogere  noli: 
4S0      Tu  modo  blanditias  fac  legat  usque  tuas! 
Quae  voluit  legisse,  volet  rescribere  lectis: 

Per  numeros  venient  ista  gradusque  suos. 
Forsitan  et  primo  veniet  tibi  littera  tristis, 
Quaeque  roget,  ne  se  sollicitare  velis: 
485  Quod  rogat  illa,  timet;  quod  non  rogat,  optat,  ut  instes; 
Insequere,  et  voti  postmodo  compos  eris! 
Interea  sive  illa  toro  resupina  feretur, 
Lecticam  dominae  dissimulanter  adi, 
Neve  aliquis  verbis  odiosas  offerat  auris, 
490      Quam  potes,  ambiguis  caUidus  abde  notis; 
Seu  pedibus  vacuis  illi  spatiosa  teretur 

Porticus,  hic  socias  tu  quoque  iunge  moras 

Et  modo  praecedas  facito,  modo  terga  sequaris 

Et  modo  festines  et  modo  lentus  eas! 

495  Nec  tibi  de  mediis  aliquot  transire  columnas 

Sit  pudor  aut  lateri  continuasse  latus, 

Nec  sine  te  curvo  sedeat  speciosa  tlieatro: 

Quod  s]3ectes,  umeris  adferet  illa  suis. 
Illam  respicias,  illam  mirere  licebit, 
500      Multa  supercilio,  multa  loquare  notis; 
Et  plaudas,  aliquam  mimo  saltante  puellam, 

Et  faveas  illi,  quisquis  agatur  amans. 
Cum  surgit,  surges;  donec  sedet  illa,  sedebis: 
Arbitrio  dominae  tempora  perde  tuae! 
505  Sed  tibi  nec  ferro  placeat  torquere  caiiillos, 
Nec  tua  mordaci  pumice  crura  teras: 


I,   470  —  543.  197 

Ista  iube  faciaut,  quorum  Cybeleia  mater 

Concinitur  Phrygiis  exululata  modis! 
Forma  viros  neclecta  decet:  IMinoida  Theseus 
oio      Abstulit  a  nulla  tempora  comptus  acu; 

Hippolytum  Phaedra,  nec  erat  bene  cultus,  amavit; 

Cura  deae  silvis  aptus  Adonis  erat. 
Munditie  placeaut:  fuscentur  eorpora  Campo, 

Sit  bene  conveniens  et  sine  labe  toga; 
515  Linguam  ne  rigeant;  careant  rubigine  dentes; 

Nec  vagus  in  laxa  pes  tibi  pelle  natet, 
Nec  male  deformet  rigidos  tonsura  capillos; 

Sit  coma,  sit  scita  barba  resecta  manu; 
Et  nihil  emineant  et  sint  sine  sordibus  ungues, 
520      Inque  cava  nullus  stet  tibi  nare  pilus; 
Nec  male  odorati  sit  tristis  anheKtus  oris, 

Nec  laedat  naris  \arque  paterque  gregis! 
Cetera  lascivae  faciant,  concede,  puellae 

Et  siquis  male  vir  quaerit  habere  virum! 
525  Ecce,  suum  vatem  Liber  vocat:  hic  quoque  amantis 

Adiuvat  et  flammae,  qua  calet  ipse,  favet. 
Gnosis  in  ignotis  amens  errabat  harenis, 

Qua  brevis  aequoreis  Dia  feritur  afjuis, 
Utque  erat  e  somno  tunica  velata  recincta, 
530      Nuda  pedem,  croceas  im-eligata  comas, 
Thesea  crudelem  surdas  clamabat  ad  undas 

Indigno  teneras  imbre  rigante  genas. 
Clamabat  flebatque  simul;  sed  utrumque  decebat: 

Non  factast  lacrimis  turpior  illa  suis. 
535  lamque  iterum  tundens  mollissima  pectora  palmis 

Terfidus  ille  abiit!  quid  mihi  fiet?'  ait. 
'Quid  mihi  fiet?'  ait:  sonuerunt  cymbala  toto 

Litore  et  adtonita  tympana  pulsa  manu. 
Excidit  illa  metu  rupitque  novissima  verba; 
640      Nullus  in  exanimi  corpore  sauguis  erat. 
Ecce  ]Mimallouides  sparsis  in  terga  capillis, 

Ecce  leves  Satyri,  praevia  turba  dei, 
Ebrius  ecce  seuex:  paudo  Silenus  asello 


198  ARS  AMATORIA. 

Yix  sedet  et  pressas  continet  arte  iubas; 
545  Dum  sequitur  Bacchas,  Baccliae  fugiuntque  petuntque, 
Quadrupedem  ferula  dum  malus  urget  eques, 
In  caput  aurito  cecidit  delapsus  asello: 

Clamarunt  Satyri  'surge  age,  surge^  pater!' 
lam  deus  in  curru,  quem  summum  texerat  uvis, 
550      Tigribus  adiimctis  aurea  lora  dabat: 
Et  color  et  Theseus  et  vox  abiere  puellae 

Terque  fugam  petiit  terque  retenta  metust; 
Horruit,  ut  sterilis  agitat  quas  ventus  aristas, 
Ut  levis  in  ma'dida  camia  pahide  tremit. 
555  Cui  deus  ^en,  adsum  tibi  cura  fidehor/  inquit, 
'Pone  metum:  Bacchi,  Gnosias,  uxor  eris! 
Munus  habe  caehim:  caelo  spectabere  sidus; 
Saepe  reget  dubiam  Cressa  Corona  ratem.' 
Dixit,  et  e  curru,  ne  tigres  ilhi  timeret, 
560      Desiht  (inposito  cessit  harena  pede) 

InpUcitamque  sinu   (neque  enim  pugnare  valebat) 

Abstuht:  in  facihst  omnia  posse  deo. 
Pars  '^Hymenaee'  canunt^  pars  chimant  Euhion,  'euhoe!' 
Sic  coeunt  sacro  nupta  deusque  toro. 
5G5  Ergo  ubi  contigerint  positi  tibi  mmiera  Bacchi, 
Atque  erit  in  socii  femina  parte  tori, 
Nyctehumque  patrem  nocturnaque  sacra  precare, 

Ne  iubeant  capiti  vina  nocere  tuo! 
Hic  tibi  muha  hcet  sermone  latentia  tecto 
570      Dicere,  quae  dici  sentiat  iha  sibi, 

Blanditiasque  leves  tenui  perscribere  vino, 

Ut  dominam  in  mensa  se  legat  illa  tuam, 
Atque  oculos  ocuhs  spectare  fatentibus  ignem: 
Saej^e  tacens  vocem  verbaque  vultus  habet. 
575  Fac  primus  rapias  ilhus  tacta  labelhs 

Pocula,  quaque  bibit  parte  puella;  bibas, 
Et  quemcumque  cibum  digitis  hbaverit  illa, 

Tu  pete  dumque  petes,  sit  tibi  tacta  manus! 
Sint  etiam  tua  vota  viro  placuisse  puehae: 
580      Utihor  vobis  factus  amicus  erit. 


I,   544  —  617.  199 

Huic,  si  sorte  bibes,  sortem  concecle  priorem, 

Huic  detur  capiti  missa  corona  tuo-, 
Sive  erit  inferior  seu  par,  prior  omnia  sumat: 

Nec  dubites  illi  verba  secunda  loqui. 
585  Tuta  frequeusque  viast,  per  amici  fallere  nomen; 

Tuta  frequensque  licet  sit  via,  crimen  liabet. 
Inde  procurator  nimium  quoque  multa  procurat 

Et  sibi  mandatis  plura  videnda  jnitat. 
Certa  tibi  a  nobis  dabitur  mensura  bibeudi: 
590      Officium  praestent  mensque  pedesc[ue  suum. 
lurgia  praecipue  viuo  stimulata  caveto 

Et  nimium  faciles  ad  fera  bella  manus: 
Occidit  Eurytion  stulte  data  vina  bibendo; 

Aptior  est  dulci  mensa  merumque  ioco. 
595  Si  vox  est,  canta;  si  mollia  bracchia,  salta, 

Et  quacumque  potes  dote  placere,  place! 
Ebrietas,  ut  vera  nocet,  sic  ficta  iuvabit: 

Fac  titubet  blaeso  subdola  lingua  sono, 
Ut,  quidquid  facias  dicasve  protervius  aequo, 
600      Credatur  nimium  causa  fuisse  merum. 

Et  ^Dene'  dic  'dominae;  bene,  cum  quo  dormiat  illa'; 

Sed,  male  sit,  tacita  mente  precare,  viro. 
At  cum  discedet  mensa  conviva  remota, 

Ipsa  tibi  accessus  turba  locumque  dabit: 
605  Insere  te  turbae  leviterque  admotus  eunti 

Velle  latus  digitis  et  pede  tange  pedem! 
Conloquii  iam  tempus  adest:  fuge  rustice  longe 

Hinc  Pudor!  audentem  Forsque  Yenusque  iuvat. 
Non  tua  sub  nostras  veniat  facundia  leges; 
610      Fac  tantum  cupias:  sponte  disertus  eris. 

Est   tibi   agendus    amans   imitandaque   vuLuera  verbis: 

Haec  tibi  quaeratur  qualibet  arte  fides! 
Nec  credi  labor  est:  sibi  quaeque  videtur  amanda; 

Pessima  sit,  nulli  non  sua  forma  placet. 
615  Saepe  tamen  vere  coepit  simulator  amare, 

Saepe,  quod  incipiens  finxerat  esse,  fuit. 
Quo  magis  o!  faciles  imitantibus  este,  puellae: 


200  ARS  AMATORIA. 

Fiet  amor  verus,  qui  modo  falsus  erat. 
Blanditiis  auimum  furtim  depreudere  nune  sit, 
620      Ut  pendens  liquida  ripa  subitur  aqua: 
Nec  faciem  nec  te  pigeat  laudare  capillos 

Et  teretes  digitos  exiguumque  pedem. 
Delectant  etiam  castas  praeconia  formae: 

Yirginibus  curae  grataque  forma  suast. 
625  Nam  cur  iu  Phrygiis  lunonem  et  Pallada  silvis 

Nunc  quoque  iudicium  non  teuuisse  pudet? 
Laudatas  ostendit  avis  lunonia  pinnas: 

Si  tacitus  spectes,  illa  recondit  opes; 
Quadrupedes  inter  rapidi  certamina  cursus 
630      Depexaeque  iubae  plausaque  colla  iuvant. 
Nec  timide  promitte:  trahunt  promissa  puellas; 

Pollicito  testes  quoslibet  adde  deos! 
luppiter  ex  alto  periuria  ridet  amantum 

Et  iubet  Aeolios  inrita  ferre  Notos. 
635  Per  Styga  lunoni  falsum  iurare  solebat 

luppiter:  exemplo  nunc  favet  ipse  suo. 
Expedit  esse  deos,  et^  ut  expedit,  esse  putemus: 

Dentur  in  antiquos  tura  merumque  focos; 
Nec  secura  quies  illos  similisque  sopori 
640      Detinet:  innocue  vivite,  numen  adest. 

Reddite  depositum,  pietas  sua  foedera  servet; 

Fraus  absit,  vacuas  caedis  habete  manus: 
Ludite,  si  sapitis,  solas  inpune  puellas! 

Hac  magis  est  una  fraude  pudenda  fides. 
645  Fallite  fallentes:  ex  magna  parte  profanum 

Sunt  genus;  in  laqueos,  quos  posuere,  cadant! 
Dicitur  Aegyptos  caruisse  iuvantibus  arva 

Imbribus  atque  annos  sicca  fuisse  novem, 
Cum  Thrasius  Busirin  adit  monstratque  piari 
650      Hospitis  adfuso  sanguine  posse  lovem. 
IUi  Busiris  'fies  lovis  hostia  primus' 

Inquit  "^et  Aegjrpto  tu  dabis  hosjjes  aquam.' 
Et  Phalaris  tauro  violenti  membra  Perilli 

Torruit:  infelix  inbuit  auctor  opus. 


I,   G18— C91.  201 

55  lustus  uterque  fuit:  ueque  enim  lex  aequior  ullast, 
Quam  necis  artifices  arte  perire  sua. 
Ergo  ut  periuras  merito  periuria  fallaut, 

Exemplo  doleat  femina  laesa  suo! 
Et  lacrimae  prosunt:  lacrimis  adamanta  movebisl 
60      Fac  madidas  videat/si  potes,  illa  genas: 

Si  lacrimae  (neque  enim  veuiunt  in  tempore  semper) 

Deficient,  uda  lumina  tange  manu! 
Quis  sapiens  blandis  non  misceat  oscula  verbis? 
Illa  Ucet  non  det,  non  data  sume  tamen! 
65  Pugnabit  primo  fortassis  et  'inprobe'  dicet: 
Pugnando  \TEici  se  tamen  illa  volet; 
Tantum  ne  noceant  teueris  male  rai^ta  labellis, 

Xeve  queri  possit  dura  fuisse,  cave! 
Oscula  qui  sumpsit,  si  non  et  cetera  sumpsit, 
70      Haec  quoque,  quae  data  sunt,  perdere  dignus  erit. 
Quantum  defuerat  pleno  post  osciUa  voto? 
Ei  mihi!  rusticitas,  non  pudor  ille  fuit! 
Yim  licet  appelles,  gratast  ■vds  ista  puellis: 
Quod  iuvat,  iuvitae  saepe  dedisse  volunt. 
T5  Quaecumquest  Yeneris  subita  ■saolata  rapina, 
Gaudet,  et  inprobitas  muneris  iustar  habet; 
At  quae  cum  posset  cogi,  non  tacta  recessit, 

Vt  simulet  vultu  gaudia,  tristis  erit. 
Yim  passast  Phoebe,  vis  est  allata  sorori; 
80      Et  gratus  raptae  raptor  uterque  fuit. 
Fabula  nota  quidem,  sed  non  indigna  refeni 

Scyrias  Haemonio  iuncta  puella  ^-iro: 
lam  dea  laudatae  dederat  mala  praemia  formae 
Colle  sub  Idaeo  vincere  digna  duas; 
85  lam  uurus  ad  Priamum  diverso  venerat  orbe, 
Graiaque  in  Iliacis  moenibus  uxor  erat; 
lurabant  omnes  in  laesi  verba  mariti: 
Nam  dolor  unius  publica  causa  fuit; 
(Turpe!  nisi  hoc  matris  precibus  tribuisset)  Achilles 
90      Yeste  virum  longa  dissimulatus  erat. 
Quid  facis,  Aeacide?  non  sunt  tua  munera  lanae: 


202  ARS  AMATORIA. 

Tu  titulos  alia  Palladis  arte  petas! 
Quid  tibi  cuni  calathis?  clipeo  mauus  apta  ferendost. 

Pensa  quid  iu  dextra,  qua  cadet  Hector,  liabes? 
695  Reice  succinctos  operoso  stamine  fusos: 

Quassaudast  ista  Pelias  hasta  manu! 
Forte  erat  in  thalamo  virgo  regalis  eodem: 

Haec  iUum  stupro  conperit  esse  Adrum. 
Viribus  illa  quidem  victast  (ita  credere  oportet', 
'0«      Sed  vohiit  vinci  viribus  illa  tamen. 

Saepe  'mane!'  dixit,  cum  iam  properaret  Achilles: 

Fortia  nam  posito  sumpserat  arma  colo. 
Vis  ubi  nunc  illast?  quid  blanda  voce  moraris 

Auctorem  stupri.  Deidamia,  tui? 
705  SciHcet  ut  pudor  est  quaedam  coepisse  priorem, 

Sic  alio  gratumst  incipiente  pati. 
A!  nimiast  iuveni  propriae  fiducia  formae, 

Expectat  siquis,  dum  prior  illa  roget. 
Vir  prior  accedat,  vir  verba  precantia  dicat: 
710      Excipiat  blandas  comiter  illa  preces. 
Ut  potiare,  roga:  tantum  cupit  illa  rogari; 

Da  causam  voti  priucipiumque  tui! 
luppiter  ad  veteres  supplex  heroidas  ibat: 

Corrupit  magnum  nulla  puella  lovem. 
715  Si  tamen  a  precibus  tumidos  accedere  fastus 

Senseris,  incepto  parce  referque  pedem! 
Quod  refugit,  multae  cupiuut,  odere,  quod  instat: 

Lenius  instando  taedia  toile  tui! 
Nec  semper  Veneris  spes  est  profitenda  roganti: 
720      Intret  amicitiae  nomine  tectus  amor. 
Hoc  aditu  vidi  tetricae  data  verba  puellae: 

Qui  fuerat  cultor,  factus  amator  erat. 
Candidus  in  nauta  turpis  color:  aequoris  unda 

Debet  et  a  radiis  sideris  esse  niger; 
725  Turpis  et  agricolae,  qui  vomere  semper  adunco 

Et  gravibus  rastris  sub  love  versat  humum; 
Et  tua,  Palladiae  petitur  cui  palma  coronae, 

Candida  si  fuerint  corpora,  turpis  eris: 


I,   692—765.  203 

Palleat  omnis  amansl  hic  est  color  aptus  amanti; 
730      Hoc  decet:  hoc  stulti  nou  valuisse  putent! 
Pallidus  in  Side  silvis  errabat  Orion, 

Pallidus  in  lenta  naide  Daphnis  erat. 
Arguat  et  macies  animum,  nec  turpe  putaris 
Palliolum  uitidis  inposuisse  comis! 
735  Attenuant  iuvenum  vigilatae  corpora  noctes 
Curaque  et,  in  magno  qui  fit  amore,  dolor. 
Ut  voto  potiare  tuo,  miserabilis  esto, 

Ut  qui  te  videat,  dicere  possit  'amas'. 
Conquerar,  an  moneam  mixtum  fas  omne  nefasque? 
740      Nomen  amicitiast,  nomen  inane  fides. 

Ei  mihi!  non  tutumst,  quod  ames,  laudare  sodah! 

Cum  tibi  laudanti  crecHdit,  ipse  subit. 
'At  non  Actorides  lectum  temeravit  AchilHs; 
Quantum  ad  Pirithoum,  Phaedra  pudica  fuit; 
745  Hermionam  Pylades,  qua  Pallada  Phoebus,  amabat, 
Quodque  tibi  geminus,  T\'ndari,  Castor,  erat.' 
Siquis  idem  sperat,  iacturas  poma  myidcas 

Speret  et  e  medio  flumine  mella  petatl 
Nil  nisi  turpe  iuvat:  curae  sua  cuiciue  voluptas; 
T50      Haec  c^uoque  ab  alterius  grata  dolore  venit. 
Heu  facinus!  non  est  hostis  metuendus  amanti; 

Quos  credis  fidos,  effuge:  tutus  eris, 
Cognatum  fratremque  cave  carumcjue  sodalem: 
Praebebit  veros  haec  tibi  turba  metus. 
755  Finiturus  eram;  sed  sunt  chversa  puellis 

Pectora:  mille  animos  excipe  mille  modisl 
Nec  tellus  eadem  parit  omnia:  vitibus  illa 

Convenit,  haec  oleis;  hic  bene  farra  virent. 
Pectoribus  mores  tot  sunt,  quot  in  orbe  figurae: 
760      Qui  sapit,  immmeris  moribus  aptus  erit 

Utque  leves  Proteus  modo  se  tenuabit  in  undas, 

Nunc  leo,  nunc  arbor,  nimc  erit  hirtus  aper. 
Hic  iaculo  pisces,  illic  capiuntur  ab  hamis, 
Hic  cava  contento  retia  fune  trahunt. 
765  Nec  tibi  conveniet  cunctos  modus  unus  ad  annos: 


204  ARS  AMATORIA. 

Longiiis  iusidias  cerva  videbit  aiius; 
Si  doctus  videare  rudi  petulansve  pudenti, 

Diffidet  miserae  protinus  illa  sibi. 
Inde  fit,  ut  quae  se  timuit  committere  lionesto, 
770      Vilis  in  amplexus  iuferioris  eat. 

Pars  superat  coepti,  pars  est  exhausta  laboris: 

Hic  teneat  nostras  ancora  iacta  rates. 


LIBER   SECUNDUS. 

Dicite  *io  Paeanl'  et  ^io'  bis  dicite  Taean!' 

Decidit  in  casses  praeda  petita  meos; 
Laetus  amans  donat  viridi  mea  carmina  palma 

Praelata  Ascraeo  Maeonioque  seni: 
5  Talis  ab  armiferis  Priameius  liospes  Amyclis 

Candida  cum  rapta  coniuge  vela  dedit; 
Talis  erat,  qui  te  curru  victore  ferebat, 

Vecta  peregrinis  Hippodamia  rotis. 
Quid  properas,  iuvenis?  mediis  tua  pinus  in  undis 
w      Navigat,  et  longe,  quem  peto,  portus  abest. 
Non  satis  est  venisse  tibi  me  vate  puellam: 

Arte  mea  captast,  arte  tenenda  meast. 
Nec  minor  est  virtus,  quam  cjuaerere,  parta  tueri: 

Casus  inest  illic,  lioc  erit  artis  opus. 
15  Nimc  mihi,  siquando,  puer  et  Cytherea,  favete, 

Nunc  Erato!  nam  tu  nomen  amoris  habes. 
Magna  paro,  quas  possit  Amor  remanere  per  artes, 

Dicere,  tam  vasto  pervagus  orbe  puer. 
Et  levis  est  et  habet  geminas,  quibus  avolet,  alas: 
20      Difficilest  illis  inposuisse  modum. 

Hospitis  effugio  praestruxerat  omnia  Minos: 

Audacem  pimiis  repperit  ille  viam. 
Daedalus  ut  clausit  conceptum  crimine  matris 

Semibovemque  virum  semivirumque  bovem, 
25  'Sit  modus  exilio/  dixit  'iustissime  Minos: 

Accipiat  ciueres  terra  paterna  meos! 
Et  quoniam  in  patria  fatis  agitatus  iuiquis 


I,   766—772.      II,   1—64.  205 

Yivere  uou  potui,  da  mihi  posse  niori; 
Da  reditum  puero,  senis  est  si  gratia  vilis: 
30      Si  non  ^-is  puero  parcere,  paree  seni!' 

Dixerat  haec,  sed  et  haec  et  multo  plura  licebat 

Dicere:  regressus  uon  dabat  ille  viro. 
Quod  simid  ut  seusit/  'nunc,  uunc,  o  Daedale/  dixit 

'^Materiam,  qua  sis  ingeniosus,  habes. 
35  Possidet  et  terras  et  possidet  aequora  Minos; 

Nec  telhis  nostrae  nec  patet  uuda  fugae: 
Restat  iter  caeli;  caelo  temptabimus  irel 

Da  veniam  coepto,  luppiter  alte,  meo! 
Non  ego  sidereas  adfecto  tangere  sedes: 
40      Qua  fugiam  dominum,  nulla  iiisi  ista  viast; 
Per  Styga  detur  iter,  Stygias  trausnabimus  undas! 

Sunt  niihi  naturae  iura  novanda  meae.' 
Ingenium  mala  saepe  movent:   quis  crederet  umquam 

Aerias  homiuem  carpere  posse  vias? 
45  Remigium  volucrum,  chsponit  in  ordine  pinnas 

Et  leve  per  lini  vincula  nectit  opus, 
Imaque  pars  ceris  adstringitur  igne  solutis, 

Finitusque  novae  iam  labor  artis  erat. 
Tractabat  ceramque  puer  pimiasque  renideus 
50      Nescius,  haec  umeris  arma  parata  suis. 
Cui  pater  'his'  inquit  'patriast  adeunda  carinis, 

Hac  nobis  Minos  effugiendus  ope. 
Aera  non  potuit  Minos,  aHa  omnia  clausit: 

Quem  Ucet,  inventis  aera  rumpe  meis! 
55  Sed  tibi  non  ^iirgo  Tegeaea  comesque  Bootae, 

Ensiger  Orion,  adspiciendus  erit: 
Me  pinnis  sectare  datis;  ego  praevius  ibo: 

Sit  tua  cura  sequi!  me  duce  tutus  eris. 
Nam  sive  aetherias  viciuo  sole  per  auras 
60      Ibimus,  iupatieus  cera  caloris  erit; 

Sive  humiles  propiore  freto  iactabimus  alas, 

Mobihs  aequoreis  pinna  madescet  aquis; 
Inter  utrumc^ue  vola!  veutos  quoque,  nate,  timeto, 

Quaque  fereut  aurae,  vela  secunda  dato!' 


206  ARS  AMATORIA. 

65  Dum  monet,  aptat  opus  puero  monstratque  moveri, 
Erudit  infirmas  ut  sua  mater  aves; 
Inde  sibi  factas  umeris  accommodat  alas 

Perque  novum  timide  corpora  librat  iter; 
lamque  volaturus  parvo  dedit  oscula  nato, 
70      Nec  patriae  lacrimas  continuere  genae. 
Monte  minor  collis,  campis  erat  altior  aequis: 
Hinc  data  sunt  miserae  corpora  bina  fugae. 
Et  movet  ipse  suas  et  nati  respicit  alas 
Daedalus  et  cursus  sustinet  usque  suos; 
75  lamque  novum  delectat  iter,  positoque  timore 

Icarus  audaci  fortius  arte  volat: 
^Hos  aliquis,  tremula  dum  captat  harundine  pisces, 
Vidit,  et  inceptum  dextra  reliquit  opus.  * 
lam  Samos  a  laeva,  (fuerant  Naxosque  relictae 
80      Et  Paros  et  Clario  Delos  amata  deo) 
Dextra  Lebynthos  erat  silvisque  umbrosa  Calymne 

Cinctaque  piscosis  Astypalaea  vadis, 
Cum  puer,  iucautis  uimium  temerarius  annis, 
Altius  egit  iter  deseruitque  patrem. 
85  Vincla  labant,  et  cera  deo  propiore  liquescit, 
Nec  tenues  ventos  bracchia  mota  tenent; 
Territus  a  summo  dispexit  in  aequora  caelo: 

Nox  oculis  pavido  venit  oborta  metu. 
Tabuerant  cerae!  nudos  quatit  ille  lacertos 
90      Et  trepidat  nec,  quo  sustiueatur,  habet; 
Decidit  atque  cadens  ^pater,  o  pater,  auferor!'  inquit: 

Clauserunt  virides  ora  loquentis  aquae. 
At  pater  iufelix  nec  iam  pater  ^lcare!'  clamat, 
'Icare/  clamat  'ubi  es  quoque  sub  axe  volas?' 
95  ^lcare!'  clamabat:  pinnas  adspexit  in  undis! 
Ossa  tegit  teUus;  aequora  nomen  habent. 
Non  potuit  IVlinos  hominis  conpescere  pinnas: 

Ipse  deum  vohTcrem  detinuisse  paro! 
Fallitur,  Haemonias  siquis  decurrit  ad  artes 
100      Datque,  quod  a  teneri  fronte  revellit  equi; 
Non  facieut,  ut  vivat  amor,  Medeides  herbae 


II,   65—138.  207 

Mixtaque  cum  magicis  naenia  Marsa  sonis: 
Phasias  Aesoniden,  Circe  tenuisset  Ulixem, 
Si  modo  servari  carmine  posset  amor; 
iio5  Nec  data  profuerint  pallentia  philtra  puellis: 
!  Philtra  nocent  animis  Yimque  furoris  habent; 

j     Sit  procul  omne  nefas!  ut  ameris,  amabilis  esto, 
I  Quod  tibi  non  facies  solave  forma  dabit! 

{  Sit  licet  antiquo  Nireus  adamatus  Homero, 
11 10  Naiadumque  tener  crimine  raptus  Hylas, 
t     Ut  dominam  teneas  nec  te  mirere  relictum, 

Ingenii  dotes  corporis  adde  bonisl 
I     Forma  bouum  fragilest,  quantumque  accedit  ad  annos, 
I  Fit  minor  et  spatio  carpitur  ipsa  suo: 

jiio  Nec  violae  semper  nec  ianthina  lilia  florent, 
Et  riget  amissa  spina  relicta  rosa; 
Et  tibi  iam  venient  cani,  formose,  capilli, 

lam  venient  rugae,  quae  tibi  corpus  arent: 
lam  molire  animum,  qui  diu'et,  et  adstrue  formae: 
20       Solus  ad  extremos  permanet  ille  rogos. 
Nec  levis  ingenuas  pectus  coluisse  per  artes 

Cura  sit  et  linguas  edidicisse  duas; 
Non  formosus  erat,  sed  erat  facundus,  Ulixes 
Et  tamen  aequoreas  torsit  amore  deas: 
25  0!  quotiens  ilhim  doluit  properare  Calypso 
Remigioque  aptas  esse  negavit  aquas! 
Haec  Troiae  casus  iterumque  iterumque  rogabat, 

Ille  referre  aHter  saepe  solebat  idem; 
Litore  constiterant:  illic  ciuoque  pulchra  Calypso 
30      Exigit  Odrysii  fata  cruenta  ducis; 
Ille  levi  virga  (virgam  nam  forte  tenebat) 
Quod  rogat,  iu  spisso  litore  pingit  opus. 
'Haec'  inc[uit  Troiast/  (muros  in  Htore  fecit) 
'Hic  tibi  sit  Simois;  haec  mea  castra  puta! 
55  Campus  erat/  (campumque  facit)  'quem  caede  Dolonis 
Sparsimus,  Haemonios  dum  vigil  optat  ec^uos. 
HHc  Sithonii  fuerant  tentoria  Rhesi; 

Hac  ego  sum,  captis  nocte,  revectus  equis.' 


208  ARS  AMATOEIA. 

Pluraque  pingebat,  subitus  cum  Pergama  fluctus 
140      Abstulit  et  Rliesi  cum  cluce  castra  suo; 
Tum  dea  'quas'  iuquit  'fidas  tibi  credis  ituro, 

Perdideriut  midae  uomina  quanta,  vides?' 
Ergo  age,  fallaci  timide  confide  figurae, 

Quisquis  es,  atque  aliciuid  corpore  pluris  habe! 
145  Dextera  praecipue  capit  indulgentia  meutes; 
Asperitas  odium  saevaque  bella  movet. 
Odimus  accipitrem,  ciuia  vivit  semper  in  armis, 

Et  pavidum  solitos  in  pecus  ire  lupos; 
At  caret  insidiis  hominum,  quia  mitis,  hirundo, 
150      Quasque  colat  turres,  Chaonis  ales  habet. 
Este  procul,  lites  et  amarae  proelia  linguae! 

Dulcibus  est  verbis  mollis  aleudus  amor. 
Lite  fugent  nuptaecj[ue  viros  nuptasque  mariti 
Inque  vicem  credant  res  sibi  semper  agi; 
155  Hoc  decet  uxores:  dos  est  uxoria  lites; 
Aucliat  optatos  semper  amica  sonos! 
Non  legis  iussu  lectum  venistis  in  unum; 
Funcritur  in  vobis  mimere  legis  Amor. 
Blanditias  molles  auremque  iuvantia  verba 
160      Adfer,  ut  adventu  laeta  sit  illa  tuo. 

Non  ego  chvitibus  venio  praeceptor  amandi: 

Nil  opus  est  illi,  qui  dabit,  arte  mea; 
Secum  habet  ingenium,  c|ui,  cum  libet,  ^accipe'  dicit. 
Cedimus!  inventis  pkis  placet  ille  meis. 
165  Pauperibus  vates  ego  sum,  cj[uia  pauper  amavi: 
Cum  dare  non  possem  munera,  verba  dabam. 
Pauper  amet  caute,  timeat  maledicere  pauper 

Multacjue  divitibus  non  patienda  ferat! 
Me  memini  iratum  dominae  turbasse  capillos: 
lio      Haec  mihi  quam  multos  abstuht  ira  cUes! 
Nec  puto  nec  sensi  tunicam  lauiasse,  sed  ipsa 

Dixerat:  et  pretiost  illa  redempta  meo; 
At  vos,  si  sapitis,  vestri  peccata  magistri 
Effugite  et  culpae  damna  timete  meae! 
175  Proelia  cum  Parthis,  cum  culta  pax  sit  amica 


II,    139—212.  209 

Et  iocus  et  causas  quidquid  anioris  habet. 
Si  nec  blanda  satis  nec  erit  tibi  comis  amanti, 

Perfer  et  obdura!  postmodo  mitis  erit. 
Flectitur  obsequio  curvatus  ab  arbore  ramus; 
180      Frangis,  si  vires  experiere  tuas. 

Obsequio  tranantur  aquae,  nec  vincere  possis 

Flumina,  si  contra,  quam  rapit  unda,  nates; 
Obsequium  tigrisque  domat  Numidasque  leones; 

Rustica  paulatim  taurus  aratra  subit. 
185  Quid  fuit  asperius  Nonacrina  Atalanta? 

Subcubuit  meritis  trux  tamen  illa  viri: 
Saepe  suos  casus  nec  mitia  facta  puellae 

Flesse  sub  arboribus  Milaniona  ferunt; 
Saepe  tulit  iusso  fallacia  retia  collo, 
190      Saepe  fera  torvos  cuspide  fixit  apros; 
Sensit  et  Hylaei  contentum  saucius  arcum: 

Sed  tamen  hoc  arcu  notior  alter  erat. 
Non  te  MaenaHas  armatum  scandere  silvas 

Nec  iubeo  collo  retia  ferre  tuo, 
195  Pectora  nec  missis  iubeo  praebere  sagittis: 

Artis  erunt  cautae  mollia  iussa  meae. 
Cede  repugnanti:  cedeudo  victor  abibis; 

Fac  modo,  quas  partis  illa  iubebit,  agas! 
Arguet:  arguito;  quidquid  probat  illa,  probato; 
200      Quod  dicet,  dicas;  quod  negat  illa,  neges! 
Riserit:  adride;  si  flebit,  flere  memento! 

Inponat  leges  vultibus  illa  tuis! 
Seu  ludet  numerosque  manu  iactabit  ebumos, 

Tu  male  iactato,  tu  male  iacta  dato; 
205  Seu  iacies  talos,  victam  ne  poena  sequatur, 

Damuosi  facito  stent  tibi  saepe  canes; 
Sive  latrocinii  sub  imagine  calcukis  ibit, 

Fac  pereat  vitreo  miles  ab  hoste  tuus! 
Ipse  tene  distenta  suis  umbracula  virgis, 
210      Ipse  fac  in  turba,  qua  venit  illa,  locum 
Nec  dubita  tereti  scamnum  producere  lecto 

Et  tenero  soleam  deme  vel  adde  pedi! 

OVID.  I.  14 


210  ARS  AMATORIA. 

Saepe  etiam  dominae,  quamvis  horrebis  et  ipse^ 

Algenti  manus  est  calfacienda  sinu; 
215  Nec  tibi  turpe  puta,  (quamvis  sit  turpe,  placebit) 

Ingenua  speculum  sustinuisse  manu! 
Ille,  fatigata  praebendo  monstra  noverca, 

Qui  meruit  caelum,  quod  prior  ipse  tulit, 
Inter  loniacas  calatbum  tenuisse  puellas 
220      Creditar  et  lauas  excoluisse  rudes; 
Paruit  imperio  dominae  Tiryntbius  beros: 

I  nunc  et  dubita  ferre,  quod  ille  tulit! 
lussus  adesse  foro  iussa  maturius  hora 

Fac  semper  venias  nec  nisi  serus  abi! 
225  Occurras  aliquo,  tibi  dixerit:  omnia  differ! 

Curre,  nec  inceptum  turba  moretur  iter! 
Nocte  domum  repetens  epulis  perfuncta  redibit: 

Tunc  quoque  pro  servo,  si  vocat  illa,  veni! 
Rure  erit  et  dicet  'venias'  (Amor  odit  inertes): 
230      Si  rota  defuerit,  tu  pede  carpe  viam, 

Nec  grave  te  tempus  sitiensqiie  Canicula  tardet 

Nec  via  per  iactas  candida  facta  nives. 
Militiae  species  amor  est:  discedite,  segnes! 

Non  sunt  haec  timidis  signa  tuenda  viris; 
235  Nox  et  biemps  longaeque  viae  saevique  dolores 

Mollibus  his  castris  et  labor  omnis  inest; 
Saepe  feres  imbrem  caelesti  nube  solutum 

Frigidus  et  nuda  saepe  iacebis  humo. 
Cynthius  Admeti  vaccas  pavisse  Pheraei 
240      Fertur  et  in  parva  delituisse  casa: 

Quod  Phoebum  decuit,  quem  non  decet?  exue  fastus^ 

Curam  mansuri  quisquis  amoris  habes! 
Si  tibi  per  tutum  planumqiie  negabitur  ire, 

Atque  erit  opposita  ianua  fulta  sera, 
245  At  tu  per  praeceps  tecto  delabere  aperto, 

Det  quoque  furtivas  alta  fenestra  vias. 
Laeta  erit:  et  causam  tibi  se  sciet  esse  pericli; 

Hoc  dominae  certi  pignus  amoris  erit. 
Saepe  tua  poteras,  Leandre^  carere  puella: 


II,   213 — 286.  211 

-:j      Transnabas,  animuui  nosset  ut  illa  tuum. 

Nec  pudor  ancillas,  ut  quaeque  erit  ordine  prima, 

Nec  tibi  sit  servos  demeruisse  pudor: 
Nomine  quemque  suo  (nullast  iactura)  saluta, 
Iung;e  tuis  humiles  ambitiose  manus! 
256  Sed  tamen  et  servo  (levis  est  inpensa)  roganti 
Porrige  Fortunae  munera  parva  die; 
Pon-ige  et  ancillae,  qua  poenas  luce  pependit 
Lusa  maritali  Gallica  veste  manus. 
•   Fac  plebem,  mihi  crede,  tuam:  sit  semper  in  illa 
260      lanitor  et  thalarai  qui  iacet  aute  fores. 
Nec  dominam  iubeo  pretioso  munere  dones: 

Parva,  sed  e  parvis  callidus  apta  dato. 
Dum  bene  dives  ager,  dum  rami  pondere  nutant, 
Adferat  in  calatho  rustica  dona  puer: 
265  Rure  suburbano  poteris  tibi  dicere  missa, 
Illa  vel  in  Sacra  sint  licet  empta  via; 
Adferat  aut  uvas  aut,  quas  AmaryUis  amabat, 

(At  nunc  castaneas  non  amat  illa!)  nuces; 
Quin  etiam  turdoque  licet  missaque  corona 
270      Te  memorem  dominae  testificere  tuae. 

Turpiter  his  emitur  spes  mortis  et  orba  senectus: 

A!  pereant,  per  quos  munera  crimeu  habent! 
Quid   tibi  praecipiam  teneros  quoque  mittere  versus? 
Ei  mihi!  non  multum  carmen  honoris  habet! 
275  Carmina  laudautur,  sed  munera  magna  petuntur: 
Dummodo  sit  dives,  barbarus  ipse  placet. 
Aurea  sunt  vere  nunc  saecula:  plurimus  auro 

Venit  honos,  auro  conciliatur  amor; 
Ipse  licet  venias  Musis  comitatus,  Homere, 
280      Si  nihil  attuleris,  ibis,  Homere,  foras. 

Sunt  tamen  et  doctae,  rarissima  turba,  pueUae, 

Altera  non  doctae  turba,  sed  esse  volunt; 
Utraque  laudetur  per  carmina:  carmina  lector 
Commendet  dulci  qualiacumque  sono! 
285  His  ergo  aut  iUis  vigilatum  carmen  in  ipsas 
Forsitan  exigui  muneris  iustar  erit. 

14* 


212  ARS  AMATORIA. 

At  quod  eris  per  te  facturus  et  utile  credis, 

Id  tua  te  facito  semper  aniica  roget! 
Libertas  alicui  fuerit  promissa  tuorum: 
290      Hanc  tamen  a  domina  fac  petat  ille  tua; 
Si  poenam  servo,  si  vincula  saeva  remittis, 

Quod  facturus  eras,  debeat  illa  tibi! 
Utilitas  tua  sit,  titulus  donetur  amicae; 

Perde  nihil,  partis  illa  potentis  agat! 
295  Sed  te,  cuicumquest  retinendae  cura  puellae, 

Attonitum  forma  fac  putet  esse  sua: 
Sive  erit  in  Tyriis,  Tyrios  laudabis  amictus; 

Sive  erit  in  Cois^  Coa  decere  puta! 
Auratast:  ipso  tibi  sit  pretiosior  auro; 
300      Gausapa  si  sumit,  gausapa  sumpta  proba; 
Adstiterit  tunicata:  ^moves  incendia'  clama, 

Sed  timida,  caveat  frigora,  voce  roga! 
Conpositum  discrimen  erit:  discrimina  lauda; 

Torserit  igne  comam:  torte  capille,  place! 
305  Bracchia  saltantis,  vocem  mirare  canentis, 

Et,  quod  desierit,  verba  querentis  habe; 
Ipsos  concubitus,  ipsum  venerere  licebit, 

Quod  iuvat  etf  quaedam  gaudia  noctis  habe: 
Ut  fuerit  torva  violeutior  illa  Medusa, 
310      Fiet  amatori  lenis  et  aequa  suo. 

Tantum,  ne  pateas  verbis  simulator  in  illis^ 

Effice  nec  vultu  destrue  dicta  tuo: 
Si  latet  ars,  prodest;  adfert  deprensa  pudorem , 

Atque  adimit  merito  temjjus  in  omne  fidem. 
815  Saepe  sub  autumnum,  cum  formosissimus  annus 

Plenaque  purpureo  subrubet  uva  mero, 
Cum   modo  frigoribus  premitur,   modo  solvitur  aestu, 

Aere  non  certo  corpora  languor  habet: 
Tlla  quidem  valeat,  sed  si  male  firma  cubabit 
320      Et  vitium  caeli  senserit  aegra  sui, 

Tunc  amor  et  pietas  tua  sit  manifesta  puellae: 

Tum  sere,  quod  plena  postmodo  falce  metas! 
Nec  tibi  morosi  veniaut  fastidia  morbi. 


II,    287—360.  213 

Perque  tuas  fiant,  quae  sinet  ipsa,  manus, 
325  Et  videat  flenteni,  nec  taedeat  oscula  ferre, 
Et  sicco  lacrimas  conbibat  ore  tuas. 
Multa  vove,  sed  cuncta  palam,  quotiensque  libebit, 

Quae  referas  illi,  somnia  laeta  vide; 
Et  veniat,  quae  lustret  anus  lectumque  locumque, 

Praeferat  et  tremula  sulpur  et  ova  manu: 
Omnibus  his  inerunt  gratae  vestigia  curae; 

In  tabulas  multis  haec  via  fecit  iter. 
Nec  tamen  officiis  odium  quaeratur  ab  aegra: 
Sit  suus  in  blanda  sedulitate  modus! 
335  Neve  cibo  prohibe  nec  amari  pocula  suci 
Porrige:  rivalis  misceat  illa  tuus! 
Sed  non,  quo  dederas  a  litore  carbasa,  vento 

Utendum,  medio  cum  potiere  freto: 
Dum  novus  errat  amor,  vires  sibi  colligat  usu; 
840      Si  bene  nutrieris,  tempore  firmus  erit: 

Qaem  taurum  metuis,  vitulum  mulcere  solebas; 

Sub  qua  nunc  recubas  arbore,  virga  fuit; 
Nascitur  exiguus  sed  opes  adquirit  eundo, 
Quaque  venit,  multas  accipit  amnis  aquas. 
345  Fac  tibi  consuescat:  nil  adsuetudine  maius, 
Quam  tu  dum  capias,  taedia  nulla  fuge! 
Te  semper  videat,  tibi  semper  praebeat  aures, 

■  Exhibeat  vultus  noxque  diesque  tuos ! 
Cum  tibi  maior  erit  fiducia,  posse  requiri, 
S50      Cum  procul  absenti  cura  futurus  eris, 

Da  requiem:  requietus  ager  bene  credita  reddit, 

Terraque  caelestes  arida  sorbet  aquas: 
Phyllida  Demophoon  praesens  moderatius  ussit, 
Exarsit  velis  acrius  illa  datis; 
ssrPenelopen  absens  sollers  torquebat  Ulixes; 
Phylacides  aberat,  Laudamia,  tuus. 
Sed  mora  tuta  brevis;  lentescunt  tempore  curae, 

Vanescitque  absens  et  novus  intrat  amor: 
Dum  Menelaus  abest,  Helene,  ne  sola  iaceret, 
560      Hospitis  est  tepido  nocte  recepta  siiiu. 


214  ARS  AMATORIA. 

Qui  stupor  liic,  Menelae,  fuit?  tu  solus  abibas, 

Isdem  sub  tectis  bospes  et  uxor  erant! 
Accipitri  timidas  credis,  fariose,  columbas, 

Plenum  montano  credis  ovile  lupo! 
365  Nil  Helene  peccat,  nihil  bic  committit  adulter: 

Quod  tu,  cjuod  faceret  quilibet,  ille  facit. 
Cogis  adulterium  dando  tempusque  locumque: 

Quid  nisi  consiliost  usa  puella  tuo? 
Quid  faciat?  vir  abest,  et  adest  non  rusticus  hospes, 
3T0      Et  timet  in  vacuo  sola  cubare  toro. 

Viderit  Atrides:  Helenen  ego  crimine  solvo; 

Usast  humani  commoditate  -Ndri. 
Sed  neque  fulvus  aper  media  tam  saevus  in  irast, 

Fulmineo  rabidos  cum  rotat  ore  canes, 
375  Nec  lea,  cum  catulis  lactantibus  ubera  praebet, 

Nec  brevis  ignaro  vipera  laesa  pede, 
Femina  quam  socii  deprensa  paelice  lecti 

Ardet  et  in  vultu  pignora  mentis  habet; 
In  ferrum  flammasque  ruit  positoque  decore 
380      Fertur,  ut  Aonii  cornibus  icta  dei: 

Coniugis  admissum  violataque  iura  maritast 

Barbara  per  natos  Phasias  ulta  suos; 
Altera  dira  parens  haec  est,  quam  cernis^  hirundo: 

Adspice,  signatum  sanguine  pectus  habet! 
385  Hoc  bene  conpositos,  hoc  firmos  sohdt  amores; 

Crimina  sunt  cautis  ista  timenda  viris. 
Nec  mea  vos  uni  damnat  censura  puellae; 

Di  melius!  vix  hoc  nupta  tenere  potest. 
Ludite,  sed  furto  celetur  culpa  modesto: 
390      Gloria  peccati  nulla  petenda  suist. 

Nec  dederis  mimus,  cognosse  quod  altera  possit, 

Nec  sint  nequitiae  tempora  certa  tuae, 
Et,  ne  te  capiat  latebris  sibi  femina  notis, 

Non  imost  omnis  convenienda  loco, 
395  Et  quotiens  scribes,  totas  prius  ipse  tabellas 

Inspice:  plus  multae,  quam  sibi  missa,  legunt. 
Laesa  Venus  iusta  arma  movet  telumque  remittit 


II,   361— «4.  215 

Et,  modo  quod  questast,  ipse  querare,  facit. 
Dum  fuit  Atrides  uua  conteutus,  et  illa 
j"^'      Casta  fuit;  vitiost  inproba  facta  viri: 

Audierat  laurumque  manu  vittasque  ferentem 

Pro  nata  Clirysen  non  valuisse  sua; 
Audierat,  Lyrnesi,  tuos,  abducta,  dolores 

Bellaque  per  turpis  longius  isse  moras; 
1"'.  Haec  tamen  audierat:  Priameida  viderat  ipsa 

(^Yictor  erat  praedae  praeda  pudeuda  suae); 
Inde  Thyestiaden  animo  tlialamoque  recepit 

Et  male  peccantem  Tyndaris  ulta  virum. 
Quae  bene  celaris,  siquae  tamen  acta  patebunt, 
410      Illa,  licet  pateant,  tu  tamen  usque  nega! 
Tum  neque  subiectus  solito  nec  blaudior  esto: 

Haec  animi  muitum  signa  nocentis  habeut; 
Sed  lateri  ne  parce  tuo:  pax  omnis  in  unost: 

Concubitu  prior  est  infitianda  Venus. 
415  Sunt,  quae  praecipiant  herbas,  satureia,  nocentis 

Sumere:  iudiciis  ista  venena  meis; 
Aut  piper  urticae  mordacis  semine  miscent 

Tritaque  in  annoso  flava  pyrethra  mero; 
Sed  dea  non  patitur  sic  ad  sua  gaudia  cogi, 
420      Colle  sub  umbroso  quam  tenet  altus  Eryx. 
Candidus,  Alcathoi  qui  mittitur  urbe  Pelasga, 

Bulbus  et,  ex  horto  quae  venit,  herba  salax 
Ovaque  sumantur,  sumantur  Hymettia  mella, 

Quasque  tulit  folio  pinus  acuta  nuces. 
425  Docta,  quid  ad  magicas,  Erato,  deverteris  artes? 

Interior  curru  meta  terenda  meost. 
Qui  modo  celabas  monitu  tua  crimina  nostro, 

Flecte  iter  et  monitu  detege  furta  meo! 
Nec  levitas  culpanda  meast:  non  semper  eodem 
430      Inpositos  vento  panda  carina  vehit; 

Nam  modo  Threicio  Borea,  modo  currimus  Euro, 

Saepe  tument  Zephyro  lintea,  saepe  Noto; 
Adspice,  ut  in  curru  modo  det  fluitantia  rector 

Lora,  modo  admissos  arte  retentet  equos. 


216  ARS  AMATORIA. 

435  Simt,  quibus  iugrate  timida  indulgeutia  servit 
Et,  si  milla  subest  aemula,  languet  amor. 
Luxuriant  animi  rebus  plerumque  secundis, 
Nec  facilest  aequa  commoda  mente  pati. 
Ut  levis  absumptis  paulatim  viribus  ignis 
4^»      Tpse  latet,  summo  canet  in  igne  cinis, 
Sed  tamen  extinctas  admoto  sulpure  flammas 

Invenitj  et  lumen,  quod  fuit  ante,  redit: 
Sic,  ubi  pigra  situ  securaque  pectora  torpent, 
Acribus  est  stimulis  eliciendus  amor. 
445  Fac  timeat  de  te  tepidamque  recalface  mentem; 
Palleat  indicio  criminis  illa  tui. 
0  quater  et  quotiens  numero  conprendere  non  est 

Felicem,  de  quo  laesa  puella  dolet, 
Quae,  simul  invitas  crimen  pervenit  ad  aures, 
450    "Excidit,  et  miserae  voxque  colorque  fugit! 
Ille  ego  sim,  cuius  laniet  furiosa  capillos; 

Ille  ego  sim,  teneras  cui  petat  ungue  genas, 
Quem  videat  lacrimans,  quem  torvis  spectet  ocellis, 
Quo  sine  non  possit  vivere,  posse  velit! 
455  Si  spatium  quaeras,  breve  sit,  quod  laesa  queratur, 
Ne  lenta  vires  coUigat  ira  mora; 
Candida  iamdudum  cingantur  colla  lacertis, 

Inque  tuos  flens  est  accipienda  sinus. 
Oscula  da  flenti,  Veneris  da  gaudia  flenti: 
460      Pax  erit!  boc  imo  solvitur  ira  modo. 

Cum  bene  saevierit,  cum  certa  videbitur  hostis, 

Tum  pete  concubitus  foedera:  mitis  erit; 
Illic  depositis  habitat  Concordia  telis, 
Illo,  crede  mihi,  Gratia  nata  locost. 
465  Quae  modo  pugnarunt,  iungunt  sua  rostra  columbae, 
Quarum  blanditias  verbaque  murmur  habet. 
Prima  fuit  rerum  confusa  sine  ordine  moles^ 

Unaque  erat  facies  sidera,  terra,  fretum; 
Mox  caehim  inpositum  terris,  humus  aequore  cinctast, 
470      Inque  suas  partes  cessit  inane  chaos; 
Silva  feras,  volucres  aer  accepit  habendas, 


n,   435—508.  217 

In  liquida,  pisces,  delituistis  aqua. 
Tum  genus  humanuni  solis  errabat  in  agris, 

Idque  merae  vires  et  rude  corpus  erat; 
475  Silva  domus  fuerat,  cibus  berba,  cubilia  frondes, 

lamque  diu  nulli  cognitus  alter  erat. 
Blanda  truces  animos  fertur  mollisse  voluptas: 

Constiteraut  uno  femina  virque  loco; 
Quid  facereut,  ipsi  nullo  didicere  magistro: 
480      Arte  Venus  nuUa  dulce  peregit  opus. 

Ales  habet,  quod  amet;  cum  quo  sua  gaudia  iungat, 

Invenit  in  media  femina  piscis  aqua; 
Cerva  parem  sequitur;  serpens  serpente  tenetur; 

Haeret  adulterio  cum  cane  nexa  canis; 
485  Laeta  salitur  ovis;  tauro  quoque  laeta  iuvencast; 

Sustinet  inmundum  sima  capella  marem; 
In  furias  agitantur  equae  spatioque  remota 

Per  loca  dividuos  anme  sequuntur  equos: 
Ergo  age  et  iratae  mechcamina  fortia  praebe! 
490      Illa  feri  requiem  sola  doloris  habent, 
IUa  Machaonios  superant  medicamina  sucos; 

His,  ubi  peccaris,  restituendus  eris. 
Haec  ego  cum  canerem,  subito  manifestus  Apollo 

Movit  inauratae  pollice  fila  lyrae; 
495  In  manibus  lam-us ,  sacris  induta  capillis 

Laurus  erat:  vates  ille  videndus  adit; 
Is  mihi  Uascivi'  dixit  'praeceptor  Amoris, 

Duc,  age,  discipulos  ad  mea  templa  tuos, 
Est  ubi  diversum  fama  celebrata  per  orbem 
500      Littera,  cognosci  quae  sibi  quemque  iubet! 
Qui  sibi  notus  erit,  solus  sapienter  amabit 

Atque  opus  ad  vires  exiget  omne  suas. 
Cui  faciem  natura  decUt,  spectetur  ab  illa; 

Cui  color  est,  umero  saepe  patente  cubet; 
505  Qui  sermone  placet,  taciturna  silentia  vitet; 

Qui  canit  arte,  canat;  qui  bibit  arte,  bibat! 
Sed  neque  declament  medio  sermone  diserti, 

Nec  sua  non  sanus  scripta  poeta  legat!' 


218  ARS  AMATORIA. 

Sic  monuit  Plioebus:  Phoebo  parete  monenti! 
510      Certa  dei  sacrost  huius  in  ore  fides. 

Ad  propiora  vocor:  quisquis  sapienter  amabit, 

Vincet  et,  e  nostra  quod  petet  arte,  feret. 
Credita  non  semper  sulci  cum  foenore  redduut, 
Nec  semper  dubias  adiuvat  aura  rates; 
515  Quod  iuvat,  exiguum,  plus  est,  quod  laedat  amantes: 
Proponant  animo.  multa  ferenda  suo! 
Quot  lepores  in  Atho,  quot  apes  pascuntur  in  Hybla, 

Caerula  quot  bacas  Palladis  arbor  habet, 
Litore  quot  conchae,  tot  sunt  in  amore  dolores! 
520      Quae  patimur,  multo  spicula  felle  madent. 
Dicta  erit  isse  foras,  quam  tu  fortasse  videbis: 

Isse  foras  et  te  falsa  videre  puta! 
Clausa  tibi  fuerit  promissa  ianua  nocte: 
Perfer  et  inmunda  ponere  corpus  humo! 
525  Forsitan  et  vultu  mendax  ancilla  superbo 
Dicet  Vjuid  nostras  obsidet  iste  fores?' 
Postibus  et  durae  supplex  blandire  puellae 

Et  capiti  demptas  in  fore  pone  rosas! 
Cum  volet,  accedes;  cum  te  vitabit,  abibis: 
530      Dedecet  ingenuos  taedia  ferre  sui; 

'Effugere  hunc  non  est'  quare  tibi  possit  amica 

Dicere?  non  omni  tempore  sensus  obest. 

Nec  maledicta  puta  nec  verbera  ferre  puellae 

Turpe  nec  ad  teneros  oscula  ferre  pedes! 

535  Quid  moror  in  parvis?  animus  maioribus  instat; 

Magna  canam:  toto  pectore,  vulgus,  ades! 

Ardua  moKmur;  sed  nulla,  nisi  ardua,  virtus: 

DifficiKs  nostra  poscitur  arte  labor. 
Rivalem  patienter  habe:  victoria  tecum 
540      Stabit;  eris  magni  victor  in  arte  lovis. 

Haec  tibi  non  hominem,  sed  quercus  crede  Pelasgas 

Dicere!  nil  istis  ars  mea  maius  habet. 
Innuet  illa:  feras;  scribet:  ne  tange  tabellas; 
Unde  volet,  veniat,  quoque  libebit,  eat! 
545  Hoc  in  legitima  praestant  uxore  mariti, 


n,  509—582.  219 

Cum,  teuer,  ad  partes  tu  quoque,  Somne,  Tenis. 
Hac  ego,  confiteor,  uon  sum  perfectus  in  arte: 

Quid  faciam?  mouitis  sum  minor  ipse  meis. 
Mene  palam  nostrae  det  quisquam  signa  puellae? 
660      Et  patiar,  nec  me  quolibet  ira  ferat? 

Oscula  vir  dederat,  memiui,  suus:  oscula  questus 

Sum  data;  barbaria  noster  abuudat  amor! 
Nou  semel  hoc  vitium  uocuit  mihi;  doctior  ille, 

Quo  veniunt  alii  couciliaute  viro. 
665  Sed  melius  uescisse  fuit;  sine,  furta  tegautur, 

Ne  fugiat  ticto  fassus  ab  ore  pudor. 
Quo  magis,  o  iuveues,  depreudere  parcite  vestras: 

Pecceut,  peccantes  verba  dedisse  putent! 
Crescit  amor  prensis:  ubi  par  fortuna  duorumst, 
6«o      lu  causa  damui  perstat  uterque  sui. 
Fabula  uarratur  toto  uotissima  caelo 

Mulciberis  capti  Marsque  Yeuusque  dolis: 
Mars  pater  insauo  Veneris  turbatus   amore 

De  duce  terribili  factus  amator  erat, 
565  Is  ec  Venus  orauti  (ueque  enim  dea  mollior  ullast) 

Rustica  Gradivo  difficilisque  fuit. 
A!  quotieus  lasciva  pedes  risisse  mariti 

Dicitur  et  duras  igue  vel  arte  manus! 
Marte  palam  simul  est  Vulcauum  imitata^:  decebat, 
570      Multaque  cum  forma  gratia  mixta  fuit. 
Sed  beue  concubitus  primo  celare  solebant: 

Plena  verecuudi  culpa  pudoris  erat; 
Indicio  Solis  (quis  Solem  fallere  possit?) 

Cognita  Vulcano  coniugis  acta  suae. 
575  Quam  mala,  Sol,  exempla  movesl  pete  munus  ab  ipsa: 

Et  tibi,  si  taceas,  quod  dare  possit,  habet. 
Mulciber  obscuros  lectum  circaque  superque 

Dispouit  laqueos:  himiua  faUit  opus; 
Fingit  iter  Lemuum:  veuiuut  ad  foedus  amantes; 
580      InpHciti  laqueis  nudus  uterque  iacent. 

Convocat  ille  deos:  praebeut  spectacula  capti; 

Vix  lacrimas  Veuerem  coutiuuisse  putaut; 


220  ARS  AMATORIA. 

Non  vultus  texisse  suos,  non  denique  possunt 

Partibus  obscenis  opposuisse  manus. 
585  Hic  aliquis  ridens  'in  me,  fortissime  Mavors, 

Si  tibi  sunt  oneri,  vincula  transfer!'  ait. 
Vix  precibus,  Neptune,  tuis  captiva  resolvit 

Corpora:  Mars  Threcen  occupat,  illa  Paphum. 
Hoc  tibi  perfecto,  Vulcane,  quod  ante  tegebant, 
690      Liberius  faciunt,  ut  pudor  omnis  abest; 
Saepe  tamen  demens  stulte  fecisse  fateris, 

Teque  ferunt  artis  paenituisse  tuae. 
Hoc  vetiti  vos  este!  vetat  deprensa  Dione 

Insidias  illas,  quas  tulit  ipsa,  dare. 
595  Nec  vos  rivali  laqueos  disponite  nec  vos 

Excipite  arcana  verba  notata  manu; 
Ista  viri  captent,  si  iam  captanda  putabunt, 

Quos  faciet  iustos  ignis  et  unda  viros! 
En,  iterum  testor:  nihil  hic  nisi  lege  remissum 
600      Luditur;  in  nostris  instita  nuUa  iocis. 
Quis  Cereris  ritus  ausit  vulgare  profanis, 

Magnaque  Threicia  sacra  reperta  Samo? 
Exiguast  virtus  praestare  silentia  rebus; 

At  contra  gravis  est  culpa  tacenda  loqui: 
605  0  behe,  quod  frustra  captatis  arbore  pomis 

Garrulus  iu  media  Tantakis  aret  aqua! 
Praecipue  Cytherea  iubet  sua  sacra  taceri: 

Admoneo,  veniat  ne  quis  ad  illa  loquax! 
Condita  si  non  sunt  Veneris  mysteria  cistis, 
610      Nec  cava  vaesanis  ictibus  aera  sonant, 
Attamen  inter  nos  medio  versantur  in  usu, 

Sed  sic,  inter  nos  ut  latuisse  velint: 
Ipsa  Venus  pubem,   quotiens  velamina  ponit, 

Protegitur  laeva  semireducta  manu. 
615  In  medio  passimque  coit  pecus:  hoc  quoque  viso 

Avertit  vultus  nempe  puella  suos. 
Conveniunt  thalami  furtis  et  ianua  nostris, 

Parsque  sub  iniecta  veste  pudenda  latet, 
Et  si  non  tenebras,  at  quiddam  nubis  opacae 


II,   583—656.  221 

Quaerimus  atque  aliquid  luce  patente  minus. 
Tunc  quoque,  cum  solem  nondum  proliibebat  et  imbrem 

Tegula,  sed  quercus  tecta  cibumque  dabat, 
In  uemore  atque  antris,  non  sub  love,  iuncta  voluptas: 

Tanta  rucU  populo  cura  pudoris  erat; 
625  At  nunc  nocturnis  titulos  inpouimus  actis, 

Atque  emitur  magno  nil  nisi  posse  loqui! 
Scilicet  excuties  omnis  ubiquaque  puellas, 

Cuilibet  ut  dicas  'haec  quoque  nostra  fuit'? 
Ne  desint,  quas  tu  digitis  ostendere  possis, 
680      Ut  quamque  adtigeris,  fabula  turpis  erit? 

Parva  queror:  fingLmt  quidam,  quae  vera  negarent, 

Et  nulli  non  se  concubuisse  ferunt. 
Corpora  si  nequeunt,  quae  possunt,  nomina  tangimt, 

Famaque  non  tacto  corpore  crimen  habet. 
635  I  nunc,  claude  fores,  custos  odiose  puellae, 

Et  centum  duris  postibus  obde  seras: 
Quid  tuti  superest,  cum  nominis  extat  adulter, 

Et  credi,  quod  non  contigit  esse,  cupit? 
Nos  etiam  veros  parce  proj&temur  amores, 
640      Tectaque  sunt  solida  mystica  furta  fide. 
Parcite  praecipue  vitia  exprobrare  puellis, 

Utile  quae  multis  dissimulasse  fuit: 
Nec  suus  Andromedae  color  est  obiectus  ab  illo, 

Mobilis  in  gemino  cui  pede  pinna  fuit; 
645  Omnibus  Andromache  visast  spatiosior  aequo: 

Unus,  qui  modicam  diceret,  Hector  erat. 
Quod  male  fers,  adsuesce:  feres  bene;  multa  vetustas 

Lenit,  at  incipiens  omnia  sentit  amor. 
Dum  novus  in  ^iridi  coalescit  cortice  ramus, 
650      Concutiat  tenerum  quaelibet  aura,  cadet; 
Mox  etiam  ventis  spatio  durata  resistet 

Firmaque  adoptivas  arbor  habebit  opes. 
Eximit  ipsa  dies  omnis  e  corpore  mendas, 

Quodque  fuit  vitium,  desinit  esse  mora: 
655  Ferre  novae  nares  taurorum  terga  recusant; 

Adsiduo  domitas  tempore  faUit  odor. 


222  ARS-AMATORIA. 

Nominibus  mollire  licet  mala:  fusca  vocetur, 

Nigrior  Illyrica  cui  pice  sanguis  erit; 
Si  paetast,  Veneri  similis,  si  rava,  Minervae; 
660      Sit  gracilis,  macie  quae  male  viva  suast; 

Dic  habilem,  quaecumque  brevis,  quae  turgida,  plenam, 

Et  lateat  vitium  proximitate  boni. 
Nec  quiotus  annus  eat,  nec  quo  sit  nata  requirer 

Consule,  quae  rigidus  munera  censor  babet, 
665  Praecipue  si  flore  caret,  meliusque  peractum 

Tempus,  et  albentes  iam  legit  illa  comas. 
Utilis,  o  iuvenes,  aut  liaec  aut  serior  aetas: 

Iste  feret  segetes,  iste  serendus  ager. 
Dum  vires  annique  sinunt,  tolerate  labores; 
670      lam  veniet  tacito  curva  senecta  pede. 

Aut  mare  remigiis,  aut  vomere  fiudite  terras, 

Aut  fera  belligeras  addite  in  arma  manus, 
Aut  latus  et  vires  operamque  adferte  puellis: 

Hoc  quoque  militiast,  boc  quoque  quaerit  opes. 
675Adde,  quod  est  illis  operum  prudentia  maior 

Solus  et,  artifices  qui  facit,  usus  adest; 
IUae  mimditiis  annorum  damna  rependunt 

Et  faciunt  cura,  ne  videantur  anus, 
Utque  velis,  Venerem  imigunt  per  mille  figuras: 
680      Invenit  plures  nulla  tabeUa  modos; 
Illis  sentitur  non  inritata  voluptas: 

Quod  iuvet,  ex  aequo  femina  virque  ferant. 
Odi  coucubitus,  qui  non  utrumque  resolvunt 

(Hoc  est,  cur  pueri  tangar  amore  minus); 
685  Odi,  quae  praebet,  quia  sit  praebere  necesse, 

Siccaque  de  lana  cogitat  ipsa  sua; 
Quae  datur  officio,  non  est  mihi  grata  voluptas: 

Officium  faciat  nuUa  puella  mihi! 
Me  voces  audire  iuvat  sua  gaudia  fassas; 
690      Atque,  morer,  me,  me  sustineamque,  roget! 
Adspiciam  dominae  victos  amentis  ocellos: 

Laugueat  et  tangi  se  vetet  illa  diu. 
Haec  bona  non  primae  tribuit  natura  iuventae, 


II,   657—730.  223 

Quae  cito  post  septem  lustra  veuire  soleut: 
695  Qui  properaut,  nova  musta  bibaut;  mihi  fuudat  avitum 
Cousulibus  priscis  coudita  testa  merum! 
Nec  platauus,  uisi  sera,  potest  obsistere  Plioebo, 

Et  laeduut  uudos  prata  uovella  pedes. 
Scilicet  Hermioueu  Heleuae  praepouere  posses, 
700      Et  melior  Gorge  quam  sua  mater  erat? 
At  Veuerem  quicumque  voles  adtiugere  seram, 

Si  modo  duraris,  praeuiia  digua  feres. 

Conscius,  ecce,  duos  accepit  lectus  amantes: 

Ad  thalami  clausas,  Musa,  resiste  fores! 

T05  Sponte  sua  sine  te  celeberrima  verba  loqueutur, 

Nec  mauus  in  lecto  laeva  iacebit  iners; 

Invenieut  digiti,  quod  agant  iu  partibus  illis, 

Tn  quibus  occulte  spicula  tiugit  Amor. 
Fecit  in  Audromache  prius  hoc  fortissimus  Hector, 
710      Xec  sohim  belHs  utiHs  iUe  fuit; 

Fecit  et  in  capta  Lymeside  magnus  AchiHes, 

Cum  premeret  moUem  lassus  ab  hoste  torum: 
IlHs  te  manibus  tangi,  Brisei,  sinebas, 
lubutae  Phrygia  quae  nece  semper  erant; 
715  An  fuit  hoc  ipsum,  quod  te,  lasciva,  iuvaret, 
Ad  tua  victrices  membra  venire  manus? 
Crede  mihi,  uon  est  Veueris  properauda  voluptas, 

Sed  seusim  tarda  proHcieiida  mora. 
Cum  loca  reppereris,  quae  taugi  femiua  gaudet, 
720      Non  obstet,  taugas  quo  miuus  iUa,  pudor; 
Adspicies  oculos  tremulo  fulgore  micantes, 

Ut  sol  a  Hquida  saepe  refulget  aqua; 
Accedent  questus,  accedet  amabile  murmur 
Et  dulces  gemitus  aptaque  verba  ioco. 
725  Sed  neque  tu  dominam  veHs  maioribus  usus 
Desine,  nec  cursus  anteeat  iHa  tuos: 
Ad  metam  properate  simull  tum  plena  voluptas, 

Cum  pariter  victi  femina  virque  iacent. 
Hic  tibi  versaudus  tenor  est,  cum  Hbera  dantur 
730      Otia,  furtivum  nec  timor  urget  opus; 


224  ARS  AMATORIA. 

Cum  mora  noii  tutast,  totis  incumbere  remis 

Utile  et  admisso  subdere  calcar  equo. 
Finis  adest  operi:  palmam  date,  grata  iuventus, 

Sertaque  odoratae  myrtea  ferte  comae! 
735  Quantus  apud  Danaos  Podalirius  arte  medendi, 

Aeacides  dextra,  pectore  Nestor  erat, 
Quantus  erat  Calchas  extis,  Telamonius  armis, 

Automedon  curru,  tantus  amator  ego. 
Me  vatem  celebrate,  viri,  mihi  dicite  laudes, 
740      Cantetur  toto  nomen  in  orbe  meum! 
Arma  dedi  vobis;  dederat  Vulcanus  Achilli: 

Vincite  muneribus,  vicit  ut  ille,  datis! 
Sed  quicumque  meo  superarit  Amazona  ferro, 

Inscribat  spoliis  'Naso  magister  erat'. 

745  Ecce,  rogant  tenerae,  sibi  dem  praecepta,  puellae. 
Vos  eritis  chartae  proxima  cura  meae! 

LIBER  TERTIUS. 

Arma  dedi  Danais  in  Amazonas:  arma  supersunt, 

Quae  tibi  dem  et  turmae,  Penthesilea,  tuae. 
Ite  in  bella  pares:  vincant,  quibus  alma  Dioue 

Faverit  et,  toto  qui  volat  orbe,  puer! 
5  Nou  erat  armatis  aequum  concurrere  nudas: 

Sic  etiam  vobis  vincere  turpe,  viri. 
Dixerit  e  multis  aliquis  'quid  virus  iu  anguis 

Adicis  et  rabidae  tradis  ovile  lupae?' 
Parcite  paucarum  diffvmdere  crimen  in  omnes; 
10      Spectetur  meritis  quaeque  puella  suis! 

Si  minor  Atrides  Helenen,  Helenesque  sororem 

Quo  premat  Atrides  crimine  maior  habet, 
Si  scelere  Oeclides  Talaioniae  Eriphylae 

Vivus  et  in  vivis  ad  St^^ga  venit  equis, 
15  Est  pia  Penelope  lustris  errante  duobus 

Et  totidem  histris  beUa  gerente  viro. 
Respice  Phylaciden  et  quae  comes  isse  marito 


II,   731—746.      III,   1—54.  225 

Fertur  et  ante  amios  occubuisse  suos; 
Fata  Plieretiadae  coniunx  Pagasaea  redemit 
20      Proque  -sHrost  uxor  funere  lata  viri. 
'Accipe  me,  Capaneu!  cineres  miscebimur'  inquit 

Ipliias  in  medios  desiluitciue  rogos. 
Ipsa  quoque  et  cultust  et  nomine  femina  Yirtus: 

Non  mirum,  populo  si  placet  illa  suo. 
25  Nec  tamen  hae  mentes  nostra  poscuntur  ab  arte: 

Conveuiunt  cumbae  vela  minora  meae. 
Nil  nisi  lascivi  per  me  discuntur  amores: 

Femina  praecipiam  quo  sit  amanda  modo. 
Femina  nec  flammas  nec  saevos  discutit  arcus; 
30      Parcius  haec  video  tela  nocere  viris. 

Saepe  viri  fallimt,  tenerae  non  saepe  puellae 

Paucaque,  si  cjuaeras,  crimina  fraudis  habent. 
Phasida,  iam  matrem,  fallax  dimisit  laso: 

Venit  in  Aesonios  altera  nupta  sinus; 
85  Quantum  in  te^  Theseu,  volucres  Ariadna  marinas 

Pavit,  in  ignoto  sola  relicta  loco; 
Quaere,  novem  cur  una  viae  dicantur,  et  audi 

Depositis  silvas  Phyllida  flesse  comis; 
Et  famam  pietatis  habet  tamen  hospes  et  ensem 
40      Praebuit  et  causam  mortis,  Elissa,  tuae, 
Quid  vos  perdiderit,  dicam:  nescistis  amare; 

Defuit  ars  vobis:  arte  peremiat  amor. 
Nunc  quoque  nescirent!    sed  me  Cytherea  docere 

lussit  et  ante  oculos  constitit  ipsa  meos; 
45  Tum  mihi  'quid  miserae'  dixit  '^meruere  puellae? 

Traditur  armatis  vulgus  inerme  viris. 
Illos  artiflces  gemini  fecere  libelli: 

Haec  quoque  j^ars  monitis  erudienda  tuis. 
Probra  Therapnaeae  qui  dixerat  ante  maritae, 
50      Mox  cecinit  laudes  prosperiore  lyra; 
Si  bene  te  novi  (cultas  ne  laede  puellas!), 

Gratia,  dum  vives,  ista  petenda  tibist.' 
Dixit  et  e  myrto  (myrto  nam  vincta  capillos 

Constiterat)  folium  grauaque  pauca  dedit; 

OvrD.  I.  15 


226  ARS  AMATORIA. 

55  Sensimus  acceptis  numeu  quoque:  purior  aether 
Fulsit,  et  e  toto  pectore  cessit  onus. 
Dum  iacit  ingeniumj  petite  hinc  praecepta,  pueUae^ 

Quas  pudor  et  leges  et  sua  iura  siniuit! 
Venturae  memores  iam  nunc  estote  senectae: 
co      Sic  nullum  vobis  tempus  abibit  iners. 
Dum  licetj  et  veros  etiamnum  degitis  anuos, 

Ludite:  eunt  anni  more  fluentis  aquae; 
Nec  quae  praeteriit,  iterum  revocabitur  unda, 
Nec  quae  praeteriit,  hora  redire  potest. 
65  Utendumst  aetate:  cito  pede  labitur  aetas 

Nec  bona  tam  sequitur,  quam  bona  prima  fuit. 
Hos  ego,  qui  canent,  frutices  violaria  vidi, 

Hac  mihi  de  spina  grata  corona  datast. 
Tempns  erit^  quo  tu,  quae  nunc  exchidis  amantes, 
vo      Frigida  deserta  nocte  iacebis  anus, 
Nec  tua  fraugetur  nocturna  ianua  rixa, 

Sj)arsa  nec  invenies  limiua  mane  rosa. 
Quam  cito,  me  miserum!,    laxantur  corpora  rugis, 
Et  perit,  in  nitido  qui  fuit  ore,  color; 
'b  Quasque  fuisse  tibi  canas  a  virgine  iuras, 
Spargentur  subito  per  caput  omne  comae. 
Anguibus  exuitur  tenui  cum  pelle  vetustas, 

Nec  faciunt  cervos  cornua  iacta  senes, 
Nostra  siue  auxiho  fngimit  boua:  carpite  florem, 
80      Quij  nisi  carptus  erit,  turpiter  ipse  cadet. 
Adde,  quod  et  partus  faciuut  seniora  iuveutae 

Tempora:  coutinua  messe  senescit  ager. 
Latmius  Endymion  non  est  tibi^  Luna,  rubori, 
Nec  Cephahis  roseae  praeda  pndeuda  deae; 
S5  Ut  Yeueri,  quem  higet  adhuC;  donetur  Adouis, 
Uude  habet  Aenean  Harmoniamque  suos?    ■ 
Ite  per  exempkim,  genus  o  mortale,  dearum 

Gaudia  nec  cupidis  vestra  uegate  viris! 
Ut  iam  decipiant,  quid  perditis?  omnia  constant: 
90      Mille  licet  sumant,  deperit  inde  uihih 
Couteritur  ferrum,  siHces  temiantur  ab  iisu: 


III,    55-128.  227 

Sufficit  et  damui  pars  caret  illa  rnetu. 
Quis  vetet  adposito  lumen  de  lumiue  sumi, 
Quisve  cavo  vastas  iu  mare  servet  aquas? 
95  Et  tamen  ulla  viro  mulier  ^non  expedit'  inquit? 
Quid,  nisi  quam  sumes,  dic  mihi,  perdis  aquam? 
Xec  vos  prostituit  mea  vox,  sed  vana  timere 
Damna  vetat:  damnis  munera  vestra  earent. 
Sed  me  flaminibus  venti  maioris  iturum, 
100      Dum  sumus  in  portu,  provehat  aura  levis! 
Ordior  a  cultu:  cultis  bene  Liber  ab  uvis 
Provenit,  et  culto  stat  seges  alta  solo. 
Forma  dei  munus:  forma  quota  quaeque  superbit? 
Pars  vestrum  tali  munere  magna  caret. 
105  Cura  dabit  faciem;  facies  neclecta  peribit, 
Idaliae  similis  sit  licet  illa  deae. 
Corpora  si  veteres  nou  sic  colupre  puellae, 

Nec  veteres  cultos  sic  habuere  viros: 
Si  fuit  Andromache  tuuicas  induta  valentes, 
110      Quid  mirum?  duri  militis  uxor  erat. 
Scilicet  Aiaci  coniuux  ornata  venires, 

Cui  tegumen  septem  terga  fuere  boum? 
Simplicitas  rudis  ante  fuit,  nunc  aurea  Romast 
Et  domiti  magnas  possidet  orbis  opes. 
115  Adspice  quae  nunc  sunt  Capitolia,  quaeque  fuerunt: 
Alterius  dices  illa  fuisse  lovis; 
Curia  consilio  nunc  est  digiiissima  tanto: 

De  stipula  Tatio  regna  tenente  fuit; 
Quae  nunc  sub  Phoebo  ducibusque  Palatia  fulgent, 
120      Quid  nisi  araturis  pascua  bubus  erant? 

Prisca  iuvent  alios,  ego  me  nuuc  denique  natum 

Gratulor:  haec  aetas  moribus  apta  meis, 
Non  quia  nunc  terrae  lentum  subducitur  aurum, 
Lectaque  diverso  litore  concha  venit, 
123  Nec  quia  decrescuut  efifosso .  marmore  montes, 
Nec  c^uia  caeruleae  mole  fugantur  aquae, 
Sed  quia  cultus  adest,  nec  nostros  mausit  in  annos 
Rusticitas  priscis  illa  superstes  avis. 

15* 


228  ARS  AMATORIA. 

Vos  quoque  non  caris  aures  onerate  lapillis, 
130      Quos  legit  in  viridi  decolor  Indus  aqua, 
Nec  prodite  graves  insuto  vestibus  auro! 

Per  quas  nos  petitis,  saepe  fagatis,  opes. 
Muuditiis  capimur:  non  sint  sine  lege  capilli-, 
Admotae  formam  dantque  negantque  manus. 
135  Nec  genus  ornatus  unumst:  quod  quamque  decebit, 
Elegat  et  speculum  consulat  ante  suum! 
Longa  probat  facies  capitis  discrimina  puri: 

Sic  erat  ornatis  Laudamia  comis; 
Exiguum  summa  nodum  sibi  fronte  relinqui, 
140      Ut  pateant  aures,  ora  rotunda  volunt-, 
Alterius  crines  umero  iactentur  utroque: 

Talis  es  adsumpta,  Phoebe  canore,  lyra-, 
Altera  succinctae  religetur  more  Dianae, 
Ut  solet,  attonitas  cum  petit  illa  feras. 
145  Huic  decet  inflatos  laxe  iacuisse  capillos, 
Illa  sit  adstrictis  inpedienda  comis; 
Hanc  placet  ornari  testudine  Cyllenea, 
Sustineat  similes  fluctibus  illa  sinus. 
Sed  neque  ramosa  numerabis  in  ilice  glandes, 
150      Nec  quot  apes  Hyblae,  nec  quot  in  Alpe  ferae, 
Nec  mibi  tot  positus  numero  conprendere  fas  est: 

Adicit  ornatus  proxima  quaeque  dies. 
Et  neclecta  decet  multas  coma:  saepe,  iacere 
Hesternam  credas,  illa  repexa  modost. 
155  Ars  casu  similis:  sic  capta  vidit  ut  urbe 
Alcides  lolen,  ^banc  ego'  dixit  'amo'; 
Talem  te  Bacchus,  Satyris  clamautibus  'euhoe!' 

Sustulit  in  currus,  Gnosi  relicta,  suos. 
0  quantum  indulget  vestro  natura  decori, 
160      Quarum  sunt  multis  damna  pianda  modis! 
Nos  male  detegimur,  raptique  aetate  capilli 

Ut  Borea  frondes  excutiente  cadunt; 

Femina  canitiem  Germanis  inficit  herbis, 

Et  melior  vero  quaeritur  arte  color; 

165  Femina  procedit  densissima  crinibus  emptis 


III,   129—202.  229 

Proque  suis  alios  efficit  aere  suos. 
Xec  pudor  est  emisse:  palam  venire  videmus 

Herculis  aute  oculos  virgineumque  cborum. 
Quid  de  veste  loquar?   uec  nunc  segmenta  requiro, 
iTo      Nec  quae  de  Tyrio  murice,  lana,  rubes: 
Cum  tot  prodierint  pretio  leviore  colores, 

Quis  furor  est  census  corpore  ferre  suos? 
Aeris  ecce  color,  tum  cum  sine  nubibus  aer, 

Nec  tepidus  pluvias  concitat  Auster  aquas; 
175  Ecce  tibi  similis,  quae  quondam  Phrixon  et  Hellen 

Diceris  Inois  eripuisse  dolis; 
Hic  undas   imitatur,  habet  quoque  nomen  ab  undis: 

Crediderim  nympbas  hac  ego  veste  tegi; 
Ille  crocum  simulat  (croceo  velatm*  amictu, 
180      Roscida  luciferos  cum  dea  iungit  equos) 
Hic  Paphias  myrtos,  hic  purpureas  amethystos 

Albeutesve  rosas  Threiciamve  gruem; 
Nec  glandes,  Amarylli,  tuae,  nec  amygdala  desunt, 

Et  sua  velleribus  nomina  cera  dedit: 
185  Quot  nova  terra  parit  flores,  cum  vere  tepenti 

Vitis  agit  gemmas  pigraque  fugit  hiemps, 
Lana  tot  aut  phires  sucos  bibit;  eHge  certos! 

Nam  non  conveniens  omnibus  omnis  erit. 
Pulla  decent  niveas:  Briseida  pulla  decebant; 
190      Cum  raptast,  pulla  tum  quoque  veste  fuit. 
Alba  decent  fuscas:  albis,  Cephei,  placebas; 

Sic  tibi  vestitae  pressa  Seriphos  erat. 
Quam  paene  admonui,  ne  trux  caper  iret  in  alas, 

Xeve  forent  duris  aspera  crura  pilis! 
195  Sed  non  Caucasea  doceo  de  rupe  puellas, 

Quaeque  bibant  undas,  Myse  Caice,  tuas. 
Quid,  si  praecipiam,  ne  fuscet  inertia  dentes, 

Oraque  suscepta  mane  laventur  aqua? 
Scitis  et  inducta  candorem  quaerere  creta; 
200      Sanguine  quae  vero  non  rubet,  arte  rubet. 
Arte  superciHi  confinia  nuda  repletis, 

Parvaque  sinceras  velat  aluta  genas. 


230  ARS  AMATORIA. 

Nec  pudor  est  ociilos  tenui  signare  favilla 

Vel  prope  te  nato,  lucide  Cydne,  croco. 
205  Est  niilii,  quo  dixi  vestrae  medicamina  formae, 

Parvus,  sed  cura  grande,  libellus,  opus: 
Hinc  quoque  praesidium  laesae  petitpte  figurae! 

Non  est  pro  vestris  ars  mea  rebus  iners. 
Non  tamen  expositas  mensa  deprendat  amator 
210      Pj^idas:  ars  faciem  dissimulata  iuvat. 
Quem  non  offendat  toto  faex  inlita  vultu, 

Cum  fluit  in  tepidos  pondere  lapsa  sinus? 
Oesopa  quid  redolent,  quamvis  mittatur  Athenis 

Demptus  ab  inmundo  vellere  sucus  ovis? 
2:5  Nec  coram  mixtas  cervae  sumpsisse  medullas 

Nec  coram  dentes  defricuisse  probem; 
Ista  dabunt  formam,  sed  erunt  deformia  visu, 

Multaque,  dum  fiunt,  turpia,  facta  placent: 
Quae  nunc  nomen  liabent  operosi  signa  Myronis, 
220      Pondus  iners  quondam  duraque  massa  fuit; 
Anulus  ut  fiat,  primo  conliditur  aurum; 

Quas  geritis  vestis,  sordida  lana  fuit; 
Cum  fieret,  lapis  asper  erat,  nunc,  nobile  signum, 

Nuda  Venus  madidas  exprimit  imbre  comas. 
225  Tu  quoque  dum  coleris,  nos  te  dormire  putemus: 

Aptius  a  summa  conspiciere  manu. 
Cur  milii  nota  tuo  causast  candoris  in  ore? 

Claude  forem  tlialami!  quid  rude  prodis  opus? 
Multa  viros  nescire  decet;  pars  maxima  rerum 
230      Offeudat,  si  non  interiora  tegas: 

Aurea  quae  splendent  ornato  signa  tlieatro, 

Inspice,  quam  tenuis  brattea  ligna  tegat; 
Sed  neque  ad  illa  licet  populo,  nisi  facta,  venire, 

Nec  nisi  summotis  forma  paranda  viris. 
235  At  non  pectendos  coram  praebere  capillos, 

Ut  iaceant  fusi  per  tua  terga,  veto: 
Illo  praecipue  ne  sis  morosa  caveto 

Tempore  nec  lapsas  saepe  resolve  comas! 
Tuta  sit  ornatrix!  odi,  quae  sauciat  ora 


m,  203—276.  231 

240      Unguibus  et  rapta  bracchia  figit  acu; 

Devovet  (et  tangitl)  domiuae  caput  illa  simulque 

Plorat  in  invisas  sangiiinulenta  comas. 
Quae  male  criuitast,  custodem  in  limine  ponat 
Orneturve  Bonae  semper  in  aede  Deael 
245  Dictus  eram  subito  cuidam  veuisse  puellae: 
Turbida  perversas  induit  illa  comas. 
Hostibus  eveniat  tam  foedi  causa  pudoris, 
Inque  uurus  Parthas  dedecus  illud  eat! 
Turpe  pecus  mutilum,  turpis  sine  gramine  campus 
250      Et  siue  froude  frutex  et  sine  crine  caput. 
Xon  mihi  venistis,  Semele  Ledeve^  docendae 

Perve  fretum  falso  Sidoni  vecta  bove 
Aut  Helene,  quam  non  stulte,  Menelae,  reposcis, 
Tu  ciuoque  non  stulte,  Troice  raptor^  habes: 
255  Turba  docenda  venit  pulckrae  tmiiesque  puellae, 
Pluraque  sunt  semper  deteriora  bonis. 
Formosae  non  artis  opem  praeceptaque  quaerunt: 

Est  illis  sua  dos,  forma  sine  arte  potens: 
Cum  mare  conpositumst,  securus  navita  cessat; 
260      Cum  tumet,  auxiliis  adsidet  ille  suis. 

Rara  tamen  mendo  facies  caret:  occule  mendas, 

Quaque  potes,  vitium  corporis  abde  tui! 
Si  brevis  es,  sedeas,  ne  stans  videare  sedere, 
Inque  tuo  iaceas  quantulacumque  toro; 
265  Hic  quoque,  ne  possit  fieri  mensura  cubantis, 
Iniecta  lateant  fac  tibi  veste  pedes. 
Quae  uimium  gracilis,  pleuo  velamina  filo 
Sumat,  et  ex  umeris  laxus  amictus  eat; 
Pallida  purpureis  tangat  sua  corpora  virgis, 
2T0      Nigrior  ad  Pharii  confuge  piscis  opem. 
Pes  malus  in  nivea  semper  celetur  aluta, 

Arida  nec  vinclis  crura  resolve  suis! 
Couveniunt  tenues  scapuKs  analectrides  altis; 
Angustum  circa  fascia  pectus  eatl 
275  Exiguo  signet  gestu,  quodcumque  loquetur, 
Cui  digiti  pingues  et  scaber  unguis  erit; 


232  ARS  AMATORIA. 

Cui  gravis  oris  odor,  uuniquam  ieiuna  loquatur 

Et  semper  spatio  clistet  ab  ore  viri! 
Si  niger  aut  ingens  aut  non  erit  orcline  natus 
280      Dens  tibi,  ridendo  maxima  damna  feres. 
Quis  credat?  discunt  etiam  ridere  puellae, 

Quaeritur  atque  illis  hac  quoc[ue  parte  decor. 
Sint  modici  rictus  parvaecj[ue  utrimque  lacunae, 

Et  summos  dentes  ima  labella  tegant; 
285  Nec  sua  perpetuo  contendant  ilia  risu; 

Sed  leve  nescio  quicl  femineumque  sonet! 
Est,  C[uae  perverso  distorcj[ueat  ora  cachinno; 

Cum  risu  quassast  altera,  flere  putes; 
Illa  sonat  raucum  c[uiddam  atque  inamabile:  ridet, 
290      Ut  rudit  a  scabra  turpis  asella  mola. 

Quo  non  ars  penetrat?  discunt  lacrimare  decenter, 

Quoc{ue  volunt  plorant  tempore  c{uoc|ue  modo. 
Quid,  cum  legitima  fraudatur  littera  voce, 

Blaesaque  fit  iusso  lingua  coacta  sono? 
295  Tn  vitio  decor  est,  quaedam  male  reddere  verba: 

Discunt  posse  minus,  quam  potuere,  loqui. 
Omnibus  bis,  quoniam  prosunt,  inpendite  curam! 

Discite  femineo  corpora  ferre  gradu: 
Est  et  in  incessu  pars  non  contempta  decoris; 
300      Allicit  ignotos  ille  fugatc[ue  viros. 

Haec  movet  arte  latus  tunicisque  fluentibus  auras 

Accipit  extensos  fertque  superba  pedes; 
Illa  velut  conimix  Umbri  rubicunda  mariti 

Ambulat  iugentis  varica  fertque  gradus. 
305  Sed  sit,  ut  in  multis^  modus  hic  quoc[ue:  rusticus  alter 

Motus,  concesso  mollior  alter  erit. 
Pars  umeri  tamen  ima  tui,  pars  summa  lacerti 

Nuda  sit,  a  laeva  conspicienda  manu: 
Hoc  vos  praecipue,  niveae,  decet;  hoc  ubi  vidi, 
310      Oscula  ferre  umero,  qua  patet  usque,  libet. 
Monstra  maris  Sirenes  erant,  quae  voce  canora 

QuamHbet  admissas  detinuere  rates; 
His  sua  Sisyphides  auditis  paene  resolvit 


III,   27T— 350.  233 

Corpora;  nam  sociis  iiilita  cera  fuit. 
315  Res  est  blanda  canor:  discant  cantare  puellae, 
(Pro  facie  multis  vox  sua  lena  fuit) 
Et  modo  marmoreis  referant  audita  theatris 

Et  modo  Niliacis  carmina  lusa  modis! 
Nec  plectrum  dextra,  citharam  tenuisse  sinistra 
320      Nesciat  arbitrio  femina  docta  meo: 

Saxa  ferasque  lyra  movit  Rhodopeius  Orpheus 

Tartareosque  lacus  tergeminumque  canem; 
Saxa  tuo  cantu,  vindex  iustissime  matris, 
Fecerunt  muros  officiosa  novos; 
325  Quamvis  mutus  erat,  voci  favisse  putatur 
Piscis,  Arioniae  fabula  nota  lyrae. 
Disce  etiam  duplici  genialia  nablia  palma 
Verrere:  conveniunt  dulcibus  illa  iocis. 
Sit  tibi  Callimachi,  sit  Coi  nota  poetae, 
330      Sit  quoque  vinosi  Teia  Musa  senis; 

Nota  sit  et  Sappho,  (quid  enim  lascivius  illa?) 

Cuique  pater  vafri  luditur  arte  Getae. 
Et  teneri  possis  carmen  legisse  Properti, 
Sive  aliquid  Galli,  sive,  TibuUe,  tuum 
J35  Dictaque  Varroni  fulvis  insignia  villis 

Vellera  germanae,  Phrixe,  querenda  tuae 
Et  profugum  Aenean,  altae  primordia  Romae, 

Quo  nullum  Latio  clarius  extat  opus. 
Forsitan  et  nostrum  nomen  miscebitur  istis, 
140      Nec  mea  Lethaeis  scripta  dabuntur  aquis, 
Atque  aliquis  dicet  'nostri  lege  culta  magistri 

Carmina,  quis  partes  instruit  ille  duas, 
fDeve  tribus  f  libris,  titulo  quos  signat  Amorum, 
Elige,  quod  docili  molliter  ore  legas, 
«  Vel  tibi  conposita  cantetur  Epistula  voce: 
Ignotum  hoc  aliis  ille  novavit  opus.' 
0  ita,  Phoebe,  velis,  ita  vos,  pia  numina  vatum, 

Insignis  cornu  Bacche  novemque  deae! 
Quis  dubitet,  quin  scire  velim  saltare  puellam, 
50      Ut  moveat  posito  bracchia  iussa  mero? 


234  ARS  AMATORIA. 

Artifices  lateris,  scaenae  spectacula,  amantur: 

Tantum  mobilitas  illa  decoris  liabet. 
Parva  monere  pudet,  talorum  dicere  iactus 

Ut  sciat  et  vires,  tessera  missa,  tuas 
355  Et  modo  tres  iactet  numeros,  modo  cogitet,  apte 

Quam  subeat  partem  callida^  quamque  vocet 
Cautaque  non  stulte  latronum  proelia  ludat, 

Unus  cum  gemino  calculus  lioste  perit, 
Bellatorque  sua  prensus  sine  conpare  bellat, 
siio      Aemulus  et  coeptum  saepe  recurrit  iter; 
Reticuloque  pilae  leves  fundantur  aperto, 

Nec,  nisi  quam  tolles,  ulla  movenda  pilast; 
Est  genus  in  totidem  tenui  ratione  redactum 

Scri]3tula,  quot  menses  lubricus  annus  habet; 
3G5  Parva  tabella  capit  ternos  utrimque  lapillos, 

lu  qua  vicissest  continuasse  suos. 
Mille  facesse  iocos!  turpest  nescire  puellam 

Ludere:  ludendo  saepe  paratur  amor. 
Sed  minimus  labor  est  sapienter  iactibus  uti: 
370      Maius  opus  mores  conposuisse  suos. 

Tum  sumus  incauti  studioque  aperimur  in  ipso, 

Nudaque  per  lusus  pectora  nostra  patent: 
Tra  subit,  deforme  maliun,  lucrique  cupido 

lurgiaque  et  rixae  sollicitusque  dolor; 
375  Crimina  dicuntur,  resonat  clamoribus  aetber; 

Invocat  iratos  et  sibi  quisque  deos. 
Nulla  fides  tabulae!  quae  non  per  vota  petuntur! 

Et  lacrimis  vidi  saepe  madere  genas. 
luppiter  a  vobis  tam  turpia  crimina  pellat, 
3S0      In  quibus  est  ulli  cura  placere  viro. 
Hos  ignava  iocos  tribuit  natura  puellis; 

Materia  ludimt  uberiore  viri. 
Sunt  illis  celeresque  pilae  iaculumque  trochique 

Armaque  et  in  gyros  ire  coactus  equus; 
3S5  Nec  vos  Campus  habet,  nec  vos  gelidissima  Virgo, 

Nec  Tuscus  phicida  devehit  amnis  aqua: 
At  licet  et  prodest  Pompeias  ire  per  umbras, 


m,  351—424.  235 

Vjrginis  aetheriis  cuni  caput  ardet  equis; 
Visite  laurigero  sacrata  Palatia  Phoebo 

(^lile  Paraetomcas  mersit  in  alta  rates) 
'Juaeque   soror  couiimxque  ducis  monimenta  pararunt 

Xavalique  gener  cinctus  honore  caput; 
\  isite  tmicremas  vaccae  Memphitidos  aras, 

Visite  conspicuis  terna  theatra  locis! 
95  Spectentur  tepido  maculosae  sauguine  harenae, 

Metaque  ferventi  circueunda  rota! 
Quod  latet,  ignotumst:  ignoti  uulla  cupido; 

Fructus  abest/facies  cum  bona  teste  caret: 
Tu  licet  et  Thamyram  superes  et  Amoebea  cantu, 
00      Non  erit  ignotae  gratia  magna  lyrae: 
Si  Venerem  Cous  nusquam  posuisset  Apelles, 

Mersa  sub  aequoreis  illa  lateret  aquis. 
Quid  petitur  sacris,  nisi  tantum  fama,  poetis? 

Hoc  votum  nostri  summa  laboris  habet. 
05  Cura  deum  fuerunt  ohm  regumque  poetae, 

Praemiaque  antiqui  magna  tulere  chori, 
Sanctaque  maiestas  et  erat  venerabile  nomen 

Vatibus,  et  largae  saepe  dabantur  opes: 
Ennius  emeruit  Calabris  in  montibus  ortus 

Contiguus  poni,  Scipio  magne,  tibi; 
Nunc  hederae  sine  honore  iacent,  operataque  doctis 

Cura  vigil  Musis  nomen  inertis  habet. 
Sed  famae  vigilare  iuvat:  quis  nosset  Homerum, 

llias  aetemum  si  latuisset  opus? 
H5  Quis  Danaen  nosset,  si  semper  clusa  fuisset 

Inque  sua  turri  perlatuisset  anus? 
Utilis  est  vobis,  formosae,  turba,  puellae; 

Saepe  vagos  ultra  Hmina  ferte  pedes! 
Ad  multas  lupa  teucht  oves,  praedetur  ut  unam, 
so      Et  lovis  in  multas  devolat  ales  aves. 

Se  quoque  det  populo  mulier  speciosa  videndam: 

Quem  trahat,  e  multis  forsitan  unus  erit. 
Omnibus  illa  locis  maneat  studiosa  placendi 

Et  curam  tota  mente  decoris  agat! 


236  ARS  AMATOBIA. 

425  Casus  ubique  valet:  semper  tibi  pendeat  hainus; 
Quo  niimme  credis  gurgite,  piscis  erit: 
Saepe  canes  frustra  neniorosis  montibus  errant, 

Inque  plagam  nullo  cervus  agente  venit. 
Quid  minus  Andromedae  faerat  sperare  revinctae, 
430      Quam  lacrimas  ulli  posse  placere  suas? 
Ftmere  saepe  viri  Tir  quaeritur:  ire  solutis 

CrinibtLs  et  fletus  non  tenuisse  decet. 
Sed  yitate  viros  culttmi  formamque  professos, 
Quique  suas  ponunt  in  statione  comasl 
435  Quae  Tobis  dicunt,  dixerunt  mille  puellis: 
Errat  et  in  ntdla  sede  morattir  Amor. 
Femina  quid  faciat,  cum  sit  vir  lerior  ipsa, 

Forsitan  et  pltires  possit  babere  viros? 
Tix  mihi  credetis.  sed  creditel  Troia  maneret, 
44<)      Praeceptis  Priami  si  foret  usa  suL 

Sunt,  qui  mendaci  specie  grassenttir  amoris 
Perque  aditus  taKs  lucra  pudenda  petant. 
Nec  coma  vos  fallat  liquido  nitidissima  nardo 
Nec  brevis  in  mgas  lingula  pressa  suas, 
445  Xec  toga  decipiat  filo  tenuissima,  nec  si 
Anulus  in  digitis  aiter  et  alter  erit. 
Forsitan  es  borum  ntimero  cultissimus  ille 

Fur  sit  et  uratur  vestis  amore  tuae. 
^Redde  meuml'  clamant  spoliatae  saepe  puellae, 
430      'Redde  meuml'  toto  voce  boante  foro: 

Has,  Tenus,  e  templis  multo  radiantibtis  auro 

Lenta  vides  Ktes  Appiadesque  tuae. 
Sunt  quoque  non  dubia  quaedam  mala  nomina  fama; 
Deceptae  al  multi  crimen  amantis  habent. 
455  Discite  ab  alterius  vestris  timuisse  querelis: 
lanua  fallaci  ne  sit  aperta  virol 
Parcite,  Cecropides,  iuranti  credere  Tbeseo: 

Quos  faciet  testis.  fecit  et  ante,  deos: 
Et  tibi,  Demophoon,  Thesei  criminis  heres, 
450      Phyllide  decepta  nulla  relicta  fides. 

Si  bene  promittent,  totidem  promittite  verbis, 


III,   425—498.  237 

Si  dederint,  et  vos  gaudia  pacta  date! 
Illa  potest  vigiles  flammas  extinguere  Vestae 

Et  rapere  e  templis,  luachi,  sacra  tuis 
65  Et  dare  mixta  viro  tritis  aconita  cicutis , 

Accepto  Yenerem  munere  siqua  negat. 
Fert  animus  propius  consistere:  supprime  habenas, 

Musa,  nec  admissis  excutiare  rotis! 
Verba  vadum  temptent  abiegnis  scripta  tabellis, 
70      (Accipiat  missas  apta  ministra  notas) 
Inspice,  quodque  leges,  ex  ipsis  collige  verbis 

Fingat  an  ex  animo  sollicitusque  roget, 
Postque  brevem  rescribe  moram!  mora  semper  amantes 

Incitat,  exiguum  si  modo  tempus  habet. 
75  Sed  neque  te  facilem  iuveni  promitte  roganti 

Nec  tamen  e  duro,  quod  petit  ille,  nega! 
Fac  timeat  speretque  simul,  quotiensque  remittes, 

Spesque  magis  veniat  certa  minorque  metus. 
Munda  sed  e  medio  consuetaque  verba,  puellae, 
«0      Scribite:  sermonis  publica  tbrma  placet. 
A!  quotiens  dubius  scriptis  exarsit  amator, 

Et  nocuit  formae  barbara  lingua  bonae! 
Sed  quoniam,  quamvis  vittae  careatis  bonore, 

Est  vobis  vestros  fallere  cura  viros, 
*3  Ancillae  puerique  manu  perarate  tabellas, 

Pignora  nec  puero  credite  vestra  novo: 
Vidi  ego  fallentis  isto  terrore  puellas 

Servitium  miseras  tempus  in  omne  pati; 
Perfidus  ille  quidem,  qui  talia  pignora  servat, 
.90      Sed  tamen  Aetnaei  fulminis  instar  babet. 
ludice  me  fraus  est  concessa  repellere  fraudem, 

Armaque  in  armatos  sumere  iura  simmt: 
Ducere  consuescat  multas  manus  una  figuras 

(A!  pereant,  per  quos  ista  monenda  mihi), 
195  Nec  nisi  deletis  tutum  rescribere  ceris, 

Ne  teneat  geminas  una  tabella  manus; 
Femina  dicatur  scribenti  semper  amator: 

Illa  sit  in  vestris,  qui  fuit  ille,  notis! 


238  ARS  AMATORIA. 

Si  licet  a  parvis  animum  ad  maiora  referre 
500      Pleuaque  curvato  pandere  vela  siuu, 

Pertiuet  ad  faciem  rabidos  conpescere  mores: 
Candida  pax  liomiues,  trux  decet  ira  feras. 
Ora  tument  ira,  nigrescunt  sanguine  venae, 
Lumiua  Gorgoneo  saevius  igne  micant. 
505  'I  procul  hinc/  dixit  'non  es  milii,  tibia,  tanti', 
Ut  vidit  vultus  Pallas  in  amne  suos: 
Vos  quoque  si  media  speculum  spectetis  in  ira, 

Cognoscat  faciem  vix  satis  ulla  suam; 
Nec  minus  in  vultu  damnosa  superbia  vestro: 
510      Comibus  est  oculis  alliciendus  amor. 
Odimus  inmodicos  (experto  credite!)  fastus: 

Saepe  tacens  odii  semina  vultus  habet. 
Spectantem  specta,  ridenti  moUia  ride! 
Innuet:  acceptas  tu  quoque  redde  notas! 
515  Sic  ubi  prokisit,  rudibus  puer  ille  relictis 
Spicula  de  pharetra  promit  acuta  sua. 
Odimus  et  maestas:  Tecmessam  diligat  Aiax! 

Nos,  hilarem  popuhim,  femina  laeta  capit.  [garem, 
Numquam  ego  te,  Andromache,  nec  te,  Tecmessa  ro- 
520      Ut  mea  de  vobis  altera  amica  foret; 

Credere  vix  videor,  cum  cogar  credere  partu, 

Vos  ego  cum  vestris  concubuisse  viris. 
SciKcet  Aiaci  mulier  maestissima  dixit 

'Lux  mea'  quaeque  solent  verba  iuvare  viros? 
525  Quis.  vetat  a  magnis  ad  res  exempla  minores 
Sumere  nec  nomen  pertimuisse  ducis? 
Dux  bonus  huic  centum  commisit  vite  regendos^ 

Huic  equites,  ilh  signa  tuenda  dedit: 
Vos  quoque,  de  nobis  quem  quisque  erit  aptus  ad  usum, 
530      Inspicite  et  certo  ponite  quemque  loco! 
Muuera  det  dives;  ius  qui  profitebitur,  adsit; 

Facundus  causam  saepe  clientis  agat; 
Carmiua  qui  facimus,  mittamus  carmina  tantum: 
Hic  chorus  ante  alios  aptus  amare  sumus; 
535  Nos  facimus  placitae  late  praeconia  formae: 


III,   495-572.  239 

1  Xomeii  habet  Xemesis,  Cpitliia  uomen  liabet-, 

i       Vesper  et  Eoae  novere  Lycorida  terrae, 
I  Et  multi,  quae  sit  uostra  Coriuna,  rogant. 

i       Adde,  quod  insidiae  sacris  a  vatibus  absuut, 
I  540      Et  facit  ad  mores  ars  quoque  nostra  suos. 
I       Nec  nos  ambitio  nec  amor  nos  taugit  habendi: 
i  Coutempto  colitur  lectus  et  umbra  foro. 

Sed  facile  haeremus  validoque  perurimur  aestu 
I  Et  nimium  certa  scimus  amare  fide. 

I  645  Scilicet  iugenium  placida  mollitur  ab  arte, 
1  Et  studio  mores  convenienter  eimt. 

I       Vatibus  Aoniis  faciles  estote,  puellae: 
Numen  inest  illis,  Pieridesque  favent. 
Est  deus  in  nobis,  et  sunt  commercia  caeli: 
550      Sedibus  aetheriis  spiritus  ille  venit. 

A  doctis  pretium  scehis  est  sperare  poetis: 

Me  miseruml  scehis  hoc  uulla  puella  timet. 
Dissimulate  tamen  nec  prima  fronte  rapaces 
Este:  novus  viso  casse  resistet  amans. 
555  Sed  neque  vector  equum,  qui  nuper  sensit  habenas, 
Couparibus  frenis  artificemque  reget, 
Nec  stabiKs  animos  auuis  viridemque  iuventam 

Ut  capias,  idem  Hmes  agendus  erit. 
Hic  rudis  et  castris  nimc  primum  notus  Amoris, 
500      Qui  tetigit  thalamos  praeda  uovella  tuos, 
Te  solam  norit,  tibi  semper  iuhaereat  uni: 

Cingendast  altis  saepibus  ista  seges. 
Eftuge  rivalem!  vinces,  dum  sola  tenebis: 

Xon  bene-cum  sociis  regna  Venusque  manent. 
565  Ille  vetus  miles  sensim  et  sapienter  amabit 
Multaque  tironi  non  patienda  feret: 
Nec  franget  postes  nec  saevis  ignibus  uret 

Xec  dominae  teneras  adpetet  ungue  genas 
Nec  scindet  tunicasve  suas  timicasve  puellae, 
570      Xec  raptus  fiendi  causa  capiUus  erit. 
Ista  decent  pueros  aetate  et  amore  calentes, 
Hic  fera  conposita  vulnera  mente  feret; 


240  ARS  AMATORIA. 

Ignibus  lieu!  lentis  uretur,  ut  umida  faena, 

Ut  modo  montanis  silva  recisa  iugis. 
575  Certior  hic  amor  est,  gravis  et  fecundior  ille: 

Quae  fugiunt,  celeri  carpite  poma  mauu! 
Omnia  tradantur  (portas  reseravimus  liosti), 

Et  sit  in  infida  proditione  fides! 
Quod  datur  ex  facili,  longum  male  nutrit  amorem: 
580      Miscendast  laetis  rara  repulsa  iocis. 
Aiite  fores  iaceat,  '^crudelis  ianua!'  dicat 

Multaque  summisse,  multa  minanter  agat! 
Dulcia  non  ferimus:  suco  renovemur  amaro! 

Saepe  perit  ventis  obruta  cumba  suis; 
585  Hoc  est,  uxores  quod  non  patiatur  amari: 

Convenimit  illas,  cum  voluere,  viri; 
Adde  forem,  et  duro  dicat  tibi  iauitor  ore 

'Non  potes':  exclusum  te  quoque  tanget  amor! 
Ponite  iam  gladios  liebetes:  pugnetur,  acutis! 
590      Nec  dubito,  telis  quin  petar  ipse  meis. 

Dum   cadit  in  laqueos,  captus  quoque  nuper,  amator 

Solum  se  thalamos  speret  habere  tuos; 
Postmodo  rivalem  partitaque  foedera  lecti 

Sentiat!  has  artes  toUe:  senescit  amor. 
595  Tum  bene  fortis  equus  reserato  carcere  currit, 

Ciim,  quos  praetereat  quosque  sequatur,  habet. 
Quamlibet  extinctos  iniuria  suscitat  ignes; 

En  ego  confiteor:  non  nisi  laesus  amo. 
Causa  tamen  nimium  non  sit  manifesta  doloris, 
600      Phiraque  solhcitus,  quam  sciet,  esse  putet! 
Incitat  et  ficti  tristis  custodia  servi 

Et  nimium  duri  cura  molesta  viri. 
Quae  venit  ex  tuto,  minus  est  accepta  vohiptas: 

Ut  sis  liberior  Thaide,  finge  metus! 
605  Cum  meHus  foribus  possis,  admitte  fenestra 

Inque  tuo  vultu  signa  timentis  habe; 
CalKda  prosihat  dicatque  ancilla  'perimus!' 

Tu  iuvenem  trepidum  quohbet  abde  loco! 
Admiscenda  tamen  Venus  est  secura  timori. 


III,   573— 64'J.  -  241 

610      Ne  tanti  noctes  non  putet  esse  tuas. 
Qua  vafer  elutli  possit  ratione  maritus, 

Quaque  vigil  custos,  ijraeteriturus  eram: 

Nupta  virum  timeat;  rata  sit  custoclia  nuptae: 

Hoe  decet,  hoc  leges  iusque  pudorque  iubent; 

615  Te  quoque  servari,  modo  quam  vindicta  redemit, 

Quis  ferat?  ut  fallas,  ad  mea  sacra  veni! 

Tot  licet  observent,  adsit  modo  certa  voluntas. 

Quot  fuerant  Argo  lumina,  verba  dabis. 
Scilicet  obstabit  custos,  ne  scribere  possis, 
620      Sumeudae  detur  cum  tibi  tempus  aquae, 
Couscia  cum  possit  scriptas  portare  tabellas, 

Quas  tegat  in  tepido  fascia  lata  sinu, 

Cum  possit  sura  cbartas  celare  ligatas 

Et  vincto  blandas  sub  pede  ferre  notas? 

625  Caverit  baec  custos,  pro  charta  conscia  tergum 

Praebeat  inque  suo  corpore  verba  ferat! 

Tuta  quoquest  fallitque  oculos  e  lacte  recenti 

Littera  (carbonis  pulvere  tange:  leges), 
Fallet  et,  umiduli  quae  fiet  acumine  lini, 
630      Et  feret  occultas  pura  tabella  notas. 
Adfuit  Acrisio  servandae  cura  puellae: 

Hunc  tamen  illa  suo  crimine  fecit  avum. 
Quid  faciat  custos,  cum  sint  tot  in  Urbe  theatra, 
Cum  spectet  iunctos  illa  libenter  equos, 
635  Cum  sedeat  Phariae  sistris  operata  iuvencae, 
Quoque  sui  comites  ire  vetantur,  eat, 
Cum  fuget  a  templis  oculos  Bona  Diva  virorum, 

Praeterquam  siquos  illa  venire  iubet, 
Cum,  custode  foris  tunicas  servante  puellae, 
640      Celent  furtivos  balnea  multa  iocos, 

Cum,  quotiens  opus  est,  fallax  aegrotet  amica 

Et  cedat  lecto  quamlibet  aegra  suo, 
Nomine  cum  doceat,  quid  agamus,  adultera  clavis; 
Quasque  petas,  non  det  ianua  sola  vias? 
645  Fallitur  et  multo  custodis  cura  Lyaeo: 
IUa  vel  Hi.spano  lecta  sit  uva  iugo: 

OVID.  I.  16 


242  ARS  AMATORIA. 

Sunt    quoque   quae  faciaut  altos   meclicamina  somnos 

Victaque  Lethaea  lumina  nocte  premant; 
Nec  male  deliciis  odiosum  conscia  tardis 
650      Detinet  et  longa  iungitur  ipsa  mora. 

Quid  iuvat  ambages  praecejitaque  parva  movere, 

Cum  minimo  custos  munere  possit  emi? 
Munera,  crede  mihi,  capiunt  hominesque  deosque: 

Placatur  donis  luppiter  ipse  datis. 
655  Quod  sapieus,  faciet  stultus  quoque:  munere  gaudens 

Ipse  quoque  accepto  munere  mutus  erit. 
Sed  semel  est  custos  lougum  redimendus  in  aevum: 

Saepe  dabit^  dederit  quas  semel,  ille  manus. 
Questus  eram,  memini,  metuendos  esse  sodales: 
660      Non  tangit  solos  ista  querela  viros. 
Credula  si  fueris,  aliae  tua  gaudia  carpent, 

Et  lepus  hic  aliis  exagitatus  erit. 
Haec  quoque,  quae  praebet  lectum  studiosa  locumque, 

Crede  mihi,  mecum  non  semel  illa  fuit. 
665  Nec  nimium  vobis  formosa  ancilla  ministret: 

Saepe  vicem  dominae  praebuit  illa  mihi. 
Quo  feror  insanus?  quid  aperto  pectore  in  hostem 

Mittor  et  indicio  prodor  ab  ipse  meo? 
Non  avis  aucupibus  monstrat,  qua  parte  petatur; 
670      Non  docet  infestos  currere  cerva  canes. 
Viderit  utilitas!  ego  coepta  fideliter  edam 

Lemniasi  et  gladios  in  mea  fata  dabo. 
Efficite  (et  facilest),  ut  nos  credamus  amari: 

Prona  venit  cupidis  in  sua  vota  fides. 
675  Spectet  amabilius  iuvenem  et  suspiret  ab  imo 

Femina,  tam  sero  cur  veniatque  roget; 
Accedant  lacrimae  dolor  et  de  paelice  fictus, 

Et  laniet  digitis  illius  ora  suis: 
lamdudum  persuasus  erit;  miserebitur  ultro 
680      Et  dicet  'cura  carpitur  ista  mei.' 

Praecipue  si  cultus  erit  speculoque  placebit, 

Posse  suo  taugi  credet  amore  deas. 
Sed  te,  quaecumquest,  moderate  iniuria  turbet: 


m,    G17— 720.  243 

Nec  sis  auclita  paelice  meutis  inops, 
685  Nec  cito  credideris!  quantum  cito  credere  laedat, 
Exemplum  vobis  non  leve  Procris  erit. 
Est  prope  purpureos  collis  florentis  Hymetti 

Fons  sacer  et  viridi  caespite  moUis  humus: 
Silva  nemus  non  alta  facit;  tegit  arbutus  berbam; 
690      Ros  maris  et  lauri  nigraque  myi'tus  olent; 
Nec  densum  foliis  buxum  fragilesque  myricae 

Nec  tenues  cytisi  cultaque  pinus  abest; 
Leuibus  inpulsae  Zephyris  auraque  salubri 

Tot  generum  frondes  herbaque  summa  tremit. 
695  Grata  quies  Cephalo;  famulis  canibusque  relictis 
Lassus  in  hac  iuvenis  saepe  resedit  humo, 
'Quae'que  'meos  releves  aestus/  cantare  solebat 

'^Accipienda  sinu,  mobilis  aura,  veni!' 
Coniugis  ad  timidas  aliquis  male  sedulus  aures 
700      Auditos  memori  rettulit  ore  sonos: 

Procris  ut  accepit  nomen,  quasi  paelicis,  Aurae, 

Excidit  et  subito  muta  dolore  fuit: 
Palluit,  ut  serae  lectis  de  vite  racemis 

Pallescimt  frondes,  quas  nova  laesit  hiemps, 
705  Quaeque  suos  curvant  matura  Cydonia  ramos, 
Comaque  adhuc  nostris  non  satis  apta  cibis. 
Ut  rediit  animus,  tenues  a  pectore  vestes 

Rumpit  et  indignas  sauciat  ungue  genas; 
Nec  mora,  per  medias  passis  furibunda  capillis 
710      Evolat,  at  thyrso  concita  Baccha,  vias. 

L^t  prope  perventum,  comites  in  valle  relinquit, 

Ipsa  nemus  tacito  clam  pede  fortis  init. 
Quid  tibi  mentis  erat,  cum  sic  male  sana  lateres, 
Procri?  quis  adtoniti  pectoris  ardor  erat? 
715  lam  iam  venturam,  quaecumque  erat  Aura,  putabas 
Scilicet  atque  oculis  probra  videnda  tuis. 
Nunc  venisse  piget  (neque  enim  deprendere  velles), 

Nimc  iuvat:  incertus  pectora  versat  amor; 
Credere  quae  iubeant,  locus  est  et  nomen  et  index 
720      Et  quia  mens  semper,  quod  timet,  esse  putat. 

16* 


244  ARS  AMATORIA. 

Vidit  ut  oppressa  vestigia  corporis  lierba, 

Pulsantur  trepidi  corde  micante  sinus; 
lamque  dies  medius  tenues  contraxerat  umbras, 

Inque  pari  spatio  vesper  et  ortus  erant: 
725  Ecce,  redit  Ceplialus  silvis,  Cyllenia  proles, 

Oraque  fontana  fervida  pulsat  aqua. 
Anxia,  Procri,  lates;  solitas  iacet  ille  per  lierbas, 

Et  'Zephyri  moUes  auraque'  dixit  'ades!' 
Ut  patuit  miserae  iucundus  nominis  error, 
730      Et  mens  et  rediit  verus  in  ora  color: 
Surgit  et  oppositas  agitato  corpore  frondes 

Movit  in  amplexus  uxor  itura  viri; 
Ille  feram  vidisse  ratus  iuvenaliter  artus 

Corripit:  in  dextra  tela  fuere  manu. 
735  Quid  facis,  infeKx?  non  est  fera;  supprime  tela! 

Me  miserum!  iaculo  fixa  puella  tuost. 
'Ei  milii!'  conclamat  'fixisti  pectus  amicum: 

Hic  locus  a  Cephalo  vulnera  semper  liabet. 
Ante  diem  morior,  sed  nulla  paelice  laesa: 
740      Hoc  faciet  positae  te  mihi,  terra,  levem. 
Nomine  suspectas  iam  spiritus  exit  in  auras: 

Labor,  io!  cara  lumina  conde  manu!' 
Ille  sinu  dominae  morientia  corpora  maesto 

Sustinet  et  lacrimis  vulnera  saeva  lavat: 
745  Exit  et  incauto  paulatim  pectore  lapsus 

Excipitur  miseri  spiritus  ore  viri. 
Sed  repetamus  opus!  mihi  nudis  rebus  eundumst, 

Ut  tangat  portus  fessa  carina  suos. 
SoUicite  expectas,  dum  te  in  convivia  ducam, 
750      Et  quaeris  monitus  hac  quoque  parte  meos. 
Sera  veni  positaque  decens  incede  lucerna: 

Grata  mora  venies;  maxima  lena  morast. 
Etsi  turpis  eids,  formosa  videbere  potis, 

Et  latebras  vitiis  nox  dabit  ipsa  tuis. 
755  Carpe  cibos  digitis:  est  quiddam  gestus  edendi; 

Ora  nec  inmunda  tota  perungue  manu; 
Neve  domi  praesume  dapes,  sed  desine  citra, 


ni,   721-794.  245 

Quam  capis:  es  paulo,  quam  potes  esse,  miuus; 
Priamicles  Heleneu  a^dde  si  spectet  edentem, 
'60      Oderit  et  dicat  'stulta  rapina  meast.' 
Aptms  est  deceatque  magis  potare  puellas: 

Cum  Veneris  puero  non  male,  Bacche,  facis; 
Hoc  quoque,  qua  patiens  caput  est,  animusque  pedesque 

Coustant!  ne,  quae  sunt  singula,  bina  vide! 
765  Turpe  iacens  mulier  multo  madefacta  Lyaeo: 

Diguast  concubitus  quoslibet  illa  pati; 
Xec  somnis  posita  tutum  succumbere  mensa: 

Per  somnos  fieri  multa  pudenda  solent. 
Ulteriora  pudet  docuisse;  sed  alma  Dione 
770      Traecipue  nostrumst,  C[Uod  pudet'  inc^uit  'opus.' 
Xota  sibi  sint  quaeque:  modos  a  corpore  certos 

Sumite:  non  omnis  una  figura  decet. 
Quae  facie  praesiguis  erit,  resupina  iaceto; 

Spectentur  tergo,  cjuis  sua  terga  placent. 
T75  ]\Iilanion  umeris  Atalantes  crura  ferebat: 

Si  bona  sunt,  boc  sunt  accipienda  modo. 
Parva  vebatur  equo;  quod  erat  longissima,  numquam 

Thebais  Hectoreo  nupta  resedit  eciuo; 
Strata  premat  genibus,  paulum  cervice  reflexa, 
780      Femina  per  longum  conspicienda  latus; 

Cui  femur  est  iuvenale,  carent  C£UOC[ue  pectora  menda, 

Stet  vir,  in  oblicjuo  fusa  sit  ipsa  toro. 
Nec  tibi  turpe  puta  crinem,  ut  Phylleia  mater, 

Solvere  et  efiiisis  colla  reflecte  comis. 
785  Tu  quocfue,  cui  rugis  uterum  Lucina  notavit, 

Ut  celer  aversis  utere  Parihus  equis. 
jVlille  modi  Veneris:  simplex  minimique  laboris, 

Cum  iacet  in  dextrum  semisupina  latus. 
Sed  neque  Phoebei  tripodes  nec  corniger  Ammon 
790      Vera  magis  vobis,  quam  mea  Musa,  canet: 
Siqua  fides,  arti,  quam  longo  fecimus  usu, 

Credite!  praestabunt  carmina  nostra  fidem. 
Sentiat  ex  imis  Venerem  resoluta  medulHs 

Femina,  et  ex  aequo  res  iuvet  illa  duos! 


246  ARS  AMATORIA.     m,  795— 812. 

795  Nec  blandae  voces  iucundaque  murmura  cessent, 
Nec  taceant  mediis  inproba  verba  iocis! 
Tu  quoque,  cui  Veneris  sensum  natura  negavit, 

Dulcia  mendaci  gaudia  finge  sono: 
(Infelix,  cui  torpet  hebes  locus  ille,  puellast, 
800      Quo  pariter  debent  femina  virque  frui!) 
Tantum,  cum  finges,  ne  sis  manifesta,  caveto-, 

Effice  per  motum  luminaque  ipsa  fidem! 
Quid  iuvet,  et  voces  et  anbelitus  arguat  oris! 
A!  pudet:  arcanas  pars  babet  ista  notas. 
805  Gaudia  post  Veneris  quae  poscet  munus  amantem, 
Ula  suas  noilet  pondus  babere  preces  .... 
Nec  lucem  in  tbalamos  totis  admitte  fenestris: 

Aptius  in  vestro  corpore  multa  latent. 
Lusus  babet  finem!  cygnis  descendere  tempus, 
810      Duxerunt  collo  qui  iuga  nostra  suo. 

Ut  quondam  iuvenes,  ita  nunc,  mea  turba,  puellae 
Inscribant  spoliis  'Naso  magister  erat.' 


P.  OVIDI  NASONIS  REMEDIA  AMORIS. 

Legerat  huiiis  Amor  titulum  nomeuque  libelli: 

^Bella  mihi,  video,  bella  parautur'  ait. 
^Parce  tuum  vatem  sceleris  daruuare,  Cupido, 
Tradita  qui  totiens  te  duce  signa  tuli: 
5  Non  ego  Tydides,  a  quo  tua  saucia  mater 
In  liquidum  rediit  aetliera  Martis  equis. 
Saepe  tepent  alii  iuvenes,  ego  semper  amavi, 
Et  si,  quid  faciam  nunc  quoque,  quaeris,  amo. 
♦  Quin  etiam  docui,  qua  posses  arte  parari, 
10      Et  quod  nunc  ratiost,  impetus  ante  fuit.  * 
Nec  te,  blaude  puer,  nec  nostras  prodimus  artes, 

Nec  nova  praeteritum  Musa  retexit  opus. 
Siquis  amans,  quod  amare  iuvat,  feliciter  ardet, 
Gaudeat  et  vento  naviget  ille  suo; 
15  At  siquis  male  fert  indignae  regna  puellae, 
Ne  pereat,  nostrae  sentiat  artis  opem! 
Cur  aliquis  laqueo  collum  nodatus  amator 

A  trabe  sublimi  triste  pependit  onus? 
Cur  aliquis  rigido  fodit  sua  pectora  ferro? 
20      Invidiam  caedis,  pacis  amator,  babes. 
Qui,  rdsi  desierit,  misero  periturus  amorest, 

Desinat:  et  nulli  funeris  auctor  eris. 
Et  puer  es,  nec  te  quicquam  nisi  ludere  oportet: 
Lude!  decent  annos  mollia  regna  tuos. 
25  Nam  poteras  uti  nudis  ad  bella  sagittis! 
Sed  tua  mortifero  sanguine  tela  carent. 
Yitricus  et  gladiis  et  acuta  dimicet  hasta, 
Et  victor  multa  caede  cruentus  eat: 


248  REMEDIA  AMORIS. 

Tu  cole  maternas,  tuto  quibus  utimur,  artes, 
30      Et  quarum  vitio  milla  fit  orba  parens! 
Effice,  nocturna  frangatur  ianua  rixa, 

Et  tegat  ornatas  multa  corona  fores; 
Fac,  coeant  furtim  iuvenes  timidaeque  puellae 
Verbaque  dent  cauto  qualibet  arte  viro, 
35  Et  modo  blanditias^  rigido  modo  iurgia  posti 
Dicat  et  exclusus  fiebile  cantet  amans! 
His  lacrimis  contentus  eris  sine  crimine  mortis: 

Non  tua  fax  avidos  digna  subire  rogos.' 
Haec  ego;  movit^^Amor  gemmatas  aureus  alas 
40      Et  mihi  'propositum  perfice'  dixit  '^opus!' 
Ad  mea,  decepti  iuvenes,  praecepta  venite, 

Quos  suus  ex  omni  parte  fefellit  amor; 

Discite  sanari^  per  quem  didicistis  amare: 

Una  manus  vobis  vulnus  opemque  feret. 

45  Terra  salutares  herbas  eademque  nocentes 

Nutrit,  et  urticae  proxima  saepe  rosast. 

Vulnus  in  Herculeo  quae  quondam  fecerat  hoste, 

Vuhieris  auxilium  Pelias  hasta  tulit. 
Sed  quaecumque^  viris,  vobis  quoque  dicta,  puellae^ 
50      Credite!  diversis  partibus  arma  damus, 
E  quibus  ad  vestros  siquid  non  pertinet  usus, 

Attamen  exemplo  multa  docere  potest. 
Utile  propositumst  saevas  extinguere  flammas 
Nec  servum  vitii  pectus  habere  sui: 
55  Vixisset  PhylKs,  si  me  foret  usa  magistro, 
Et  per  quod  noviens,  saepius  isset  iter; 
Nec  moriens  Dido  summa  vidisset  ab  arce 

Dardanias  vento  vela  dedisse  rates; 
Nec  dolor  armasset  contra  sua  viscera  matrem, 
60      Quae  socii  damno  sanguinis  ulta  virumst; 
Arte  mea  Tereus,  quamvis  Philomela  placeret, 

Per  facinus  fieri  non  meruisset  avis. 
Da  mihi  Pasiphaen:  iam  tauri  ponet  amorem; 
Da  Phaedram:  Phaedrae  turpis  abibit  amor; 
65  Redde  Parim  nobis:  Helenen  Menelaus  habebit, 


29—102.  249 

Nec  luanibus  Dauais  Pergama  victa  cadeut-, 
lupia  si  nostros  legisset  Scylla  libellos, 

Haesisset  capiti  purpura,  Nise,  tuo. 
Me  duce  damnosas,  bomines,  conpescite  curas, 
70      Rectaque  cum  sociis  me  duce  na^"is  eatl 
Xaso  legendus  erat  tum,  cum  didicistis  amare: 

Idem  nunc  vobis  Xaso  legendus  erit. 
Publicus  assertor  dominis  suppressa  levabo 

Pectora:  vindictae  quisque  favete  suae! 
T5  Te  precor  incipiens,  adsit  tua  laurea  nobis, 

Carrainis  et  medicae,  Phoebe,  repertor  opis; 
Tu  pariter  vati,  pariter  succurre  medenti: 

Utraque  tutelae  subdita  cura  tuaest. 
Dum  licet,  et  modici  tangunt  praecordia  motus, 
80      Si  piget,  in  primo  limine  siste  pedem: 

Opprime,  dum  nova  simt,  subiti   mala  semina  morbi, 

Et  tuus  incipiens  ire  resistat  equusl 
Xam  mora  dat  vires:  teueras  mora  percoquit  uvas 

Et  validas  segetes,  quod  fuit  herba,  facit. 
85  Quae  praebet  latas  arbor  spatiantibus  umbras, 

Quo  positast  primimi  tempore,  virga  fuit: 
Tum  poterat  manibus  summa  tellure  reveUi; 

Xunc  stat  in  inmensum  viribus  acta  suis. 
Quale  sit  id,  quod  amas,  celeri  circumspice  mente 
90      Et  tua  laesuro  subtrahe  colla  iugo. 
Principiis  obsta:  sero  medicina  paratur, 

Cum  mala  per  longas  convaluere  moras. 
Sed  propera  nec  te  venturas  differ  m  horas: 

Qui  non  est  hodie,  cras  minus  aptus  erit. 
95  Yerba  dat  omnis  amor  reperitque   alimenta  morando: 

Optima  vindictae  proxima  quaeque  dies. 
Fkmiina  pauca  vides  de  magnis  fontibus  orta: 

Pkirima  collectis  multipHcantur  aquis; 
Si  cito  sensisses,  quantum  peccare  parares, 
00      Non  tegeres  vukus  cortice,  Myrrha,  tuos. 
VicU  ego,  quod  fuerat  primo  sanabile,  vuLnus 

Dilatum  loncrae  damna  tulisse  morae: 


250  REMEDIA  AMORIS. 

Sed  quia  delectat  Veneris  decerpere  fructum, 

Dieimus  adsidue  'cras  quoque  fiet  idem.' 
105  Interea  tacitae  serpunt  in  viscera  flammae^ 

Et  mala  radices  altius  arbor  agit. 
Si  tamen  auxilii  perierunt  tempora  primi, 

Et  vetus  in  capto  pectore  sedit  amor, 
Maius  opus  superest;  sed  non,  quia  serior  aegro 
110      Advocor,  ille  milii  destituendus  erit. 

Quam  laesus  fuerat  partem,  Poeantius  heros 

Certa  debuerat  praesecuisse  manu; 
Post  tamen  hic  multos  sanatus  creditur  annos 

Supremam  bellis  inposuisse  manum: 
115  Qui  modo  nascentis  properabam  pellere  morbos, 

Admoveo  tardam  nunc  tibi  lentus  opem. 
Aut  nova,  si  possis,  sedare  incendia  temptes, 

Aut  ubi  per  vires  procubuere  suas; 
Cum  faror  in  cursust,  currenti  cede  furori! 
120      Difficiles  aditus  impetus  omnis  habet. 

StultuSj  ab  obliquo  qui  cum  descendere  possit, 

Pugnat  in  adversas  ire  natator  aquas. 
Inpatiens  animus  nec  adhuc  tractabilis  arte 

Respuit  atque  odio  verba  monentis  habet; 
125  Adgrediar  melius  tum,  cum  sua  vulnera  tangi 

lam  sinet  et  veris  vocibus  aptus  erit. 
Quis  matrem,  uisi  mentis  inops,  in  funere  nati 

Flere  vetet?    non  hoc  illa  monenda  locost; 
Cum  dederit  lacrimas    animumque   inpleverit   aegrum, 
130      IUe  dolor  verbis  emoderandus  erit. 

Temporis  ars  medicina  ferest:   data  tempore  prosunt, 

Et  data  non  apto  tempore  vina  nocent; 
Quin  etiam  accendas  vitia  iuritesque  vetando, 

Temporibus  si  non  adgrediare  suis. 
135  Ergo  ubi  visus  eris  nostrae  medicabilis  arti, 

Fac  monitis  fugias  otia  prima  meis: 
Haec,  ut  ames,  faciunt;  haec,  ut  fecere,  tuentur; 

Haec  sunt  iucundi  causa  cibusque  mali; 
Otia  si  toUas,  periere  Cupidiuis  arcus, 


103—170.  251 

140      Contemptaeque  iacent  et  sine  luce  faces. 

Quam  platanus  vino  gaudet,  quam  populus  unda; 

Et  quam  limosa  canna  palustris  humo, 

Tam  Venus  otia  amat:  qui  finem  quaeris  amoris, 

(Cedit  amor  rebus)  res  age:  tutus  eris. 

145  Languor  et  inmodici  sub  nullo  vindice  somni 

Aleaque  et  multo  tempora  quassa  mero 

Eripiunt  omnes  animo  sine  vulnere  neryos: 

Adfluit  incautis  insidiosus  Amor. 
Desidiam  puer  ille  sequi  solet,  odit  agentes: 
160      Da  vacuae  menti,  quo  teneatur,  opusl 

Svmt  fora,  sunt  leges,  sunt,  quos  tuearis,  amici: 

Yade  per  urbanae  splendida  castra  togae; 
Yel  tu  sanguinei  iuvenalia  munera  Martis 
Suscipe:  deliciae  iam  tibi  terga  dabunt! 
155  Ecce,  fugax  Partlius,  magni  nova  causa  triumphi, 
lam  videt  in  campis  Caesaris  arma  suis: 
Yince  Cupidineas  pariter  Parthasque  sagittas 

Et  refer  ad  patrios  bina  tropaea  deosl 
Ut  semel  Aetola  Venus  est  a  cuspide  laesa, 
160      Mandat  amatori  bella  gerenda  suo. 

Quaeritis,  Aegisthus  quare  sit  factus  adulter; 

In  promptu  causast:  desidiosus  erat. 
Pugnabant  alii  tardis  apud  Ilion  armis; 
Transtulerat  rires  Graecia  tota  suas: 
165  Sive  operam  bellis  vellet  dare,  nulla  gerebat, 
Sive  foro,  vacuum  litibus  Argos  erat; 
Quod  potuit,  ne  nil  illic  ageretur,  amavit! 
Sic  venit  ille  puer,  sic  puer  ille  manet. 
Rura  quoque  oblectant  animos  studiumque  colendi: 
170      Quaelibet  huic  curae  cedere  cura  potest. 
Colla  iube  domitos  oneri  supponere  tauros, 

Sauciet  ut  duram  vomer  aduncus  humum; 
Obrue  versata  Cerealia  semina  terra, 

Quae  tibi  cum  multo  faenore  reddat  ager. 
175  Adspice  cuvvatos  pomorum  pondere  ramos, 

Ut  sua,  quod  peperit,  vix  ferat  arbor  onus; 


252  REMEDIA  AMORIS. 

AdspicQ  labentes  iucundo  murmure  rivos; 
Adspice  tondentes  fertile  gramen  oves! 
Ecce,  petunt  rupes  praeruptaque  saxa  capellae: 
180      lam  referent  haedis  ubera  plena  suis. 

Pastor  inaequali  modulatur  harimdine  carmen, 

Nec  desunt  comites,  sedula  turba,  canes. 
Parte  sonant  alia  silvae  mugitibus  altae, 
Et  queritur  vitulum  mater  abesse  suum. 
1S5  Quid,  cum  suppositos  fugiunt  examina  fumos, 
Ut  relevent  dempti  vimina  curva  fa\T? 
Poma  dat  autumnus;  formosast  messibus  aestas; 
Yer  praebet  flores-,  igne  levatur  hiemps. 
*  Temporibus  certis  maturam  rusticus  uvam 
190      Deligit,  et  nudo  sub  pede  musta  fluunt;  * 
Temporibus  certis  desectas  alligat  herbas, 
Et  tonsam  raro  pectine  verrit  humum. 
Ipse  potes  riguis  plantam  deponere  in  hortis, 
Ipse  potes  rivos  ducere  lenis  aquae. 
195  Venerit  insitio:  fac,  ramum  ramus  adoptet, 
Stetque  peregrinis  arbor  operta  comis. 
Cum  semel  haec  animum  coepit  mulcere  vohiptas, 

Debilibus  pinnis  inritus  exit  Amor. 
Vel  tu  venandi  studium  cole:  saepe  recessit 
200      Turpiter  a  Phoebi  victa  sorore  Venus; 
Nnnc  leporem  pronum  catulo  sectare  sagaci, 

Nunc  tua  frondosis  retia  tende  iugis; 
Aut  pavidos  terre  varia  formidiue  cervos, 
Aut  cadat  adversa  cuspide  fossus  aper; 
205  Nocte  fatigatum  somnus,  non  cura  pueUae 
Excipit  et  pingui  membra  quiete  levat. 
Lenius  est  studium,  studium  tamen,  alite  capta 

Aut  lino  aut  calamis  praemia  parva  sequi, 
Vel,  quae  piscis  edax  avido  male  devoret  ore, 
210      Abdere  sub  parvis  aera  recurva  cibis. 
Aut  his  aut  aliis,  donec  dediscis  amare, 

Ijjse  tibi  furtim  decipiendus  eris. 
Tu  tantum,  quamvis  iirmis  retinebere  vincHs, 


177— ioO.  253 

I  procul  et  longas  carpere  perge  vias! 
ti5  Flebis,  et  occurret  desertae  nomen  aniicae; 
Stabit  et  in  niedia  pes  tibi  saepe  via: 
Sed  quanto  niinus  ire  voles,  magis  ire  memento: 

Perfer  et  invitos  currere  coge  pedes! 
Nec  pluvias  opta,  nec  te  peregriua  morentur 
i20      Sabbata  nec  damuis  AlKa  nota  suis; 

Nec  quot  t^ansieris,  sed  quot  tibi,  quaere,  supersint 

Milia,  nec,  maneas  ut  prope,  finge  moras; 
Tempora  nec  numera  nec  crebro  respice  Romam, 
Sed  fusje:  tutus  adhuc  Parthus  ab  hoste  fugast. 
J-25  Dura  aliquis  praecepta  vocet  mea:  dura  fatemur 
Esse,  sed  ut  valeas,  multa  dolenda  feres. 
Saepe  tjibi  sucos,  quamvis  invitus,  amaros 

Aeger,  et  oranti  mensa  negata  mihi. 
Ut  corpus  redimas,  ferrum  patieris  et  ignes 
230      Arida  nec  sitiens  ora  levabis  aqua: 

Ut  valeas  animo,  quicquam  tolerare  negabis? 
I         At  pretium  pars  haec  corpore  maius  habet. 
Sed  tamen  est  artis  tristissima  ianua  nostrae, 
Et  labor  est  unus,  tempora  prima  pati. 
235  Adspicis,  ut  prensos  urant  iuga  prima  iuvencos^ 
Et  nova  velocem  cingula  laedat  equum? 
Forsitan  a  Laribus  patriis  exire  pigebit: 
Sed  tamen  exibis;  deinde  redire  voles, 
Nec  te  Lar  patrius,  sed  amor  revocabit  amicae 
240      Praetendens  culpae  splendida  verba  tuae. 
Cum  semel  exieris,  centum  solacia  curae 
Et  rus  et  comites  et  via  longa  dabit; 
Nec  satis  esse  putes  discedere:  lentus  abesto, 
Dum  perdat  vires  sitque  sine  igne  cinis; 
245  Quod  nisi  firmata  properaris  mente  reverti, 
Inferet  arma  tibi  saeva  rebellis  Amor; 
Qiddquid  et  afueris,  avidus  sitiensque  redibis, 

Et  spatium  damno  cesserit  omne  tuo! 
Viderit,  Haemoniae  siquis  mala  pabula  terrae 
250      Et  magicas  artes  posse  iuvare  putat: 


254  REMEDIA  AMORIS. 

Ista  veneficii  vetus  est  via;  noster  Apollo 

Innocuam  sacro  carmine  monstrat  opem. 
Me  duce  non  tumulo  prodire  iubebitur  umbra, 

Non  anus  infami  carmine  rumpet  humum, 
255  Non  seges  ex  aliis  alios  transibit  in  agros, 

Nec  subito  Phoebi  pallidus  orbis  erit; 
Ut  solet,  aequoreas  ibit  Tiberinus  in  undas, 

TJt  solet,  in  niveis  Luna  vehetur  equis, 
Nulla  recantatas  deponent  pectora  curas, 
260      Nec  fugiet  vivo  sulpure  victus  amor. 
Quid  te  Phasiacae  iuverunt  gramina  terrae, 

Cum  cuperes  patria,  Colchi,  manere  domo? 
Quid  tibi  profuerunt,  Circe,  Perseides  herbae, 

Cum  sua  Neritias  abstulit  aura  rates? 
265  Omnia  fecisti,  ne  callidus  hospes  abiret: 

Ille  dedit  certae  Kntea  plena  fugae; 
Omnia  fecisti,  ne  te  ferus  ureret  ignis: 

Longus  et  invito  pectore  sedit  amor; 
Vertere  tu  poteras  homines  in  mille  figuras: 
270      Non  poteras  animi  vertere  iura  tui; 

Diceris  his  etiam,  cum  iam  discedere  vellet, 

Dulichium  verbis  detinuisse  ducem: 
'^Nou  ego,  quod  primo,  memini,  sperare  solebam, 

lam  precor,  ut  coniunx  tu  meus  esse  velis, 
275  Et  tamen,  ut  coniunx  essem  tua,  digna  videbar, 

Quod  dea,  quod  magni  filia  SoHs  eram: 
Ne  properes,  oro;  spatium  pro  munere  posco: 

Quid  minus  optari  per  mea  vota  potest? 
Et  freta  mota  vides  et  debes  illa  timere: 
280      Utilior  vehs  postmodo  ventus  erit. 

Quae  tibi  causa  fugae?  non  hic  nova  Troia  resurgit 

Non-  aliquis  socios  rursus  ad  arma  vocat; 
Hic  amor  et  pax  est,  in  qua  male  vuhieror  una, 

Totaque  sub  regno  terra  futura  tuost.' 
285  Illa  loquebatur,  navem  solvebat  Uhxes: 

Inrita  cum  veKs  verba  tulere  Noti. 
Ardet  et  adsuetas  Circe  decurrit  ad  artes, 


251—324.  255 

Nec  tamen  est  illis  adtenuatus  amor. 
Ergo,  quisquis  opem  nostra  tibi  poscis  ab  arte, 
290      Deme  veneficiis  carminibusque  fidem! 

Si  te  causa  potens  domina  retinebit  in  Urbe, 

Accipe,  consilium  quod  sit  in  Urbe  meum: 
Optimus  ille  fuit  vindex,  laedentia  pectus 

Vincula  qui  rupit  dedoluitque  semel; 
295  Sicui  tantum  animist,  illum  mirabor  et  ipse 

Et  dicam  'monitis  non  eget  iste  meis.' 
Tu  mihi,  qui,  quod  amas,  aegre  dediscis  amare 

Nec  potes  et  velles  posse,  docendus  eris. 
Saepe  refer  tecum  sceleratae  facta  puellae 
300      Et  pone  ante  oculos  omnia  damna  tuos. 
'Illud  et  illud  habet  nec  ea  contenta  rapinast; 

Sub  titulum  nostros  misit  avara  Lares; 
Sic  mibi  iuravit,  sic  me  iurata  fefellit, 

Ante  suas  quotiens  passa  iacere  fores! 
305  Diligit  ipsa  alios,  a  me  fastidit  amari: 

Institor,  heu!  noctes,  quas  mihi  non  dat,  habet!' 
Haec  tibi  per  totos  inacescant  omnia  sensus, 

Haec  refer,  hinc  odii  semina  quaere  tui! 
Atque  utinam  possis  etiam  facundus  in  illis 
310      Esse!  dole  tantum:  sponte  disertus  eris. 
Haeserat  in  quadam  nuper  mea  cura  puella: 

Conveniens  animo  non  erat  illa  meo; 
Curabar  propriis  aeger  Podalirius  herbis 

Et,  fateor,  medicus  turpiter  aeger  eram. 
315  Profuit  adsidue  vitiis  insistere  amicae, 

Idque  mibi  factum  saepe  sahibre  fuit. 
'Quam  mala'  dicebam  'nostrae  sunt  crura  puellae!' 

Nec  tameu,  ut  vere  confiteamur,  erant; 
'Bracchia  quam  non  sunt  nostrae  formosa  puellae!' 
320      Et  tamen,  ut  vere  confiteamur,  erant;  [tem!' 

'Quam  bre^ds  est;'  nec  erat.  'quam  multum  poscitaman- 

Haec  odio  venit  maxima  causa  meo. 
Et  mahi  simt  vicina  bonis;  errore  sub  illo 

Pro  vitio  virtus  crimina  saepe  tulit. 


256  REMEDIA  AMORIS. 

325  Qua  potes,  iii  peius  dotes  deflecte  puellae 
ludiciumque  brevi  limite  falle  tuum. 
Turgida,  si  plenast,  si  fuscast,  nigra  vocetur; 

In  gracili  macies  crimen  habere  potest; 
Et  poterit  dici  petulans,  quae  rustica  non  est, 
330      Et  poterit  dici  rustica^  siqua  probast. 

Quin  etiam,  quacumque  caret  tua  femina  dote, 

Hanc  moveat,  blandis  usque  precare  souis: 
Exige,  uti  cantet,  siquast  sine  voce  puella; 
Fac,  saltetj  nescit  siqua  movere  manum! 
335  Barbara  sermonest:  fac,  tecum  multa  loquatur; 
Non  didicit  cliordas  tangere:  posce  lyram! 
Durius  incedit:  fac,  inambulet;  omne  papillae 

Pectus  habent:  vitium  fascia  nulla  tegat! 
Si  male  dentatast,  narra^  quod  rideat^  illi; 
840      Mollibus  est  oculis:  quod  fleat  illa,  refer! 
Proderit  et  subito,  cum  se  non  finxerit  ulli, 
Ad  dominam  celeres  mane  tuiisse  gradus; 
Auferimur  cultu:  gemmis  auroque  teguntur 
Omnia;  pars  minimast  ipsa  puella  sui. 
345  Saepe,  ubi  sit,  quod  ames,  inter  tam  multa,  requiras: 
Decipit  hac  oculos  aegide  dives  Amor. 
Inprovisus  ades:  deprendes  tutus  inermem; 

Infelix  vitiis  excidet  illa  suis. 
Non  tamen  huic  nimium  praecepto  credere  tutumst: 
350      Fallit  enim  multas  forma  sine  arte  decens. 
Tum  quoque,  conpositis  cum  conlinit  ora  venenis, 

Ad  dominae  vultus  (nec  pudor  obstet!)  eas: 
Pyxidas  invenies  et  rerum  mille  colores, 
Et  fluere  in  tepidos  oesopa  lapsa  sinusj 
355  Illa  tuas  redolent,  Phineu,  medicamina  mensas: 
Non  semel  hinc  stomacho  nausea  facta  meost. 
Nunc  tibi,  quae  medio  Veneris  praestemus  in  usu, 

Eloquar:  ex  omnist  parte  fugandus  Amor. 
Multa  quidem  ex  illis  pudor  est  mihi  dicere,  sed  tu 
360      Ingenio  verbis  concipe  plura  meis; 

Nuper  enim  nostros  quidam  carpsere  libellos, 


325 — 398.  257 

Quorum  censura  Musa  proterva  meast: 
Dummodo  sic  placeam,  clum  toto  cauter  in  orbe, 
Quod  volet,  inpugnent  unus  et  alter  opusl 
365  Ingenium  magni  livor  detractat  Homeri: 

Quisquis  es,  ex  illo,  Zoile,  nomen  liabes; 
Et  tua  sacrilegae  laniarunt  carmina  linguae, 

Pertulit  huc  victos  quo  duce  Troia  deos. 
Summa  petit  livor:  perflant  altissima  venti; 
370      Summa  petimt  dextra  fulmina  missa  lovis. 
At  tu,  quicumque  es,  quem  nostra  licentia  laedit, 

Si  sapis,  ad  numeros  exige  quidque  suos: 
Fortia  5laeonio  gaudent  pede  bella  referri; 
Deliciis  illic  quis  locus  esse  potest? 
375  Grande  sonant  tragici:  tragicos  decet  ira  cothurnos; 
Usibus  e  mediis  soccus  babendus  erit; 
Liber  in  adversos  bostes  stringatur  iambus, 

Seu  celer,  extremum  seu  trahat  ille  pedem; 
Blanda  pharetratos  Elegeia  cantet  Amores 
380      Et  levis  arbitrio  ludat  amica  suo! 

Callimachi  numeris  non  est  dicendus  Achilles, 

Cydippe  non  est  oris,  Homere,  tui. 
Quis  feret  Andromaches  peragentem  Thaida  partes? 
Peccat,  in  Anclromache  Thaida  quiscjuis  agat. 
385  Thais  in  arte  meast:  lascivia  libera  nostrast; 
Nil  mihi  cum  vitta:  Thais  in  arte  meast. 
Si  mea  materiae  respondet  Musa  iocosae, 

Vicimus,  et  falsi  criminis  acta  reast. 
Rumpere,  Livor  edax:  magnum  iam  nomen  habemus; 
390      Maius  erit,  tantum,  quo  pede  coepit,  eat! 

Sed  nimium  properas:  vivam  modo,  plura  dolebis; 

Et  capiunt  animi  carmina  multa  mei. 
Nam  iuvat  et  studium  famae  mihi  crevit  honore: 
Principio  clivi  noster  anhelat  ecjuus; 
395  Tantum  se  nobis  elegi  debere  fatentur, 
Quantum  Yergilio  nobile  debet  epos, 
Hactenus  invicUae  respondimus:  attrahe  lora 
Fortius  et  gyro  curre,  poeta,  tuo! 
OviD.  I.  17 


258  EEMEDIA  AMORIS. 

Ergo  iibi  concubitus  et  opus  iuvenale  petetur 
400      ±.t  prope  promissae  tempora  uoctis  erunt     ' 
(raucba  ne  dominae,  pleno  si  corpore  sumes' 

ie  capiant,  meas  quamlibet  ante,  velim- 
guamhbet  mvenias,  in  qua  tua  prima  voluptas 
-Uesmat:  a  pnma  proxima  segnis  erit 
■105  feustentata  Venus  gratissima:  frigore  soles 
feole  mvant  umbrae,  gi-ata  fit  unda  siti/ 
i^t  pudet,  et  dicam:  Venerem  quoque  iunge  fio-ura 
yua  mimme  mng-i  quamque  decere  putas:     °       ' 
Aec  labor  efficerest:  rarae  sibi  vera  fatentur, 
410      Et  mhil  est,  quod  se  dedecmsse  putent: 
limc  etiam  lubeo  totas  aperire  fenestras 
lurpiaque  admisso  membra  notare  die. 
At  simul  ad  metas  venit  finita  voluptas, 
Lassaque  cum  tota  corpora  mente  iacent, 
415  Dimi  piget,  et  malis  nullam  tetigisse  puellam 
lacturusque  tibi  non  videare  diu 
Timc  animo  signa,  quodcumque  in  corpore  mendumst 
-Lummaque  m  vitiis  illius  usque  tene-  ' 

i^orsitan  liaec  aliquis  (nam  simt  quoque)  parva  vocabit, 
4^0      bed  quae  non  prosunt  singula,  multa  iuvant: 
rarva  necat  morsu  spatiosum  vipera  taurum- 
A  cane  non  magno  saepe  tenetur  aper.       ' 
lu  tantum  numero  pugna  praeceptaque  in  imum 
tontrahe:  de  multis  grandis  acervus  erit 
420  feed  quomam  totidem  mores  totidemque  fionrae 
JNon  simt  mcHciis  omnia  danda  meis:      °        ' 
Quo  tua  non  possunt  oftendi  pectora  facto 
-borsit^n  hoc  alio  iuchce  crimen  erit.        ' 
llle  quod  obscenas  in  aperto  corpore  paries 
430       Viderat,  in  cursu  qui  fuit,  haesit  amor, 
iile  quocl  a  \'eneris  rebus  surgente  pueUa 

Vicht  m  mmimdo  signa  pudenda  toro. 
Lucuhs,  o  siquos  potuerunt  ista  movere: 
Adflarant  tepidae  pectora  vestra  faces. 
430  Adtrahet  ille  puer  contentos  fortius  arcus- 


259 


Saiicia  maiorem  turba  petetis  opem. 
Quicl,  qui  clam  latuit  reddente  obscena  puella 

Et  vidit,  quae  mos  ipse  videre  vetaf? 
Di  melius,  quam  nos  moneamus  talia  quemquam! 
40      Ut  prosint,  non  sunt  expedienda  tamen. 
Hortor  et,  ut  pariter  binas  habeatis  amicas: 

Fortior  est,  plures  siquis  habere  potest; 
Secta  bipertito  cum  mens  discurrit  utroque, 

Alterius  vires  subtrahit  alter  amor: 
tio  Grandia  per  multos  tenuantur  flumina  rivos, 

Cassaque  seducto  stipite  flamma  perit: 
Xon  satis  una  tenet  ceratas  ancora  puppes, 

Xec  satis  est  liquidis  unicus  hamus  aquis. 
Qui  sibi  iam  pridem  solacia  bina  paravit, 
.50      lam  pridem  summa  victor  in  arce  fuit-, 
At  tibi,  qui  fueris  dominae  male  creditus  uni, 

Nunc  saltem  novus  est  inveniendus  amor: 
Pasiphaes  ]\Iinos  in  Procride  perdidit  ignes: 

Cessit  ab  Idaea  coniuge  victa  prior; 
55  Amphilochi  frater  ne  Phegida  semper  amaret, 

Callirhoe  fecit  parte  recepta  tori; 
Et  Parin  Oeuone  summos  teuuisset  ad  annos, 

Si  non  Oebalia  paelice  laesa  foret; 
Coniugis  Odrysio  placuisset  forma  tjranno: 
i6o      Sed  melior  clausae  forma  sororis  erat. 

Quid  moror  exemplis,  quorum  me  turba  fatigat? 

Successore  novo  vincitur  onmis  amor; 
Fortius  e  multis  mater  desiderat  unum 

Quam  quem  flens  clamat  Hu  mihi  solus  eras.' 
165  Et  ne  forte  putes  nova  me  tibi  condere  iura: 

(Atque  utinam  inventi  gloria  nostra  foret!) 
Yidit  ut  Atrides  (quid  enim  non  ille  videret, 

Cuius  in  arbitrio  Graecia  tota  fuit?) 
Marte  suo  captam  Chryseida,  victor  amabat, 
iTo      At  senior  stulte  flebat  ubique  pater; 

Quid  lacrimas,  odiose  senex?    bene  convenit  illis: 

Officio  natam  laedis,  inepte,  tuo. 

17* 


260  REMEDIA  AMORIS. 

Quam  postquam  reddi  Calclias  ope  tutus  Achillis 

lusserat,  et  patriast  illa  recepta  domo, 
475  'Est'  ait  Atrides  'illius  proxima  forma, 

Et,  si  prima  sinat  syllaba,  nomen  idem: 
Hanc  mihi,  si  sapiat,  per  se  concedat  Acliilles; 

Si  minus,  imperium  sentiat  ille  meum! 
Quod  siquis  vestrum  factum  hoc  accusat,  Achivi, 
4S0      Est  aliquid  valida  sceptra  tenere  mauu: 

Nam  si  rex  ego  sum,  nec  mecum  dormiat  ulla, 

In  mea  Thersites  regna  licebit  eat.' 
Dixit  et  hanc  habuit  solacia  magna  prioris, 

Et  positast  cura  cura  repulsa  nova. 
485  Ergo  adsume  novas  auctore  Agamemnone  flammaS; 

Ut  tuus  in  bivio  distineatur  amor! 
Quaeris,  ubi  invenias:  artes,  i,  perlege  uostras: 

Plena  puellarum  iam  tibi  navis  erit. 
Quod  siquid  praecepta  valent  mea,  siquid  Apollo 
490      Utile  mortales  perdocet  ore  meo, 
Quamvis  infelix  media  torreberis  Aetna, 

Frigidior  glacie  fac  videare  tuae; 
Et  sanum  simula,  ne,  siquid  forte  dolebis, 

Sentiat,  et  ride,  cum  tibi  flendus  eris. 
495  Non  ego  te  iubeo  medias  abrumpere  curas: 

Non  sunt  imperii  tam  fera  iussa  mei. 
Quod  non  est,  simula  positosque  imitare  furores: 

Sic  facies  vere,  quod  meditatus  eris. 
Saepe  ego,  ne  biberem,  volui  dormire  videri: 
500      Dum  videor,  somno  lumina  victa  dedi. 
Deceptum  risi,  qui  se  simulabat  amare 

In  laqueos  auceps  decideratque  suos. 
Intrat  amor  mentes  usu,  dediscitur  usu: 

Qui  poterit  sanum  fingere,  sanus  erit. 
505  Dixerit,  ut  veiiias:  pacta  tibi  nocte  venito; 

Veneris,  et  fuerit  ianua  clausa:  feres; 
Nec  dic  blanditias  nec  fac  convicia  posti 

Nec  latus  in  duro  limine  pone  tuum; 
Postera  lux  aderit:  careant  tua  verba  querelis, 


473— 54G.  261 

510      Et  imlla  iu  vultu  signa  dolentis  habe! 
laiii  pouet  fastus,  cum  te  lauguere  videbit: 

Hoc  etiam  nostra  munus  ab  arte  feres. 
Te  quoque  falle  tamen,  nec  sit  tibi  finis  amandi 
Propositus:  frenis  saepe  repugnat  equus. 
515  Utilitas  lateat,  quod  nou  profitebere,  fiet: 
Quae  nimis  appareut  retia,  vitat  avis. 
Nec  sibi  tam  placeat  uec  te  coutemnere  possit! 

Sume  animos,  animis  cedat  ut  illa  tuis! 
lanua  forte  patet:  quamvis  revocabere,  transi-, 
520      Est  data  nox:  dubita  uocte  venire  data! 
Posse  pati  facilest,  ubi,  ni  sapientia  desit, 

Protinus  ex  facili  gaudia  ferre  licet. 
Et  quisquam  praecepta  potest  mea  dura  vocare? 
En,  etiam  partes  conciliantis  ago. 
525  Nam  quoniam  variant  animi,  variabimus  artes: 
Mille  mali  species,  mille  salutis  erunt. 
Corpora  vix  ferro  quaedam  sanantur  acuto; 

Auxilium  multis  sucus  et  lierba  fuit. 
Mollior  es  neque  abire  potes  vinctusque  teneris, 
530      Et  tua  saevus  Amor  sub  pede  coUa  premit: 
Desine  luctari!  referent  tua  carbasa  venti; 

Quaque  vocant  fluctus,  hac  tibi  remus  eat! 
Explendast  sitis  ista  tibi,  qua  perditus  ardes: 
Cedimus;  e  medio  iam  licet  amue  bibas. 
535  Sed  bibe  plus  etiam,   quam  quod  praecordia  poscunt; 
Gutture  fac  pleuo  sumpta  reduudet  aqua! 
Perfruere  usque  tua  nullo  prohibente  puella: 

Illa  tibi  noctes  auferat,  illa  dies. 
Taedia  quaere  mali:  faciunt  et  taedia  finem; 
540      lam  quoque,  cum  credes  posse  carere,  mane, 
Dum  beue  te  cumules  et  copia  tollat  amorem, 

Et  fastidita  uou  iuvet  esse  domo. 
Fit  quoque  lougnis  amor,  quem  diffideutia  nutrit: 
Hunc  tu  si  quaeres  ponere,  pone  metum! 
545  Qui  timet,  ut  sua  sit,  uequis  sibi  detrahat  illam, 
Ille  Machaonia  vix  ope  sanus  erit: 


262  REMEDIA  AMORIS. 

Plus  auiat  e  natis  mater  plerumque  duobus, 

Pro  cuius  reditu,  quod  gerit  arma^  timet. 
Est  prope  Collinam  templum  venerabile  portam 
550      (Inposuit  templo  nomina  celsus  Eryx): 
Est  illic  Lethaeus  Amor,  qui  pectora  sanat 

Inque  suas  gelidam  lampadas  addit  aquam; 
Illic  et  iuvenes  votis  oblivia  poscunt, 

Et  siquast  duro  capta  puella  viro. 
555  Is  mihi  sic  dixit  (dubito,  verusne  Cupido, 

An  somnus  fuerit-,  sed  puto,  somnus  erat): 
'0  qui  sollicitos  modo  das,  modo  demis  amores, 

Adice  praeceptis  hoc  quoque,  Naso,  tuis: 
Ad  mala  quisque  animum  referat  sua,  ponet  amorem; 
560      Omnibus  illa  deus  plusve  miuusve  dedit. 

Qui  Puteal  lanumque  timet  celeresque  Kalendas, 

Torqueat  hunc  aeris  mutua  summa  sui; 
Cui  durus  pater  est,  ut  voto  cetera  cedant, 

Huic  pater  ante  oculos  durus  habendus  erit; 
565  Hic  male  dotata  pauper  cum  coniuge  vivit: 

Uxorem  fato  credat  obesse  suo; 
Est  tibi  rure  bono  generosae  fertilis  uvae 

Vinea:  ne  nascens  usta  sit  uva,  time; 
Ille  liabet  in  reditu  navim:  mare  semper  iniq.uum 
570      Cogitet  et  damno  litora  foeda  suo; 
Filius  hunc  miles,  te  filia  nubilis  angat! 

Et  quis  non  causas  mille  doloris  habet? 
Ut  posses  odisse  tuam,  Pari,  funera  fratrum 

Debueras  oculis  substituisse  tuis.' 
f75  Pkira  loquebatur:  placidum  puerilis  imago 

Destituit  somnum,  si  modo  somnus  erat. 
Quid  faciam?  media  navim  Palinurus  in  unda 

Deserit;  io-notas  coo-or  inire  vias. 
Quisquis  amas,  loca  sola  nocent:  loca  sola  caveto! 
530      Quo  fugis?  in  populo  tutior  esse  potes. 
Non  tibi  secretis  (augent  secreta  furores) 

Est  opus;  auxilio  turba  futura  tibist. 
Tristis  eris,  si  solus  eris,  domiuaeque  relictae 


547—620.  263 

Aute  oculos  facies  stabit,  ut  ipsa,  tuos; 
585  Tristior  idcirco  nox  est,  quaui  tempora  Plioebi: 
Quae  relevet  luctus,  turba  sodalis  abest. 
Nec  fuge  couloquium,  nec  sit  tibi  iauua  clausa, 

Nec  tenebris  vultus  flebilis  abde  tuos. 
Semper  habe  Pyladen  aliquem,  qui  curet  Orestem: 
590      Hic  quoque  amicitiae  non  levis  usus  erit. 
Quid,  nisi  secretae  laeserunt  Phyllida  silvae? 

Certa  necis  causast:  incomitata  fuit. 
Ibat,  ut  Edono  referens  trieterica  Baccho 
Ire  solet  fusis  barbara  turba  comis, 
595  Et  modo,  qua  poterat,  longum  spectabat  in  aequor, 
Nunc  in  harenosa  lassa  iacebat  humo. 
Terfide  Demophoon!'  surdas  clamabat  ad  undas, 

Ruptaque  singultu  verba  loquentis  eraut. 
Limes  erat  tenuis  longa  subnubilus  umbra, 
600      Qua  tulit  illa  suos  ad  mare  saepe  pedes. 
Nona  terebatur  miserae  via:  'videritl'  inquit 

Et  spectat  zonam  paUida  facta  suam, 
Adspicit  et  ramos;  dubitat  refugitque,  quod  audet; 
Et  timet  et  digitos  ad  sua  colla  refert. 
605  Sithoni,  tunc  certe  vellem  non  sola  fuisses: 
Non  flesset  positis  PhylHda  silva  comis. 
Phyllidis  exemplo  nimium  secreta  timete, 
Laese  vir  a  domina,  laesa  puella  viro! 
Praestiterat  iuvenis,  quidquid  mea  Musa  iubebat, 
610      Inque  suae  portu  paene  salutis  erat: 
Reccidit,  ut  cupidos  inter  devenit  amantes, 

Et,  quae  condiderat,  tela  resumpsit  Amor. 
Siquis  amas  nec  vis,  facito  contagia  vites: 
Haec  etiam  pecori  saepe  nocere  solent. 
615  Dum  spectant  laesos  oculi,  laeduntur  et  ipsi, 
Multaque  corporibus  transitione  nocent; 
In  loca  nonnumquam  siccis  areutia  giebis 
De  prope  currenti  flumine  manat  aqua: 
Mauat  amor  tectus,  si  non  ab  amante  recedas, 
620      Turbaque  in  hoc  omnes  ingeniosa  sumus. 


264  REMEDIA  AMORIS. 

Alter  item  iam  sanus  erat:  vicinia  laesit^ 

Occursum  dominae  non  tulit  ille  suae; 
Vulnus  in  antiquum  rediit  male  firma  cicatrix, 

Successumque  artes  non  liabuere  meae. 
625  Proximus  a  tectis  icrnis  defenditur  aegre: 

Utile  finitimis  abstinuisse  locis. 
Nec,  quae  ferre  solet  spatiantem  porticus  illam^ 
.,    Te  ferat,  officium  neve  colatur  idem. 
Quid  iuvat  admonitu  tepidam  recalescere  mentem? 
630      Alter,  si  possis,  orbis  habendus  erit: 
Non  facile  esuriens  posita  retinebere  mensa, 

Et  multam  saliens  incitat  unda  sitim; 
Non  facilest  taurum  visa  retinere  iuvenca; 

Fortis  equus  visae  semper  adhinnit  equae. 
635  Haec  ubi  praestiteris,  ut  tandem  litora  tangas^ 

Non  ipsam  satis  est  deseruisse  tibi: 
Et  soror  et  mater  valeant  et  conscia  nutrix, 

Et  quisquis  dominae  pars  erit  ulla  tuae; 
Nec  veniat  servus,  nec  flens  ancillula  fictum 
640      Suppliciter  dominae  nomine  dicat  'have'! 

Nec  si  scire  voles,  quid  agat,  tamen,  illa,  rogabis^ 

Perfer!  erit  lucro  lingua  retenta  tuo. 
Tu  quoque,  qui  causam  fiuiti  reddis  amoris 

Deque  tua  domina  multa  querenda  refers, 
645  Parce  queri:  melius  sic  ulciscere  tacendo, 

Ut  desideriis  effluat  illa  tuis. 
Et  malim,  taceas,  quam  te  desisse  loquaris: 

Qui  nimium  multis  'non  amo'  dicit,  amat. 
Sed  meliore  fide  paulatim  extinguitur  ignis, 
650      Quam  subito;  lente  desine:  tutus  eris. 
Flumine  perpetuo  torrens  solet  acrior  ire; 

Sed  tamen  haec  brevis  est,  illa  peremiis  aqua. 
Fallat  et  in  tenues  evanidus  exeat  auras 

Perque  gradus  moUes  emoriatur  amor. 
655  Sed  modo  dilectam  scelus  est  odisse  puellam: 

Exitus  ingeniis  convenit  iste  feris; 
Non  curare  sat  est:  odio  qui  finit  amorem. 


621  —  694.  265 

Aiit  amat,  aut  aegre  desinet  esse  miser. 
Turpe  vir  et  mulier,  iuncti  modo,  protimis  liostes: 
660      Non  illas  lites  Appias  ipsa  probat. 

Saepe  reas  faciunt,  et  amant:  ubi  nulla  simultas 

Incidit,  admonitu  liber  aberrat  amor. 
Forte  aderam  iuveni:  dominam  lectica  tenebat; 

Horrebant  saevis  omnia  verba  minis; 
665  lamque  vadaturus  'lectica  prodeat'  inquit; 

Prodierat:  visa  coniuge  mutus  erat; 
Et  manus  et  manibus  duplices  cecidere  tabellae: 

Venit  in  amplexus  atque  ita  Vincis'  ait. 
Tutius  est  aptumque  magis  discedere  pace 
670      Nec  petere  a  thalamis  litigiosa  fora. 

Munera,  quae  dederas,  habeat  sine  lite,  iubeto: 

Esse  solent  magno  damna  minora  bono. 
Quod  si  vos  aliquis  casus  conducet  in  unum, 

Mente  memor  tota,  quae  damus  arma,  tene. 
675  Nunc  opus  est  armis;  bic,  o  fortissime,  pugna: 

Vincendast  telo  Peutbesilea  tuo; 
Nunc  tibi  rivalis,  nunc  durum  limen  amanti, 

Nunc  subeant  mediis  inrita  verba  deis; 
Nec  conpone  comas,  quia  sis  venturus  ad  illam, 
680      Nec  toga  sit  laxo  conspicienda  sinu; 
NuUa  sit  ut  placeas  alienae  cura  puellae: 

lam  facito,  e  multis  una  sit  illa  tibi! 
Sed  quid  praecipue  nostris  conatibus  obstat? 

Eloquar  exemplo  quemque  docente  suo: 
685  Desinimus  tarde,  quia  nos  speramus  amari; 

Dum  sibi  quisque  placet,  credula  turba  .sumus. 
At  tu  nec  voces  (quid  enim  fallacius  illis?) 

Crede  nec  aeternos  pondus  liabere  deos, 
Neve  puellarum  lacrimis  moveare,  caveto: 
690      Ut  flerent,  oculos  erudiere  suos. 

Artibus  innumeris  mens  oppugnatur  amantum, 

Ut  lapis  aequoreis  undique  pulsus  aquis. 
Nec  causas  aperi,  quare  divortia  malis, 

Nec  dic;  quid  doleas;  clam  tamen  usque  dole! 


266  REMEDIA  AMORIS. 

605  Nec  peccata  refer,  ne  diluat:  ipse  favebis, 
Ut  melior  causa  causa  sit  illa  tua. 
Qui  silet,  est  firmus;  qui  dicit  multa  puellae 

Probra^  satisfieri  postulat  ille  sibi. 
Nou  ego  Dulichio  frustrari  more  sagittas 
700      Nec  raptas  ausim  tinguere  in  amne  faces; 
Nec  nos  purpureas  pueri  resecabimus  alas, 

Nec  sacer  arte  mea  laxior  arcus  erit; 
Consiliumst,  quodcumque  cano;  parete  canenti, 
Utque  facis,  coej^tis,  Phoebe  saluber,  ades! 
705  Phoebus  adest:  sonuere  lyrae,  sonuere  pharetrae; 
Signa  deum  nosco  per  sua:  Phoebus  adest. 
Confer  Amyclaeis  medicatum  vellus  aenis 

Murice  cum  Tyrio:  turpius  illud  erit; 
Vos  quoque  formosis  vestras  conferte  puellas: 
710      Incipiet  dominae  quemque  pudere  suae, 
Utraque  formosae  Paridi  potuere  videri: 

Sed  sibi  conlatam  vicit  utramque  Venus. 
Nec  solam  faciem,  mores  quoque  confer  et  artem: 
Tantum  iudicio  ne  tuus  obsit  amor. 
715  Exiguumst,  quod  deinde  canam;  sed  profuit  illud 
Exiguum  multis:  in  quibus  ipse  fui. 
Scripta  cave  relegas  blandae  servata  puellae: 
Constantis  animos  scripta  relecta  movent. 
Omnia  pone  feros  (pones  invitus)  in  ignes 
720      Et  dic  'ardoris  sit  rogus  iste  mei!' 
Thestias  absentem  succendit  stipite  natum: 
Tu  timide  flammae  perfida  verba  dabis? 
Si  potes,  et  ceras  remove!  quid  imagine  muta 
Carperis?  hoc  periit  Laudamia  modo. 
725  Et  loca  muta  nocent:  fugito  loca  conscia  vestri 
Concubitus;  causas  illa  doloris  habent. 
'Hic  fuit,  hic  cubuit!  thalamo  dormimus  in  illo; 

Hic  mihi  lasciva  gaudia  nocte  dedit!' 
Admonitus  refricatur  amor,  vubiusque  novatum 
730      Scinditur:  infirmis  culpa  pusilla  nocet. 

Ut  paene  extinctum  cinerem  si  sulpure  tangas, 


695—768.  267 

Vivet  et  e  minimo  maximus  iguis  erit, 
Sic,  uisi  vitaris,  quidqmd  reuovabit  amorem, 

Flamma  redardescet,  quae  modo  uulla  fuit. 
735  Argolides  cupereut  fugisse  Capherea  puppes, 

Teque,  seuex  luctus  iguibus  ulte  tuos; 
Praeterita  cautus  Niseide  navita  gaudet: 

Tu  loca,  quae  uimium  grata  fuere,  cave! 
Haec  tibi  siut  Syrtes;  haec  Acrocerauuia  vita; 
740      Hic  vomit  epotas  dira  Cliarybdis   aquas. 
Suut,  quae  nou  possuut  aliquo  cogeute  iuberi, 

Saepe  tameu  casu  facta  iuvare  solent. 
Perdat  opes  Pbaedra:  parces,  Neptune,  nepoti, 

Nec  faciet  pavidos  taurus  avitus  equos. 
745  [Gnosida  fecisses  inopem,  sapieuter  amasset: 

Divitiis  alitur  hixuriosus  amor.] 
Cur  nemost,  Hecalen,  uuUast,  quae  ceperit  Irou? 

Nempe  quod  alter  egens,  altera  pauper  erat. 
Non  habet,  uude  suum  paupertas  pascat  amorem: 
750      Non  tamen  hoc  tantist,  pauper  ut  esse  velis. 
At  tauti  tibi  sit,  uou  indulgere  theatris, 

Dum  bene  de  vacuo  pectore  cedat  amor, 
Euervant  animos  citharae  lotosque  lyraeque 

Et  vox  et  uumeris  bracchia  mota  suis. 
755  Illic  adsidue  ficti  saltantur  amantes: 

Quid  caveas,  actor,  quid  iuvet,  arte  docet. 
Eloquar  iuvitus:  teueros  ne  tange  poetas! 

Summoveo  dotes  ipsius  ipse  meas. 
CaUimachum  fugito:  uou  est  inimicus  Amori; 
760      Et  cum  Callimacho  tu  quocjue,  Coe,  noces; 
Me  certe  Sappho  meliorem  fecit  amicae, 

Nec  rigidos  mores  Teia  Musa  dedit. 
Carmina  quis  potuit  tuto  legisse  Tibulli 

Vel  tua,  cuius  opus  Cpithia  sola  fuit? 
'65  Quis  poterit  lecto  durus  discedere  Gallo? 

Et  mea  nescio  quid  carmina  tale  sonaut. 
Quod  uisi  dux  operis  vatem  frustratur  Apollo, 

Aemulus  est  nostri  maxima  causa  mali. 


268  EEMEDIA  AMORIS. 

At  tu  rivalem  noli  tibi  fingere  quemquam, 
770      luque  suo  solam  crede  iacere  toro! 
Acrius  Hermionen  ideo  dilexit  Orestes, 
Esse  quod  alterius  coeperat  illa  viri. 
Quid,  Menelae,  doles?  ibas  sine  coniuge  Creten 
Et  poteras  nupta  lentus  abesse  tua; 
7V5  Ut  Paris  haijc  rapuit,  nunc  demum  uxore  carere 
Non  potes:  alterius  crevit  amore  tuus. 
Hoc  et  in  abducta  Briseide  flebat  Acliilles, 

Illam  Plisthenio  gaudia  ferre  toro; 
Nec  frustra  flebat,  mihi  credite:  fecit  Atrides, 
780      Quod  si  non  faceret,  turpiter  esset  iners. 
Certe  ego  fecissem  nec  sum  sapieutior  illo: 

Invidiae  fructus  maximus  ille  fuit; 
Nam  sibi  quod  numquam  tactam  Briseida  iurat 
Per  sceptrum,  sceptrum  non  putat  esse  deos. 
785  Di  faciant,  possis  dominae  transire  relictae 
Limina,  proposito  sufficiantque  pedes! 
Et  poteris!  modo  velle  tene!  nunc  fortiter  ire, 

Nunc  opus  est  celeri  subdere  calcar  equo. 
Illo  Lotophagos,  illo  Sirenas  in  antro 
790      Esse  puta;  remis  adice  vela  tuis! 

Hunc  quoque,  quo  quondam  nimium  rivale  dolebas, 

Vellem,  desineres  hostis  habere  loco. 
At  certe,  quamvis  odio  remanente,  saluta! 
Oscula  cum  poteris  iam  dare,  sanus  eris. 
795  Ecce,  cibos  etiam,  medicinae  fungar  ut  omni 
Munere,  quos  fugias  quosque  sequare,  dabo: 
Daunius,  an  Libycis  bulbus  tibi  missus  ab  oris, 

An  veniat  Megaris,  noxius  omnis  erit; 
Nec  minus  erucas  aptum  vitare  salaces, 
800      Et  quidquid  Veneri  corpora  nostra  parat; 
Utilius  sumas  acuentis  lumina  rutas, 

Et  quidquid  Veneri  corpora  nostra  negat. 
Quid  tibi  praecipiam  de  Bacchi  muuere,  quaeris: 
Spe  brevius  monitis  expediere  meis. 
805  Vina  parant  animum  Veneri,  nisi  phirima  sumas, 


269 


Et  stupeant  multo  corda  sepulta  inero; 
Nutritur  vento,  veuto  restinguitur  ignis: 

Lenis  alit  flammas,  grandior  aura  necat, 
Aut  nuUa  ebiietas,  aut  tauta  sit,  ut  tibi  curas 
810      Eripiat:  siquast  inter  utrumquej  nocet. 

Hoc  opus  exegi:  fessae  date  serta  carinae! 

Contigimus  portus,  quo  mihi  cursus  erat. 
Postmodo  reddetis  sacro  pia  vota  poetae, 

Carmine  sanati  femina  virque  meo. 


INDEX  NOMINUM. 


Alantiades  III,  12,  24. 
Abydenns  XVII,  1.     Abydeno 

toro  XVIII,  100. 
Abi/dos  XVII,  12.  127.  Abydon 

XVIII,  30.    Abydo  XVIII,  29. 
Acastus  XIII,  25. 

Accius  I,  15,  19. 
AcJiaemeniis  in  vallibus  a  1, 226. 
Achaeiadas  matres  III,  71. 
Aehaia  VIII,   13.       XV,   185. 

XVI,  209. 
Acheloia  cornua  XV,  265. 
Achelous  IX,    139.     Acheloon 

III,  6,  103.  Acheloe  III,  6,  35. 
Achilles   I,   9,   33.     II,    1,   29. 

XIX,  69.  a  I,  441.  689.  701. 
11,711.  r  381.  477.  777.  Achil- 
lis  a  I,  743.  r  473.  AchiUi 
Vm,  83.  a  II,  741.  Achillem 
in,  9,  1.  VIII,  43.  a  I,  11. 
Achillen  11,  18,  1.  AchiUe 
(voc.)  m,  25.  41.  137.  (abl.) 
n,  8,  13. 

Achillides  VTH,  1. 

Achivi  r  479.    Achivis  castris 

I,  21. 
Acontius  XIX,  239.    XX,  209. 

Aconti  (gen.)  XIX,  (1).     voc. 

XX,  (1).   103.  229. 
Acrisio  (dat.)  a  m,  631. 
Acroceraunia  r  739. 
Actaeon  XIX,  103. 

Actaeas  rates  II,   6.     Actaeis 

ignibus  XVII,  42. 
Actiacuni    (Phoebum)    S   166. 

Actiacas  oras  S  185. 


Actorides  a  I,  743. 

Admeti  a  II,  239. 

Adonis  a  I,  75.  512.    m,  85. 

Aeacides  I,  35.  VTII,  55.   a  II, 

736.    Aeacidae  (gen.1  a  I,  17. 

(dat.)  Vm,  33.  Aeacide  (voc.) 

m,  87.    Vm,  7.    a  I,  691. 
Aeaea  III,   7,  79.     Aeaeae  n, 

15, 10.  Aeaea  carmina  I,  8,  5. 
Aeeta  XII,  29.    Aeetes  XII,  51. 

XVI,  231.     Aeetae  VI,  50. 
Aeetine  VI,  103. 
Aegaeo  mari  XIX,  222.  Aegaeis 

aquis  XV,  118.     XX,  66. 
Aegeiis  X,  131. 
Aegides  IV,  59.   Aegidae  (gen.) 

XV,  325.    Aegidas  (acc.  pl.) 

II,  67. 
Aeginae  III,  73. 
Aegisthus  VIII,  51.     r  161. 
AegnxMa  sistra  III,  9,  33. 
Aegyptos  a  I,  647.     Aegypto 

(dat.)  a  I,  652. 
{Aelinon  III,  9,  23.) 
Aeneas  II,  18,  31.     VII,  (25). 

195.    Aeneae  (gen.)  I,  8,  42, 

in,  9,  13.    a  I,  60.    Aenean 

II,  14,  17.   VII,  26.    a  IIL  86. 

337.    Aenea  (voc.)  VII,  9. 
Aeneia  arma  I,  15,  25. 
Aeolidae  (dat.)  XI,  (l). 
Aeolia  lyi-a  S  200. 
Aeolios  Euros  III,  12,  29.  Aeo- 

lios  Notos  a  I,  634. 
Aeolis  XI,  (1).   Aeolidos  XI,  5. 

Aeoli  XI,  34. 


IXDEX  X0MLNT3I. 


271 


Aeohis  X,  66.    XI,  65.  74.  95. 
Aesone  (abl.)  VI,  (1). 
Aesonides  VI,  25,  103.  XII,  16. 

Aesoniden  a  11, 103.  Aesonide 

(voc.)  \a,  109. 
Aesonia  domo  XIF,  134.   XVI, 

230.    Aesonio  duci  I,  15,  22. 

Aesonio  iuveni  XII,  66.  Aeso- 

nios  siuus  a  III,  34. 
Aethra  XVI,  150.    Aethrae  X, 

131.   Aethram  XV,  257.  XVI, 

267. 

Aetnae  S  11.     Aetna  r  491. 
Aetnaei   fulminis    a   III,    490. 

Aetnaeo  igne  S  12. 
Aetolia  in,  6,  37. 
AetoJide  Deianira  IX,  131. 
Aetola  cuspide  r  159. 
Afrum  litus  VII,  169. 
Agamemnona   III,    83.     Aga- 

memnone  III,  13,  31.     r  485. 
Agamemnoniis  ex  tribus  (puel- 

lis)  III,  38. 
Agrios  IX,  153. 
Aiax  I,  7,  7.   a  III,  517.   Aiaci 

a  in,  111.  523. 
Alcaeus  S  29. 
Akathoi  a  11,  421. 
Alcides  lil,   8,   52.     XV,   265. 

a  III,  156.    Alcidae  (gen.)  IX. 

133.   Alciden  IX,  (1).    Alcide 

(Toc.)  IX,  75. 
Alcimede  VI,  105. 
Alcinoi  I,  10,  56. 
AJcyone  XVIII,  133.   Alcyones 

(n.  pl.)  XVn,  81. 
Allecto  II,  119. 
AUia  a  I,  413.    r  220. 
Alpe  (abl.)  a  III,   150.     Alpes 

II,  16,  19. 
Alpheon  III,  6,  29. 
AmaryUis  a  II,  267.   Amarylli 

a  m,  183. 
Amathusia  parens  III,  15,  15. 
Amazona  a  II,  743.   Amazonas 

ain,  1. 


^ma^-omo  viro  IV,  2.  Amazonio 

auro  XX,  119. 
Amhracia  terra  S  164. 
Ammon  a  III,  789. 
Ammoniaco  sale  m  94. 
Amoehea  (acc.)  a  ni,  399. 
Amor  I,  1,  26.   2,  8.  18.  3,  12. 

6,  34.  37.  59.  60.    10,  15.    11, 

1,3.38.  9,  34.   18,4.15.18.36. 

III,  1,  20.    4,  20.    IV,  11.  148. 

vn,  32  (voc.i  IX,  26.  xvn, 

190.   XrX,  28.  46.  230.    S  179 

(voc).  al,  4.  21.23.232.  II,  17. 

158.  229.  708.    III,  436.    r  1. 

39.    148.    198.   246.    346.  358. 

530.551.612.   Amorisl,  2,  32. 

II,  18,  19.   III,  1,  43.   XV,   16. 

S  46.    a  I,  8.  17.  30.    11,  497. 

ni,    559.     Amori   a  I,   7.    79. 

83.    r  759.     Amorem    S  107. 

Amore  XIX,  30. 
AmoresvZl^.  Amorumlll,  15, 1. 

VII,  59.   XV,  201. 
Amores  (tit.  libri)  III,    1,  69. 

Amorum  a  III,  343. 
Amphilochi  r  455. 
Amphitrijon  IX,  44. 
Amijclis  a  11,  5. 
Amyclaeo    Castori,    Amyclaeo 

Polluci  Vin,  69.     Amyclaeis 

aenis  r  707. 
Amijmone  I,  10,  5.  XVIII,  131. 
Amyntore  III,  27. 
Amyntorides  Phoenix  a  I,  337. 
Anactorie  S  17. 
Anchises  XV,   201.     Anchisae 

VII,  162. 
Androgeos  X,  99. 
Andromache  V,  107.  a  11,  645. 

in,  109.  519.  Andromaches 
I,  9,  35.  r  383.   Andromachen 

VIII,  13.  (abl.)  all,  709.  r384. 
Andromede  S  36.  Andromedae 

(dat.)  a  II,  643.  III,  429.  An- 
dromedan  XVII,  151.  Andro- 
medam  a  I,  53. 


272 


INDEX  NOMINUM. 


Andron  XX,  81. 

Anien  III,  0,  51. 

Anna  VII,  191  (bis). 

Antaeus  IX,  71. 

Antenor  V,  95. 

Antilochus  I,  16.     Antilocliuni 

I,  16. 
Antinoi  I,  92. 
Anubidis  II,  13,  11. 
Aonii  (lect.  club.)  Alcidae  IX, 

133.  Aonii  dei  a  II,  380.  Aonio 

deo  (dat.)   a  I,  312.     Aoniae 

(lyrae?)  II,  18,  26.     Aoniam 

lyi-am  I,  1,  12.   Aoniis  vatibus 

a  III,  547. 
Apelles  a  in,  401. 
Apis  n,  13,  14. 
Appias  Sil,S2.  r  660.  Appiades 

(n.  pl.)  a  m,  452. 
Apollo  I,  14,  31.    15,  35.   a  II, 

493.    r  251.  489.  767.     S  23. 

Apollinis  III,  3,  29.  VIII,  81. 
Aquilonis  XV,  341.     Aquiloni 

XI,  13. 
Arabuni  S  76. 
Aratus  I,  15,  16. 
Arcadiae  virginis  III,  6,  30. 
Arcton  XVII,  149. 
Arctophylax  XVII,  188. 
Argei  Tiburis  III,  6,  46. 
Argiva  (pompae)  facies  III,  13, 

31.  Ai-givas  opes  I,  9,  34. 
Argo  II,  11.  6.    Argon  VI,  65. 

xn,  9. 

ArgoUco  Orestae  11,  6,  15. 
Argolico  milite  XIII,  71.  Ar- 
golica  urbe  VI,  80.  Argolici 
duces  I,  25.  Argolicas  manus 
VIII,  72.  [Argolicas  opes  I, 
9,  34.] 

Argohdas  VI,  81.  Argolides 
Ijuppes  r  735. 

Argos  (urbs,nom.)  r  166.  Argos 
(acc.)  XIV,  34. 

Argus  III,  4,  20.  Argo  a  III,  618. 

Ariadna  a  III,  35. 


Arioniae  lyrae  a  III,  326. 
Armenios  a  I,   225.     Armeniis 

latebris  II,  14,  35. 
Ascanius  VII,  77.  161. 
Ascra  a  I,  28. 
Ascraeusl,  15, 11.  Ascraeo  seni 

a  II,  4. 
Asiae  II,  12,  18.    XV,  175.  353. 

XVI,  210  (lect.  dub.). 
{^Asopide  III,  6,  41.] 
Asopon  III,  6,  33. 
Assyrium  ebur  II,  5,  40. 
Astypalaea  II,  82. 
Atalantes  III,  2,  29.  a  III,  775. 

Atalanta  IV,  99.    a  II,  185. 
Athamantidos  XVII,  137. 
AthenaslI,S3.  AthenisaIII,213. 
Athos  m  30  (bis).    Atho  (abl.) 

a  II,  517. 
Atlans  IX,  18.  Atlantis  XV,  62. 
Atracis  Hippodamia  XVI,  248. 

Atracis  I,  4,  8. 
AtreusYUl,  25.  Atrei  111,12,39. 
Atrides  =  Agamemnol,  9, 37 .  II, 

1,30.  a  1,334.  11,399.  111,12. 

r  467.  475.  779.    Atridae  III, 

148.      Atride    (abl.)    III,    39. 

Atrides  =  Menelaus  V,  101. 

XV,  355.   II,  1,  30,   a  II,  371. 

III,  11.    Atriden  XV,  364.— 

Atridis  (abl.  pl.)  II,  12,  10. 
Atria  I,  13,  19. 
Atthis  S  18. 
Attice  (amicus  Ovidi)  (voc.)  I, 

9,  2. 
Attica  mella  m  82. 
Averno  III,  9,  27. 
Auqen  IX,  49. 
Aulide  XIII,  3. 
Aura  a  III,  715.    Aurae  a  III, 

701.  cf.  V.  698. 
Auriga  III,  12,  37. 
Aurora  I,  13.  3.  II,  4,  43.  S  87 

(voc).  Aurorae  (gen.)  XV,  199. 

XVII,  112.  (dat.)  IV,  95.    Au- 
roram  a  I,  330. 


INDEX  NOMINTJM. 


273 


Auster  a  III,  174. 
Automedon  I,  5,  7.    a  II,  718. 

BacchaX,4:8.  al,  312.  111,710. 
Bacche  I,  14,  21.  Bacchae 
a  I,  545.    Baccbas  a  I,  545. 

Bacchus  I,  2,  47.  14,  32.  VI, 
115.  S 24.25.  alll,  157.  Baccbi 
IV,  47.  VI,  (1).  115.  a  I,  232. 
556. 565(meton.).r803.  Baccbo 
(dat.)  III,  2,  53.  r  593.  (abl.) 
in,  3,  40.  Baccbe  a  I,  189. 
III,  348.  762. 

Bagoe  (voc.)  II,  2,  1. 

Baias  a  I,  255.    Baiis  a  I,  255. 

Battiades  I,  15,  13. 

Belide  (voc.)  XIV,  73. 

Belides  (n.  pl.)  a  I,  74. 

Bicorniger  XIII,  33. 

Bistonis  ora  XV,  344. 

Bistonid  aqua  II,  90. 

Bithynide  Melie  (abl )  III,  6,  25. 

Blanditiae  I,  2,  35. 

Bona  Beae  a  III,  244. 

Bona  Diva  a  III,  637. 

Bootae  (gen.)  a  II,  55. 

Boreas  XIII,  15.  XVII,  209. 
XX,  42.  Borean  II,  11,  10. 
Borea  (voc.)  I,  6,  53.  XVII,  39. 
(abl.)  a  n,  431.    III,  162. 

Briseidos  II,  8,  11.  Briseida 
III,  137.  XIX,  69.  a  III,  189. 
r  783.  Brisei  a  II,  713.  Briseide 
I,  9,  33.    m,  1.  r  777. 

Britannos  II,  16,  39. 

Busiris  IX,  67.  a  I,  651.  Bu- 
sirin  I,  649. 

Bijblida  a  I,  283. 

Caesar  III,  8,  52.  al,  171. 177. 
203.  Caesaris  I,  2,  51.  III,  12, 
15.  r  156.  Caesaribus  11, 14, 18. 
a  I,  184. 

Caice  (voc.)  a  III,  196. 

Calaliris  in  montibus  a  III,  409. 

Calchas  a  11,  737.  r  473. 

Otid.  I. 


CuUimachi  II,  4,  19.  a  III,  329. 

r  381.     Callunacbum    r  759. 

Callimacbo  r  760. 
Callirhoe  r  456. 
Calvo  (abl.)  III,  9,  62. 
Calijce  (lect.  dub.)  XVIII,  133. 
Cah/don  III,  6,  37.    Calydonis 

XIX,  101. 
Calymne  a  II,  81. 
Calyj)so  II,  17,  15.  all,  125. 129. 
Camille  (voc.)  III,  13,  2. 
Cainpus  alll,  385.  Campo  (abl.) 

a  I,  513. 
Canace  XI. 
Canicula  a  II,  231. 
Canopi  II,  13,  7. 
Capaneu  a  III,  21. 
Caj)herea  (acc.)  r  735. 
CapitoUa  a  III,  115. 
Carpathii    senis     II,    15,    10. 

Carpatbium  mare  II,  8,  20 
Carthago  VII,  11.   Cartbaginis 

VII,  19. 

Carthaeis  nympbis  XIX,  221. 
Cassandra  I,  7,  17.    XV,  121. 
Castalid  aqua  I,  15,  36. 
Castor  a  I,  746.    Castori  VIII, 

69.  Castora  III,  2,  54.  Castore 

II,  16,  13. 
Catulle  III,  9,  62.    Catullo  III. 

15,  7. 

Caucasea  rupe  a  III,  195. 
Cea  XIX,  222. 
Cecropides  (n.  pl.)  a  III,  457.  — 

Cecropis  ales  III,  12,  32.    Ce- 

cropi  terra  X,  100. 
Cecroptios  portus  X,  125.  Cecro- 

pias  rates  a  I,  172 
Celaeno  XVIII,  135. 
Centauris  (dat.)  XVI,  247. 
[Cephalio  amore  I,  13,  31.] 
Cephalus  IV,  93.  a  III,  84   725 

Cepbalo  alll,  695.  Cepbalum 

I,    13,    39.      Cepbalo    S   87. 

a  III,  738. 

CepJiei  (voc.)  a  III,  191. 
18 


274 


INDEX  NOMINUM. 


C(?^j7tem  virgo  III,  3, 17.  Cepheia 
Andromede  S  35. 

Ceraunia  saxa  II,  11,  19. 

Cerberos  IX,  94. 

CerealisEleusmlV ,  67.  Cerealis 
sacri  III,  10,  1.  Cerealia  se- 
mina  III,  6, 15.  r  173.  Cerealia 
munei'a  m  3. 

Ceres  I,  15,  12  (meton.).  III, 
7,  31  (met.).  10,  3.  11.  a  I, 
401  (met.).  Cereris  II,  16,  7 
(met.).  III,  10,  42.  a  II,  601. 
Cereri  III,  2,  53.    Cererem  I, 

I,  9.   III,  10,  24. 
Ceijcis  XVII,  81. 
Chalciope  XVI,  232. 
Chaonis  ales  a  II,  150. 
Charaxus  S  117. 
Charybdis  II,   11,  18.    16,  25. 

r  740. 

Chiron  a  I,  17. 
Chlide  III,  7,  23. 
Chryseida  r  469. 
Chrysen  a  II,  402. 
Cilicas  II,  16,  39. 
Cinyrd  IV,  97. 
Circe  a  II,    103.   r  263   (voc). 

287.     [Circes  a  I,  333.] 
Cireus  a  I,  408. 
Clario  deo  a  II,  80. 
Clio  a  I,  27.    Clius  a  I,  27. 
Clymenen  XV,  257.   XVI,  267. 
Colchida  II,  14, 29.  Colchi  (voc.) 

r  262. 
Colchi  Xn,  9.  159  (voc).    Col- 

chorum  XII,  1.     Colchos  VI, 

136.  XII,  23.  XVII,  157.  XVIII, 

175.—  Colcha  manu  XV,  346. 

Colchis  venenis  VI,  131. 
CoUinam  jjortam  r  549. 
Concordia  a  11,  463. 
Corinna  I,  5,  9.  II,  6,  48.  8,  6. 

II,  8.  12,  2.  13,  2.  17,  7. 
19,  9.  m,  1,  49.  12,  16.  a  III, 
538.  Corinnaml,  11,  5.  11,17, 
29.  111,7,25.  Corinna  11,13,25. 


Corona  al,  558.  Coronam  XVII, 

151. 

Corsica  apis  I,  12,  10. 
[Coryciis  nymphis  XIX,  221.] 

Coe("Phileta)r760.  CousApelles 

a  III,  401.     Coi  poetae  a  III, 

329.  —  Coa  (n.  pl.)  a  11,  298. 

Cois  a  II,  298. 
Crassi  (n.  pl.)  a  I,  179. 
Creontis  XII,  54. 
Cres:  Cretes  III,  10,  19  (bis). 

Cretas  XV,  348. 
Cresia  regna  XV,  299. 
Cressa  I,  7,  16.  II,  76.  a  I,  327. 

—  Cressa  puella  IV,  2.  Cressa 

Corona  a  I,  558. 
Creta  a  I,  298. 
Cretaeam  humum  X,  106.  Cre- 

taea  Ida  III,  10,  25. 
Crete  III,  10,  20.  37.    IV,  163. 

X,  67  (voc).   CretenXVI,  163. 

r  773. 
Crewsae  Xn,  53.  a  1,335.  Creu- 

sam  in,  6,  31. 
Cupido  I,  1,  3.    2,  19.    6,  11. 

9,  1.  11,5,1.  9,1.47.  51  (voc). 

12,  27.   III,  1,  41.    S  215.   r  3. 

555.  Cupidinis  I,  11,  11.  15,  27. 

II,  9,  33.    al,  233.  261.  r  139. 

Cupidine  XV,  115. 
Cupidineas  sagittas  r  157. 
Cybeleia  mater  a  I,  507. 
Cydippe  XIX,  (1).  107. 172.  202. 

r  382.  CydippenXX,123.a  1,457. 
Cydne  (voc.)  a  III,  204. 
Gydoneae  iuvencae  a  I,  293. 
Cydonia  matura  a  III,  705. 
Cydro  (al.  Cydno)  S  17. 
Cyllenea  testudine  a  III,  147. 
Ct/llenia  proles  a  III,  725. 
Cynthia  (Diana)  XVII,  74. 
Ci/nthia  (amica  Properti)  a  III, 

536.    r  764. 
Cynthius  a  II,  239. 
Cypassis  II,  7,  17.   Cypassi  II, 

8,  2.  22.  27. 


INDEX  NOMINUM. 


275 


Ci/thera  II,  17,  4. 
Ci/therea  I,  3,  4.  XV,  20.  127. 
XVI,  241.  all,  15.  607.  III,  43. 
Cytheriacis  aqiiis  VII,  60. 

Daedahis  XVH,  49.  all,  23.  74. 

Daedale  a  II,  33. 
Danae  H,  19,  28.     HI,  4,  21. 

Danaen  II,  19,  27.  a  III,  415. 
Danaeius  heros  III,  6,  13.   Da- 

naeia  Persis  a  I,  225. 
Danaus  (paterDanaidum)  XIV, 

79.    Danai  II,  2,  4.    Danauna 

XIV,  15. 

Danai  (Graeci)  III,  113.  127 
(Toc).  Xm,  131  (voc).  Da- 
naum  XIII,  94.  Danais  V,  93. 
XIII,  62.  alll,  1.  Danaos  all, 
735.  Danais  V,  156.  —  Danaus 
ignis  VIII,  14.  Danai  militis 
VIII,  22.  Danais  puellis  I,  3. 
Danaas  opes  III,  86.  Danais 
manibus  r  66. 

Daphnen  S  25. 

Daphnis  a  I,  732. 

Dardaniae  (gen.)  XV,  57. 

Dardanide  (toc.)  VII,  (1).  Dar- 
danidae  (voc.)  XIII,  79. 

Dardanides  nurus  XVI,  212. 

Dardanius  advena  VIII,  40. 
Dardanias  nurus  XV,  194. 
Dardanias  urbes  XV,  331. 
Dardanias  rates  r  58. 

Dardanus — DardanasacraVII, 
158.  Dardana  arma  XIII,  140. 

Daulias  ales  S  154. 

Duunius  bulbus  r  797. 

Deianira  IX,  (2).  m,  6,  38; 
voc:  IX,  146.  152.   158.  164. 

XV,  266.     Deianira  IX,  131. 
Deidamia  a  I,  704. 
Deipholus  XV,  360.    Deiphobo 

V,  94. 
Delia  (Diana)  IV,  40.  XIX,  95. 
Delia    (amica  Tibulli)    m,   9, 

31.  55. 


Delos  XIX,  236.    XX,  66.  82. 

100.   a  II,  80.    Delon  XX,  77. 
Delphis  (abl.)  XX,  232. 
Demophooa  II,  147.    a  II,  353. 

Demophoonta  II,  98.    Demo- 

phoon  (voc.)  II,   1.   25.    107. 

a  III,  459.   r  597. 
Deucalion  S  167.  170. 
Dia  (insula)  a  I,  528. 
Dianae  (gen.)  III,  2,  31.   IV,  87. 

91.   XII,  69.  79.   XIX,  5.   al, 

259.  m,  143  (dat.).  XIX,  173. 

217.  XX,  7.  105.  DianamXX, 

63.  II,  5,  27.  Diana  (abl.)  XIX, 

211.    XX,  149. 
Dido    n,  18,  25.    VH,  17.  68. 

168.  196.  r  57.   Didon  VII,  7. 

133. 
Diomedis  IX,  67. 
Dione  I,  14,  33.  a  II,  593.  III, 

3.  769. 
Di2)sas  I,  8,  2. 

Dolonis  all,  135.  Dolona  I,  39. 
Dorica  castra  XV,  370. 
dryades  4,  49. 
Dulichii  (n.  pl.)  I,  87.  —  Du- 

lichium  ducemr272.  Dulichio 

more  r  699. 
Dyspari  XIII,  43. 

JEdono  Baccho  r  593. 

Efjeriam  II,  17,  18. 

Elegeia  m,  1,  7.   9,  3.    r  379. 

Ekleides  (n.  pl.)  IV,  47. 

Eleo  carcere  XVII,  166. 

EUusin  IV,  67. 

EJissa  VII,  102.  193.  a  III,  40. 

Elissae  (gen.)  VII,  (1).  (dat.) 

II,  18,  31. 
Elysio  colle  11,  6,  49.    Elysia 

valle  III,  9,  60. 
Enceladon  III,  12,  27. 
Endymion  XVII,  63.  a  III,  83. 
Enipeus  m,  6,  43. 
Ennius  I,  15,  19.   a  III,  409. 
Eos  III,  57. 

18* 


276 


INDEX  NOMINUM. 


Eois  (dat.  pl.)  I,  15,  29.  Eoae 
terrae  a  III,  537.  Eoas  opes 
a  I,  202.  Eois  ab  Indis  II, 
6,  1. 

JEphyraeae  Creusae  a  I,  335. 

Ephyren  XII,  27. 

EpisMa  a  III,  345. 

Erato  a  II,  16.  425. 

Enchthida  XV,  343. 

Erichtho  S  139. 

Erinys  VI,  45.  Erinyes  XI,  103. 

Eriphylae  a  III,  13. 

Error  I,  2,  35. 

Erycina  S  57.  II,  10,  11. 

Erymantho  (abl.)  IX,  87. 

Eryx\mon^)  a  II,  420.  r  550. 
Erycis  III,  9,  45. 

[Eiaclne  III,  6,  41.] 

Euanthe  (abl.)  III,  6.  41. 

[Eveno  (abl.)  IX,  141.] 

Euhion  a  I,  563. 

Eumenides  (n.  pl.)  VII,  96. 

Euphrates  a  I,  223. 

Eiropae  (tena)  11,  12,  18. 

Europcn  (filia  Agenoris)  IV,  55. 
a  I,  323. 

Eurotas  II,  17,  32.  Eurota  (abl.) 

I,  10,  1. 

Eure  (voc.)  XI,  14.  Euro  (abl.) 
a  11,  431.  —  Euros  I,  9,  13. 

II,  11,  9.    III,  12,  29.    Euris 
I,  4,  11.    XI,  9.    S  9. 

Euryhafes    III,    9.     Emybati 

III,  10. 

Eurymachi  I,  92. 
Eurystheus  IX,  7.  45. 
Eurytion  a  I,  593. 
Eurytidos  loles  IX,  133. 

Faliscos  in,  13,  35;  pomiferis 
Faliscis  III,  13,  1.  —  Falisca 
herba  III,  13,  14. 

Fauwus  V,  138.    Fauni  IV,  49. 

Fors  a  I,  608. 

Fortunae  (gen.)  a  II,  256. 

Furor  I,  2,  35. 


Gaetulo  larbae  VII,  125. 

Galatea  II,  11,  34. 

Gallica  turma  II,  13,  18.  Gal- 
lica  manus  a  II,  258. 

Gallus  (poeta)  I,  15,  29  (bis). 
Galli  a  III,  334.  Galle  III,  9, 
64.    Gallo  I,  15,  30.  r  765. 

Gangetide  terra  I,  2,  47. 

Gargara  XV,  109.   a  I,  67. 

Germania  I,  14,  45. 

Germanis  herbis  a  III,  163. 

Geryones  IX,  92. 

Getae  (gen.)  a  III,  332. 

Gnosias  a  I,  556.  Gnosiades 
iuvencae  a  I,  293. 

Gnosis  a  I,  527.  Gnosida  S  25. 
r745.    Gnosi  (voc.)  alll,  158. 

Gnosia  humus  IV,  68. 

Gorge  IX,  165.   a  II,  700. 

Gorgoneo  igne  a  III,  504. 

Gradivo  (dat.)  a  II,  566. 

Graeeia  III,  84.  XV,  340.  r  164. 
468. 

Graecine  (amicus  Ovidi)  II, 
10,  1. 

Graecus  —  Graeca  (littera) 
III,  2. 

Graio  more  III,  13,  27.  Graia 
iuvencaV,  117. 118. 124.  Graia 
iuventus  XII,  203.  Graia  tm-ba 
XII,  10.  Graia  pueUa  a  I,  54. 
Graia  uxor  a  I,  686.  Graias 
nurus  VIII,  10.  Graias  urbes 
XV,  23.  Graia  corpora  XII,  30. 

Gratia  a  11,  464. 

Gygen  (v.  I.  Gyan)  II,  1,  12. 

Saedus  a  I,  410. 

Haemonis  Laudamia  XIII,  2. 

Haemonius  heros  II,  9,  7.  Hae- 
monio  viro  XIII,  2.  a  I,  682. 
Haemoniae  terrae  (gen.)  r  249. 
Haemoniaaqua  1,14,40.  puppe 
a  I,  6.  Haemonios  viros  XVI, 
248.  equos  a  II,  136.   Haemo- 


INDEX  NOMINHM. 


277 


niis  equis  II,  1, 32.  Haemonias 

urbes  XII,  127.   artes  a  II,  <J9. 

Haemoniis  oris  VI,  23. 
Huemum  II,  113. 
Halaesus  III,  13,  3-2. 
Harmoniam  a  III,  86. 
Hebnis  II,  114.     Hebri  II,  15. 
Hecalen  r  747. 
Hecataeone  (lect.  dub.)  XVIII, 

133. 
Hecates  (gen.)  XII,  168. 
Hector  I,  9,  35.  II,  1,  32.  6,  42. 

I,  36.     ni,  86.     a  I,  15.  694. 

II,  646.  709.  Hectora  V,  93. 
XIII,  63  (bis).  65.  XV,  365. 
XVI,  255.  a  I,  441.  Hectore 
I,  15.  VII,  144.  —  Hectoras 
XIII,  68. 

Hectoreum  latus  III,  126.  Hec- 
toreo  equo  a  III,  778.  nomine 

I,  14. 

Hecubae  (dat.)  V,  84. 

HeUne  V,  75.  XV,  279.  285. 
all,  359.  365.  111,253.  Helenae 
(gen.)  XVI,  134.  Helenes  alll, 

II,  Helenae  (dat.)  a  II,  699. 
Helenen  VIII,  99.     a  II,  371. 

III,  11.  759.   r  65. 
Helicen  XVII,  149. 
Heliconia  tempe  I,  1,  15. 
Helle  XVII,  141.     XVIII.  128. 

Helles  XVIII,  123.  Hellen  aHI, 

175. 
Hellespontiaci  maris  XVII,  108. 

Hellespontiaca  aqua  XVIII,  32. 
Herculis  III,  6,  36.  IX,  27.  149. 

alll,  168.  Hercule  IX,  18. 129. 
Herculei  Leonis  a  I,  68.    Her- 

culeo  hoste  r  47.  in  collo  IX, 

57.    Herculeae  comae    (dat.) 

IX,  64. 
Hermione  VIII,  (1).  57.     Her- 

mioaesXV,254.HermionamaI, 

745.  Hermionen  all,  699.  r  771. 
Hero  ep.  XVII.  XVHI.    Heron 

II,  16,  31. 


Hesionen  XIX,  69. 
Hesperiis  I,  15,  29. 
Hiheri  armenti  IX,  91. 
Hippodamia  III,  2,  16.  VIII,  68. 

XV,  264.    XVI,  248.    a  II,  8. 
Hippolyte  (abl.)  XX,  120. 
Hippohjtus  II,  18,  24.    Hippo- 

lyti  II,  18,  24.  Hippolyto  IV, 
164.  Hippolytum  II,  4,  32.  IV, 
36.    a  I,  338.  511.    Hippolyto 

II,  18,  30.   XX,  10. 
Hippomenes  XV,  263.  XX,  124. 
Hippotades  XVII,  46. 
Hispano  iugo  a  III,  646. 
Homeri  r  685.  Homero  a  H,  109. 

Homerum  a  III,  413.  Homere 

III,  8,  28.  all,  279.  280.  r  382. 
Homero  I,  8,  61. 

Hyhlae  a  III,  150.   Hybla  a  II, 

517. 
Hylaei  a  H,  191. 
Hylas  a  II,  110. 
HyUus  IX,  44.    Hylle  IX,  168. 
Hymen  VI,   44.  45.     IX,    131. 

XII,  143.  XIV,  27.  Hymen  XII, 

137. 
Hmnenaeus  II,   33.     XX,   157. 

Hymenaee  XI,  101.   XII,  143. 

XIV,  27.   a  I,  563. 
Hymettia  mella  a  II,  423. 
Hymetti  a  III,  687. 
Hypermestra  XIV,  1.  53  (voc). 

129. 
Hypsipyle  VI,  (1).  8.  59  (voc). 

153.  XVI,  193.  Hypsipyles  VI, 

132.    Hypsipylen  II,  18,  33. 

larhae  (dat.)  VII,  125. 

lardanis  njnnpha  IX,  103. 

lasium  III,  10,  25. 

laso  II,  14,  33.  18,  23.  alll,  33. 
lason  VI,  37.  119  (voc).  139 
(Toc).     XII,    151.     XV,   345. 

XVI,  229.  XVIII,  175.  lasona 
VI,  77.    lasone  II,  18,  33. 

Icarius  (pater  Penelopes)  I,  81. 


278 


INDEX  NOMmUM. 


Icarii  canis  II,  16,  4.    Icariimi 

litus  XVII,  50. 
Icarus  a  II,  76.   Icare  a  11,  93. 

94.  95. 
Ida  (mons  Troiae)  V,  138.  XV, 

110.  Ide  I,  15,  9.  Xin,  53. 
Idae  I,  14,  11.  XV,  53.  XVI, 
115.    Iden  V,  73. 

Ida  (nions  Cretae) :  Idae  (gen.) 

111,  10, 39.  al,289.  Idalll,  10. 25. 
Idaed    (Dardani    filia,    Phinei 

uxor)  r  454. 
Idaeus  adulter XVIII,  177.  Idaei 

liospitis  XV,  301.   idaeo  Lau- 

medonte  III,   6,   54.    hospite 

VIII,  71.  coUe  IV,  48.  al,  684. 

Idaeis  iugis  V,  (2).  XV,  202. 
Idaliae  deae  a  III,  106. 
Idyia  XVI,  232. 
Hia  II,  14.  15.    III,  6,  47.  54. 

61.  62. 
Iliaco  solo  XX,    118.     Iliacos 

portus  XVI,  215.  IHacis  focis 

III,  6,  76.  moenibus  a  I,  686. 

XIII,  38.   opibus  XVI,  221. 
Iliades  Romulus  Iliadesque  Re- 

mus  III,  4,  40. 
IHades  (n.  pl.)  XV,  336. 
Ilias  a  in,  414. 
Ilion  XIII,  53.  --  acc. :  Yll,  151. 

XV,  49.  XVI,  240.  r  163.  vide 

Ilios. 
nioneus  XV,  360. 
Ilios  I,  48.    a  I,  363. 
Ilithyia  II,  13,  21. 
lllyrica  liumo  m  74.    pice  a  11, 

658. 
Inachiae  rates  XIII,  134. 
Inachi  (voc.)  (lo)  XIV,  105. 
Inachi  (voc.)  (Isis)  a  III,  464. 
Inachides  (n.  pl.)  XIV,  23. 
Inachus  III,  6,  25.  Inacbon  III, 

6,  103. 
India  m  10.    a  I,  190. 
Iiulus  a  III,  130.    Indis  (abl.) 

n,  6,  1.   a  I,  53. 


Inois  dolis  a  III,  176. 

Inopide  (abl.)  III,  6,  41. 

lo  I,  3,  21.   lon  II,  2,  45.  19,  29. 

a  I,  323.  [lo  XIV,  103.] 
loles  IX,  133.  lolen  IX,  6.  a  III, 

156. 
loniacas puellasIX,  73.  all, 219, 
Iphias  a  III,  22. 
Iphiclus  XIII,  25. 
Ims  I,  95.    Iron  r  747. 
Ismarii  tyrauni  II,  6,  7.   Isma- 

rium  Ityn  S154.  IsmarioOi-jjheo 

III,  9,  21.  Ismariis  equis  I,  46. 
Isis  I,  8,  74.  Isim  II,  2,  25.  Isi 

II,  13,  7. 

Isthmos  VIII,    69.     XII,    104. 

Isthmon  IV,  105. 
Itala  regna  VII,  10. 
Ithacis  utribus  III,  12,  29. 
Itys  II,  6,  10.    Ityn  II,  14,  30. 

III,  12,  32.    S  154.  155. 
lulusYU,  153.  luli  VII,  83. 137. 

lulo  Vn,  73.    lule  III,  9,  14. 

tTanum  r  561. 

Judaeo  Syro  a  I,  76. 

Jtmo  II,  19,  29.     III,  10,  46. 

IV,  35.  V,  35.  VI,  43.  45.  IX, 
5.  11.  26.  XII,  87.  XV,  65. 
Junonis  IX,  45.  XVI,  133.  Ju- 
noni  III,  13,  3.  a  I,  635.  Ju- 
nonem  II,  41.  al,  625.  Juno- 
nius  custos  II,  2,  45.  Jimonia 
ales  II,  6,  55.  ira  XIV,  85. 
avis  a  I,  627.  volucris  m  33. 
Junonia  sacra  III,  13,  35. 

Juppiter  II,  1,  18. 19  (voc).  III, 
3,  35.  8,  29.  12,  33.  IV,  55. 
133.  VI,  152.  XV,  212.  289. 
XVI,  53.    a  I,  633.  636.  713. 

II,  38.    UI,   379.  654.     Jovis 

III,  3,  30.  III,  73.  IV,  163. 
XIV,  28. 95.  XV,71. 81. 164. 292. 
al,  651.  II,  540.  111.116,420, 
r  370.  Jovi  I,  7,  36.  U,  5,  52. 
19,  30.  IV,  36.  X,  68.  XIII,  50. 


IXDEX  NOMIXUM. 


279 


144.  XIV,  88.  a  I,  78.  JoTem 
TIII,  66.  76.  XI,  18.  XV.  173. 
290.  XVI,  55.  a  I,  650.  714. 
Jove  I,  10,  8.  II,  1,  15.  17. 
19,  28.  III,  10,  20.  VIII,  46. 
IX,  22.  XIV,  99.  XV,  250. 
272  (bis).  XVI,  50.  XVII,  153. 
a  I,  188'.  726.    II,  623  (met.). 

Kalendae  a  I,  405.    Kalendas 
r  561. 

Lacaenam  V,  99. 
Lacedaemona  I,  5.   XViil,  177. 

Lacedaemone    VILl,   11.    XV, 

131. 
Laeiies  I,  98.  105.    Laerten  I, 

113.    Laerta  m,  29. 
Lais  I,  5,  12. 
Lamo  (dat.)  IX,  54. 
Lajnthas  II,  12,  19. 
Lar  r  239.  Lares  1, 8, 113.  r302. 

Laribus  r  237. 
Latine  (voc.)  II,  12,  22. 
Latium  —  Latio  a  1, 202.  III,  338. 
Latiis  vulneribus  a  I,  414. 
Latmius  Endymion  a  III,   83. 

Latmia  saxa  XVII,  62. 
Latoidos  XX,  153. 
Laudamia  II,  18,  38.   XIH,  2, 

36  (toc).  70.     n,  356  (voc). 

III,  138.  r  724. 
Laudice  XVm,  135. 
Laumedontis  XVI,  206.     Lau- 

medonte  III,  6,  54.   XVI,  58. 
LeandriXVllI^iO.  150.  Leandre 

XVm,  1.  185.    a  II,  249. 
Lehynthos  a  II,  80. 
Leda  II,  4,  42.  VIII,  76.  XVI, 

55.    Lede  I,  10,  3.    a  III,  251. 

Ledae  (gen.)  H,  11,  29.    XV, 

85.  292. 
Ledaea  XIII,  61.   XV,  1. 
Lemnias  VI,   (1).     Lemniades 

VI,  53.    Lemniadum  VI,  139. 

Lemniasi  a  m,  672. 


Lemnos  VI,  50.  117.  136.  Lem- 

num  a  II,  579. 
Leonis  a  I,  68. 
Lernaeis  venenis  IX,  115. 
Leslo  (abl.)  S  52. 
Leshiadum  S  16. 
Lesbis  II,   18,   26.   34.     Lesbi 

puella  S  100.   Lesbides  S  199. 

200.    201.     Lesbides   puellae 

III,  36. 
Lethaeus  Amor  r  551..Letliaea 

nocte  alll,  648.  Lethaeis  aquis 

a  m,  340. 
Leucadiuvi  (Phoebum)  S  166. 

Leucadia  unda  S  187.     Leu- 

cadiae  aquae  S  180.  220. 
Leucas  —  Leucada  S  172. 
Leucippidas  geminas  XV,  327. 
Lihas  m,  7,  24. 
Liher  I,  6,  60.  III,  8,  52.  XVII, 

153,    a  I,   525.  m,   101. 
Lihyci  coloni  m  53.     Libycas 

Syi-tes  II,  16,  21.    Libycis  oris 

r  797. 
Linon  m,  9,  23. 
Livia  porticus  a  I,  72. 
Livor  I,  15,  1.  39.  r  389.  [r  365. 

369.] 
Lotophagos  r  789. 
Lucifer  I,   6,  65.     II,    11,  56. 

XVII,  112. 
Lucina  XI,  55.  a  m,  785.    Lu- 

cina  VI,  122. 
Lucreti  (gen.)  I,  15,  23. 
Luna  I,  13,  44.   II,  5,  38.  XI, 

46.    m  42.    a  m,   83.    r  258. 

Lunae  I,  8,  12.   Yl,  85. 
Lyaeus  III,    15,   17.     adposito 

Lyaeo  II,  11,  49.  multo  Lyaeo 

a  III,  645.  765. 
Lyciam  hastam  I,  19. 
Lycoris  I,  15,  30.   Lycoride  m, 

537. 
Lycurgi  11,  111. 
Lydius  cothurnus  III,  1,  14. 
Lydo  Lamo  (dat.)  IX!,  54. 


280 


INDEX  NOMINUM. 


Lijnceu  XIV,  123. 
Lyrnesia  moenia  III,  45. 
Lyrnesi  (voc.)  a  II,  403.    Lyi'- 
neside  a  II,  711. 

3Iacareus  II,  18,  23.   Macareu 

XI,  21. 

Macer  II,  18,  3.  35. 
Machaonid  ope  r  540.  Macha- 

onios  sucos  a  II,  491. 
Maeandros  IX,  55.     Maeandri 

VII,  2.' 
Maenadis  (gen.)  I,  9,  38. 
Maenalius  canis  a  1,272.  Mae- 

nalia  Atalanta  IV,  99.    Mae- 

nalias  feras  I,  7,  14.     silvas 

all,  193. 
Maeonio  seni  a  II,  4.   Maeonio 

pede  r373.  Maeonia  zona  IX, 

65. 
Maeonides  I,  15,  9.  Maeoniden 

III,  9,  25. 
Maeonis  (n.  s.)  II,  5,  40. 
Muynetida  Argon  XII,  9. 
MaJca  II,  16,  24. 
Mantua  III,  15,  7. 
3Iars  a  I,  8,  30.  41.  9,  29.  39. 

II,  9,  47.   VII,  160.    a  I,  203. 

212.  II,  562.  563.  588.   Martis 

I,  8,  29.  III,  6,  49.  VI,  10.  32. 

XII,  41.  r  6.  153.  Marti  II,  5, 
28.  III,  2,  49.  XV,  370.  XVI, 
253.  S  92.  a  I,  406.  Martem 
a  I,  333.  Marte  I,  1,  12.  II, 
14,  3  (met.\  18,  36  (met.).  III, 
45  (met.).  88.    VI,  35  (met.). 

II,  569.  r  469  (met.). 
Marsa  naenia  a  II,  102.  Marsis 

cantibus  m  39. 

Martigenae  (n.  pl.)  III,  4,  39. 

Martia  Tliebe  III,  6,  33. 

Mavors  III,  3,  27.  a  II,  585. 

31edea  VI,  75.  127.  151.  XII, 
(1).  5.  25.  XVI,  233.  Medeae 
VI,  128.  151.  XII,  182.  XVI, 
229.     Medeam  VI,  127. 


3Iedeides  herbae  a  II,  101. 

3Iedonta  I,  91. 

3Iedusa  XVIII,   134.    Medusa 

a  II,  309. 
3Iegaris  r  798. 
3Ielanthius  I,  95. 
3Ieleagre  IX,  151. 
3Ielie  III,  6,  25. 
3Iemnonis  I,  8,  4.  13,  3.  Mem- 

nona  III,  9,  1. 
3Iemphin  II,  13,  8. 
3Iemphitica  templa  a  I,  77. 
3Iemphitidos  vaccae  alll,  391. 
31enandros  I,  15,  18. 
Menelaus  VIII,  35.     XIII,  73. 

XV,  203.  355.  XVI,  110.  154. 
a  II,  359.  r  65.  Menelaon 
V,  105.  XVI,  249.  Menelae 
XIII,  47.  a  II,  361.  IH,  253. 
r  773. 

3Ienoetiades  III,    23.     Menoe- 

tiaden  I,  17. 
3Iens  Bona  I,  2,  31. 
Methymna  a  I,  57. 
Methymniades  pueUae  S  15. 
MilanioH  III,  2,  29.  a  III,  775. 

Milaniona  a  II,  188. 
3Iimallonides  a  I,  541. 
3Iinerva  I,  1,  8.   7,  18  (voc). 

III,  2,  52  (voc).   V,  36.     Mi- 

nervae  I,  1,  7.  II,  6,  35.  a  II, 

659  (dat.). 
3Iinoida  (acc)  XV,  347.  al,509. 
Minoia  IV,  61.     Minoia  virgo 

XVI,  193. 

Minos  III,  10,  41.  IV,  157.  X, 

91.    XV,   348.    a  I.   302.  309. 

II,  21.  25.35.52.53.97.  r453. 
3Iinoo  Thoaute  VI,  114. 
3Iinyis  (dat.)  XII,  65.    Minyis 

(abl.)  VI,  47. 
3io2]Sopia  urbe  VIII,  70. 
Mulciber  all,  577.   Mulciberis 

a  II,  562. 
Musa  I,  1,  30.    III,  1,  6.  27. 

15,  19.  all,  704.  111,330.468. 


IXDEX  XOMIXOI. 


281 


790.  r  12.  362.  387.  609.  762. 

Musanim  III,   8,   23.     Musis 

III,  12,  17.   all,  279.   III,  412 

(dat.). 
Mycenis  (abl.)  VII,  165. 
Mycenacum  III,  109.  Mycenaeo 

ducill,  8, 12.  Mycenaea manu 

V,  2. 
Myconon  XX,  81. 
Mygdonii  marmoris  S 142.  Myg- 

donia  himao  XIX,  106. 
Myronis  signa  a  III,  219. 
Myrrlm  a  I,  285.    r  100. 
Myrtoas  aquas  XV,  208. 
Myse  Caice  a  m,  196. 

^aiadum  a  II,  110.  naias  S 162. 
naide  (abl.)  a  I,  732. 
Xape  I,  11,  2.    12,  4. 
Xoso  I,  11,  27.   II,  1,  2.   13,  25. 

a  II,  744.    III,  812.    r  71.  72. 

558.     Xasonis  epigi".  am.  1. 
Xaxos  a  11,  79. 
Xeaera  III,  6,  28. 
Xeleia  arva  I,  63. 
Nemeaea  pestis  IX,  61. 
Kemesis  i  amica  Tibulli)  III,  9,31. 

53.  57.^  a  ni,  536. 
Neoptohmi  VIII,  113.   Neopto- 

lemo  VIII,  80. 
Neptunius  beros  IV,  109.  XVI, 

21.  NeptuniaPergamaIII,151. 
Neptunus  XIII,  129.     Neptuni 

II,  16,  27.   Neptuno  III,  2,  47. 

Xeptunum  a  I.  333.    Neptune 

XVIII,   129.   137.     a  II,   587. 

r  743. 
Nereida  11,  17,  17.     Xereides 

deae   II,    11,   36.     Nereidum 

11,  11,  36.    Xereidas  V,  57. 
Nereusll,  11,  39.  III,  74.  IX,  14. 
Neritias  rates  r  264. 
Nesseo  reneno  IX,  163. 
Nessiis  IX,  142.  161. 
Nestor  1,38.  a  II,  736.  Xestoris 

I,  63. 


Niliacis  modis  a  III,  318. 
Nihis   II,    13,    9.     III,   6,   39. 

XIV,  107.    Xile  Iir,  6,  104. 
Niohe  (abl.)  ni,  12,  31. 
Nireus  a  II,  109. 
Niseide  (abl.)  r  737. 
Nisiades  (n.  pl.)  S  54  (bis). 
Niso  (dat.)  al,  331.    Nise  r  68. 
Noctis  I,  13,  40.    XV,  202. 
Nonacrind  Atalanta  a  II,  185. 
Notus:  Xoto  II,  6,  44.    XI,  13. 

Xotum  II,  11,  10.  Xoto  I,  7, 56. 

XI,  76.    a  II,  472.    Xoti  r  286. 

Notosl,  7.  16.  11,8,20.  11,52. 

n,  12.  a  I,  634.  Notis  I,  4, 12. 

II,  16,  22. 
Numae  (gen.)  II,  17,  18. 
Numidos  leones  a  II,  183. 
Nyctelium  patrem  a  I,  567. 

Odrysii  ducis  all,  130.  Odrysio 

tyranno  r  459.   Odiysium  Ityn 

m,  12,  32. 

Oebalia  paelice  r  458. 
Oebali  nympba  XV.  127. 
Oechaliam  IX,  1.  130. 
Oeclides  a  III,  13. 
Oeneus:  Oenea  IX,  154. 
Oenides  III,  92.    IV,  99. 
Oenone  V,  3.  22.  29.  80.  115. 

133.    r  457.     Oenonen  V,   32. 

XVI,  196. 

Oeta  (abl.i  IX,  147. 
Ofjygio  deo  (abl.'  X,  48. 
dlenium  pecus  XVII.  188. 
OJympo  II,  1,  13  (dat.).  I,  2,  39 

labl.i. 
Orestes  I,  7,  9.  Ylll,  99.  r  771. 

Orestis  VIII,  9.  113.    Orestae 

II,   6,   15.     Oresti  VIH,   59. 

Orestem  r  589.    Oreste  (voc.) 

Vm,  15. 

Oriens  a  I,  178.    Oriente  m  21. 
Orion  a  I,  731.    11,  56. 
Orithyiae  I,  6,  53. 
Ormeni  nympha  (voc.)  IX,  50. 


282 


INDEX  NOMINUM. 


Orpheus   a  III,    3-21.     Orplieb 
(dat.)  III,  9,  21. 
Osiris  II,  13,  12. 
Ossa  II,  1,  14. 

Tadus  II,  17,  32. 
Paean  (io  Paean)  a  II,  1  (bis). 
JPaelignis  II,  1,  1.     Paelignos 
II,    16,  37.  —  Paeligui  ruris 

II,  16, 1.  III,  15,  3.  Paelignae 
gentis  III,  15,  8.  Paeligna 
arra  II,  16,  5. 

Pagasaeus    lason     XV,     345. 

XVIII,  175.  Pagasaea  coniunx 

a  III,  19. 
Palaemona  XVII,  159. 
Palaestino  Sjro  a  I,  416. 
Palatia  a  I,  105.    III,  119.  389. 
PaJinurus  r  577. 
Palladiae    coronae    a  I,    727. 

Palladios  honores  XVI,   133. 
Pallas    a  III,    506.      Palladis 

III,  3,  28.  a  I,  692.  II,  518. 
PaIladaII,16,8(met.).  a  1,625. 
745.  Pallade  XV,  65.  166. 
PaUade  pingui  XVIII,  44. 

Panes  IV,  171. 

Paphias  myi-tos  a  III,  181. 

Paplion  II,  17,4.  Paphum  all, 
588. 

Paraetonicas  rates  a  III,   390. 

Paraetonium  II,  13,  7. 

Parca  II,  6,  46.    XI,  105. 

Paris  II,  18,  23.  37.  V,  29.  32. 
XIII,  63.  74.  XV,  356.  XVI,  33. 
100.  a  I,  247.  775.  Paridis 
XV,  49.  161.  XIX,  49.  Paridi 
V,(l).  VIII,  20.  XIII,  74.  r711. 
Parim  r  65.  Parinr457.  Pari 
XV,  83.   XVI,  (1).  254.   r  573. 

Pariis  iugis  I,  7,  52. 

Paros  a  U,  80. 

Parrhasis  Ursa  XVII,  152. 

Partheniis  vallibus  IX,  49. 

Parthus  a  III,  786.  r  155.  224. 
Parthe    a  I,    179.    211.    212. 


Parthi  a  I,  201.     Parthorum 

a  I,  209.  Parthis  (abl.)  all,  175. 

—  Parthas  nurus   a  III,  248. 

sagittas  r  157. 
Pasiphae  IV,  57.   a  I,  295.  303 

(voc).    Pasiphaes  r  453.    Pa- 

siphaen  r  63. 
Pegasis  Oenone  V,  3.  —  Pega- 

sides  (Musae)  S  27. 
Pelasgiadas  urbes  IX,  3. 
Pelasgida  Sapphon  S  217. 
Pelasgus  (rex  Argivorum)  Pe- 

lasgi  XIV,  23. 
PeJasgus  (Graecus):  Pelasgum 

virum  XII,  83.    Pelasgo  igne 

XVI,  239.    Pelasga  urbe  a  II, 

421.  Pelasgosiuvenes  XII,  29. 

Pelasgas  quercus  a  II,  541. 
Peleus  III,  135. 
Peliaco  vertice  II,  11,  12. 
PeJiae  (gen.)  VI,  101.  XII,  129. 
Pelias  hasta  III,  126.  al,  696. 

r  48.    arbor  XII,  8. 
PeJides  VIII,  81. 
PeJion  II,  1,  14. 
PeJopeius  Atreus  VIII,  27.   Pe- 

lopeia  VIII,  81. 
PeZojJsIII,2,15.  PeIopisVIII,45. 

XVI,  54.     Pelopem  VIII,  45. 
Penates   II,    11,    7.      III,    67. 

VII,  77.    [IX,  89.] 
PeneJope  I,  8,  47.    II,  18,  29. 

III,  4,  23.    I,  1.  84.    a  III,  15. 

Penelopes  II,  18,21.  Penelopen 

a  I,  477.    II,  355. 
Penee  (voc.)  III,  6,  31. 
PenthesiJea  XX,  118.    a  III,  2. 

r  676. 
Pergama  II,  12,  9.    I,  32.  51. 

III,   152.    VII,  143.    XVI,  205. 

a  I,  478.   II,  139.   r  66. 
PeriJJi  a  I,  653. 
Perseides  herbae  r  263. 
Persephone  XX,  46. 
PerseusXVll,  153.  al,  53.  Perse^o 

(dat.)  S  35. 


IXDEX  XOMINLTVI. 


283 


Fersis  Danaeia  a  I,  225.    Per- 

sidas  rate.s  a  I,  172. 
1'haeacia  tellus  III,  9,  47. 
Fhaedru  al,  511.  r  743.  Phaedra 

al,  744.  PhaedraerC4.  IV,112 

(dat.).   Phaedram  r  64.   Phae- 

dra  (abl.)  IV,  74. 
Fhalaris  a  I,  653. 
Fhaon  S  11.  90.  203;  voc:  123. 

193. 
P/irtmpiscis  a  111,270.  Phariae 

iuvencae  a  III,  635. 
Fharon  II,  13,  8. 
Fhasiacae  ten-ae  r  261.     Pha- 

siacam  aquam  XII,  10. 
Fhasias  VI,  103.  all,  103.382. 
Fhasidis  YI,  108.  PhasidaXV, 

345._  XVUI,  176.   a  III,  33. 
Fhegeus    (al.    Tegeaeus)    aper 

IX,  87. 
Fhegida  (acc.)  r  455. 
Fhemius  III,  7,  61. 
Fheraei   (gen.)    a  II,    239.  — 

Pheraeas  vaccas  V,  151. 
Fhereclea  puppe  XV,  22. 
Fheretiadae  (gen.)  a  III,  19. 
FhiUyrides  a  I,  11. 
Fhilomela  II,  6,  7.    r  61. 
Fhineu  a  I,  339.    r  355. 
Fhoceus  iuvenis  II,  6,  15. 
Fhoebas  II,  8,  12. 
P/ioe6e(sororApolIinis)  III,  2,51. 

XIX,  229.    S  89. 
Fhoebe  (sororHelenae)  VIU,  77. 
Fhoebe    (soror   Hilaii-ae,    fiUa 

Leucippi)  a  I,  679. 
Fhoebeae  lyrae  (gen.)  XV,  180. 

Phoebei  tripodes  a  III,  789. 
Fhoebus  I,  3,  11.     lU,  2,  51. 

12,   18.    XIII,   103.    S  25.   165. 

188.     a  I,  330.  745.     II.  509. 

r  705.  706.    Phoebi  III,  8,  23. 

I,  67.    X,  91.    XI,  45.    r  200. 
256.  585.  Phoebo  ( dat.)  1, 1, 16. 

II,  5,  27.     II,   18,  34.     S  181. 
a  II,  509.  697.   UI,  389.   Phoe- 


buml,l,ll.  all,  241.  Phoebe 
S  183  a  I,  25.  III,  142.  347. 
r  76.  704.  Phoebo  (abl.)  I,  5,  5. 
a  III,  119. 

Fhoenix  III,  129.    a  I,  337. 

Fhrixeae  ovis  VI,  104.  Phiixeam 
ovem  Xll,  8. 

Fhrixi  XVIII,  163.  Phrixo  XVU, 
143.  XVin,  163  (abl.).  Phiixon 
a  III,  175.    Phrixe  a  lU,  336. 

Phrygid  IX,  128.     XV,  143. 

Fhrygius:  Phrygii  sanguinis 
V,  120.  Phrygiae  gentis  XVI, 
57.  Phrygio  sanguine  I,  54. 
viro  a  I,  54.  Phiygia  fraude 
VII,  68.  nece  a  II,  714.  securi 

XV,  107.  Phrygios  sinus  XV, 
264.  Phrygias  opes  VIII,  14. 
XIII,  58.  nurusXV,184.  Phiy- 
giis  silvis  V,  3.  a  I,  625. 
carinis  al,  10, 1.  oris  XVI,  227. 
modis  a  I,  508. 

PhnjxXY,  197.  199.  201.  Phiy- 
gem  maritumXV,196.  Phi-yges 

XVI,  200. 
Phthid  VII,  165. 
Phthiotum  (gen.  pl.)  lU,  6,  32. 
Phthio  regi  II,  17,  17.    Phthiis 

remis  III,  65. 
Phylaceides  matres  XIII,  35. 
Phylacides all, 356.  Phylacidae 

II,  6,  41.  Phylaciden  a  lU,  17. 
Phylleia  mater  a  III,  783. 
Phyllis  II,  18,  32.   U,  1.  60.  106. 

r55.  Phyllidisr607.  Phyllida 

II,  105.  147.    a  II,  353.    111,38. 

r  591.  606.    Phylli  U,  18,  22. 

II,  98.  138.  Phyllide  a  III,  460. 
Pierides  a  III,  548.    Pieridum 

I,  1,  6. 
Pieriis  aquis  III,  9,  26. 
Pirithoi   IV,    110.     Pirithoum 

IV,  112.    a  I,  744. 
Pisaed  hasta  III,  2,  15. 
Pisandrum  I,  91. 
Pitho  III,  7,  23. 


284 


INDEX  NOMINUM. 


PittJieia  regna  IV,  107. 
Pittheidos  Aethrae  X,  131. 
Pleiones  (gen.)  XV,  62. 
PZtas  XVII,  188.  PliadaXV,  173. 

—  Pliades  a  I,  409. 
Plistlienio  toro  r  778. 
Potlalirius  a  II,  735.    r  313. 
Poeantius  heros  r  111. 
Poeniced  cerii  III,  7,  29. 
Polhici  Vm,  69.   PoUuceni  III, 

2,  54.    Polluce  II,  16,  13. 
Polyhum  I,  91. 
Polydamanta  V,  94. 
Pompeid  umbi-a  al,  67.    Pom- 

peias  umbras  a  III,  387. 
Ponti  XII,  28.  XVII,  157. 
Priameis:  Priameida  a  II,  405. 

Priameide  I,  9,  37. 
Priameius  hospes  a  II,  5. 
PriamidesY,  11.  XV,  1.  alll, 759. 

Priamide  ('voc.)  XIII,  43. 
Priamus  1,4.  V,83.95.  XVI,  211. 

Priami  II,  14,  13.  I,  34.  III,  20. 

V,  82.    XVI,  211.    a  III,  440. 

Priamo    (dat.)    XV,  48.   207. 

a  I,  441.     Priamum  XVI,  58. 

a  I,  685.  Priamo  (abl.)  XV,  98. 
Priajms  II,  4,  32. 
Procris  a  III,  686.  701.    Procri 

a  III,  714.  727.    Procride  (v.  I. 

Prognide)  r  453. 
Procrustes  II,  69. 
[Prognide  r  453.] 
PrometJieo  cruore  II,  16,  40. 
Properti  a  III,  333. 
Protesilaus  XIII,   16.   84.  156. 

Protesilae  XIII,  12. 
Proieitsal,  761.  Protea  III,  12,35. 
Pudor  I,  2,  32.    a  I,  608. 
Punica  humus  VII,  180.     Pu- 

nica  rostra  II,  6,  22. 
Puteal  r  561. 
Pygmalionis  Yll,  150. 
Pylades  a  I,  745.  Pyladen  r  589. 
Pylius  III,  7,  41. 
Pylon  I,  63.  100.     Pylo  I,  64. 


Pyrrhae  S  107.  169. 

Pyrrhiades  S  15. 

Pyrrhus  III,  1.S6.    VIII,  1.  42. 

103.   Pvrrho  VIII,  36.   Pyrrhe 

VIII,  8. 

Quirimis  III,  8,  51. 
Quiriti  III,    14,    9.     Quiritem 
I,  7,  29.   Quirites  III,  2,  73. 

Semus  III,  4,  40. 

Ehesus  [r  232].    Rhesi  I,  9,  23. 

a  II,  137.  140.   Rhesum  I,  39. 
Rhodope  II,  113. 
Phodopeius  Orpheus  alll,  321. 

Rhodopeia  PhvlHs  II,  1. 
Eoma  I,  15,  26.  11,  9,  17.  III,  15, 

10.  al,55.59.  111,113.  Romae 

(gen.)  III,  337.    Romam  r  22:^. 
Bonumis  II,  12,  23.  —  Romana 

iuventus  a  I,  459.    Tragoedia 

III,  1,  29.     Romana  pectora 

a  I,  209. 
Eomulus  III,  4,  40.     Romule 

a  I,  101.  131. 

/Sa&mMs^amicusOvidi)  II,  18,27. 
Sahina  al,  102.  Sabinael,  8,  39. 

mll.  Sabinasl,  10,49. 11,4, 15. 

III,  8,  61. 
Sacra  via  I,  8,  100.    II,  266. 
Salmonida  III,  6,  43. 
Samii  (n.  pl.)  I,  87. 
Samos  a  II,  79.  Samo  a  II,  602. 
Sajipho  a  III,  331.  r  761.  S  155. 

183.    Sapphus  S  3.    Sapphon 

S  217. 
Saturnus  III,  8,  35.     Satm-no 

(abU  IV,  132. 
SatyrilY,  171.  V,  135.  al,  542. 

548.    Satyris  III,  157. 
ScJioeneida  I,  7,  13.    XV,  263. 

XX,  123. 
Scipio  a  III,  410. 
Sciron  II,  69. 
Scylla  (monstrum  maris)  II,  11, 

18.    Xil,  123.  124.   a  I,  (333). 


INDEX  NOMINTJM. 


285 


ScyUa  (Xisifilia;i  III,  12, 21.  r 67. 
^cyrias  puella  a  I,  C82. 
.icyria  membra  VIII,  110. 
Scythiae  'gen.)  YI,  107.    Scy- 

thiamII,16,39.ScytliiaXII,27. 
Semele  III,  3,  37.    a  III,  251. 
Semiramis  I,  5,  11. 
Seres  I,  14,  6. 
Seriphos  a  III,  102. 
Sesti  (al.  Sesta)  puella  XVII,  2. 
Sestns  X\T[,  127. 
^     Sicanos  S  57. 

Sicelis  S  52.   Sicelides  S  51. 
Side  (lect.  dub.)  a  I,  731. 
Sidoni  (voc.)  a  III,  252. 
Sidonio  amictu  IX,  101. 
Sigeia  tellus  I,  33. 
Sigeo   litore   XV,    21.     Sigeos 

portus  XV,  273. 
SiJenus  a  I,  543. 
Simois  I,  15,  10.  I,  33.  XIII.  53. 

a  n,  134.    Simoenta  VII,  145. 
Sinis  II,  70. 

Sirenes  alll,  311.  Sirenas  r  789. 
Sisy^jhias  opes  XII,  204. 
Sisyphides  lUlises)  a  III,   313. 
Sithoni  (toc.)  r  005.     Sithonis 

imda  II,  6. 
/Szi/iownRhesiall,  137.  Sithonio 

Aquiloni  XI,  13.  Sithonia  nive 

m,  7,  8. 
SoZXX,86.  SoUsn.1.24.  VI,86. 

[IX,  16.]  a  II,  573.  r  276.  Solem 

aU,  573.    Sol  (voc.)  all,  575. 
Somne  a  11,  546.  [r  556.  575.] 
Sophocleo  cothurno  1,  15,  15. 
Sorores  (Parcae;  S  81. 
Spartel,6o.  XV,  189.  XVI,  209. 

Sparten  I,  65.    XV,  187. 
Spes  a  I,  445. 
Stheneleius  hostis  IX,  25. 
Stygid  unda  XV,  209.    Stygias 

undas  a  11,  41. 

S«j/x.-StygaaI,  635. 11,41.111,14. 
Sulmo  U,  16,  1.    Sulmonis  III, 

15,   11. 


Sychaeus  VII,  99.    Sychaei  VII, 

97.  193. 
Sygamhram  I,  14,  49. 
Symplegades  XII,  121. 
Syrtes  II,  11,  20.    16,21.  r7>9. 
Syro  ludaeo  a  I,  76.   Palaestino 

a  I,  416. 

Taenaris  VIII,  71.  Taenaris 
soror  VIII,  70.  ten-a  XV,  30. 
ora  XVI,  6. 

Taenarius:  Taenariae  maritae 
(gen.)  XIII,  45.  Taenaria  humo 
XV,  274. 

Tagi  I,  15,  34. 

Talaioniae  Eriphylae  a  III,  13. 

Talthyhius  III.  9.  Talthybio 
III,  10. 

Tayiai  ^abl.i  VI,  107. 

Tantalides  (Agamemnoj  VIII, 
45.  Tantalidae  (Orestis)  VIII, 
122.  Tantalidae  Pelopis  XVI, 
54.   Tantalide  'Agamemnone  i 

II,  8,  13. 

Tantalis  VIII,  122.    Tantalides 

matres  VIII,  66. 
Tantcdus  II,  2,  44.    III,  12,  30. 

a  n,  606. 
Tartareos  lacus  a  III,  322. 
Tatio  (abl.)  I,   8,   39.     m  11. 

a  III,  118. 
Tecmessa  a  III,  519.     Tecmes- 

sam  a  III,  517. 
Tegeaea  virgo   a  11,   55.    [Te- 

geaeus  aper  IX,  87.] 
Teia  Musa  a  III,  330.    r  762. 
Telamrm  XIX,   69.     Telamone 

III,  27. 

Telamonius  a  11,  737. 
Telemachus  I,  98.     Telemacho 

I,    107. 

Tellus  II,  1,  13. 
Temesaea  aera  m  41. 
tempe  I,  1,  15. 
Tenedos  I,  15,  9.    Xm,  53. 
Tenon  (acc.)  XX,  81. 


286 


INDEX  NOMINUM. 


Tereiis  II,  14,  33.    r  61. 
Tencri  frater  III,  130. 
Teucris  (dat.  pl.)  VII,  140. 
Tentlirantia  turba  IX,  51. 
Thais  r385.  38G.  Thaidar383. 

384.    Thaide  a  III,  604. 
Thalea  a  I,  264.    Thalia  S  84. 
Thamyram  a  III,  399.   Thamy- 

ran  III,  7,  62. 
Thebae  II,  71. 
Thebais  a  III,  778. 
Thebana  semina  III,  12,  35. 
Thebe  Martia  III,  6,  33.  34. 
Thebe  (urbs)  III,  12,  15. 
Therapnaeae  maritae  a  III,  49. 

Therapnaeo  rure  XV,  196. 
Thersites  II,  6,  41.  r  482. 
J/ieseMsIV,  65. 111.119.  V,127. 

128.  XV,  147.327.347.  al,  509. 

551.    Thesei  I,  7,  15.    These^o 

alll,  457.  Thesea  II,  13.  X,  10. 

34.  110.    XVI,  33.    a  I,  531. 

Theseu  X,  (1).  3.  21.  35.  75. 

101.  149.   a  III,  35. 
Theseus:  Thesei  criminis  alll, 

459. 

Thesides  (al.  Theseides)  IV,  65. 
Thessaliae  (gen.)  VI,  1. 
Thessalico   veneno    III,   7,  27. 

Thessalicis  iugis  IX,  100. 
Thessalis  ara  XIII,  112. 
Thessaliis  II,  8,  11.   Thessalus 

hospes  VI,  23.    Thessala  terra 

XV,  346.    pinus  XVII,  158. 
Thestias  r  721. 
Thetis    n,    14,    14.      Thetidis 

XIX,  60. 

Thoantias  VI,  163. 
Thoas:  Thoanta  VI,  135.   Tho- 

ante  VI,  114. 
TJiracen  II,  84. 
TJiraces  II,  81.    XV,  343. 
Thracia  castra  I,  42. 
Thrasius  a  I,  649. 
Threcen  a  11,  588. 


Threcia  Bacche  I,  14,  21. 

Threicii  Rhesi  I,  9,  23.  Threi- 
ciam  lyram  II,  11,  32.  III,  118. 
gruem  a  III,  182.  Threicio 
Borea  all,  431.  Threicia  Samo 
a  II,   602.     Threicios  portus 

II,  108.     Threiciis  Penatibus 
IX,  89. 

Thressa  pueUa  XVIII,  100. 
Thybridis  imdas  VII,  145. 
Thyesteo  amore  a  I,  327. 
Thyestiaden  a  II,  407. 
Tiberinus  r  257. 
Tibullus  III,  9,  5.  39.  60.    Ti- 
bulli  r  763.    Tibulle  I,  15,  28. 

III,  9,  66.    a  III,  334.    Tibullo 
(abl.)  III,  9,  15. 

Tiburis  III,  6,  46. 

Tigris  a  I,  224. 

Tiphys  a  I,  6.  8.  Tiphy  VI,  48. 

Tirynthius  a  I,  187.  Tirynthius 

heros  a  II,  221. 
Tisiphone  II,  117. 
Titan  VIII,  103.    S  135. 
Tithonos  III,  7,  42.  Tithoni  II,  5, 

35.  XVII,  111.  Tithono  1,13,35. 
Titijon  III,   12,  25. 
Tityrus  I,  15,  25. 
Tlepolemusl,  1 9.  Tlepolemil,  20. 
Tonantis  IX,  7. 
Tragoedia  III,  1,  11.  29.  35.  67. 
Trinacriae  aquae  XII,  126. 
Triton  II,  11,  27.    VII,  50. 
Tritonide  pinu  VI,  47. 
Triumphe  II,  12,  16. 
Troas:  Troada  humum  XIII,  94. 

Troades  matresXV,  183.  Troa- 

sin  Xm,  137. 
Troezena  IV,  107. 
Troia  III,  6,  27.    12,  15.   I,  3. 

4.  24.  53.  VIII,  104.  XIII,  123. 

XV,  92.  293.  336.    XVI,  210. 

a  n,  133.   III,  439.   r  281.  368. 

TroiaeV,139.  all,127.  Troiam 

Xni,  71.  87.    Troia  I,  49. 
Troianos  11,  12,  21.  —  Troiana 


IXDEX  XOMENTM. 


287 


propago  III,  6,  65.     Troiani 

labores  III,  9,  29. 
IroicKS  hos-pes  XVI,  160.  ensis 

YII,  184.    Troice  raptor  a  m, 

254.  Troica  coniunx  XVI,  109. 

Troica  fata  I,  28. 
Troius:  Troia  classis  XV,  329. 

Troia  pineta  XV,  107. 
Tros:  Troes  I,  9,  34.  Troas  1, 13. 
Tuseiis  amnis  a  III,  386.   Tusco 

tibicine   a  I,  111.     Tusco  se- 

mine  m  65. 
Tydeus  IX,  155. 
Tydides  I,  7.  31.  34.   r  5. 
T>mdareus  VIII,  29.    Tynclarei 

XVI,  54.  T}Ticlareum  XVI,  250. 
Tyndaris  (Helenai  II,  12,  18. 

V,  91.    Tyndaridis  XVI,  118. 

TyndariXV,  100. 306.  a  I,  746. 
Tyndaris   i  ClTtemestra;    a  11, 

408. 

Typhoidos  Aetnae  S  11. 
Tyriam  urbem  Vil,  151.   Tyrio 

ostro    XII,   179.    aeno    m  9. 

murice   a  III ,  170.    r  708.  — 

Tyrios  amictus  a  11,  297.    in 

Tyriis  a  11,  297. 
J!/ro  (Salmonei  filia ,  XVm,  132. 
Tyros  (urbsj  XVII,  149. 

JJlixesl^^b.  m,  129.  a  11,123. 

355.   r  285.    Ulixis  11,  18,  29. 

I,  84.   Ulixi  n,  18,  21.  UUxen 

a  II,   103.     Ulixe  ''toc.',  I,  1. 

Ulixe  (abl.)  XVIH,  148. 
Umhri  mariti  a  III,  303. 
rrhis  (Komaei  II,  14,  16.   m, 

4.  38.    Urbe  II,  4,  47.   12,  23. 

III,  1,  21.   a  I,  174.    m,  633. 

r  291.  292. 
Ursa  XVn,  152. 

Yarro  (P.  TerentiusVarroAta- 
cinus):  VaiToni  a  III,  335. 
Varronem  I,  15,  21. 

Tenus  I,  1,  7.  4,  66.  8,  30.  42. 
86.    9,  29.  10, 19.  33.  II,  4,  40. 


14,17.  111,2,55.  9,15.  111,116. 
IV,54.136.V,35.VII,31.IX,11. 

XV,  35.  65.  83.  158.  289.  296. 

XVI,  115. 126.  XVm,  159.  S91. 
213.  a  1,7, 87. 244. 248. 275. 362. 
386.  608.  n,  397. 414.  480.  562. 
565.613.  111,224.451.564.609. 
r  143. 159. 200. 405.  712.Veneri3 
1,4,21.  10,17.19.  11,26.  11,3,2. 
7,21.  8,8.18.  10,29.35.  18,3. 
m,  2, 60.  9,7.  XV,  140.  XVI,  141. 
XVU,  69.  al,  81.  165.675.719. 
II,  459.  563.  609.  717.  III,  762. 
787.  797.  805.  r  103.  357.  431. 
Veneri  I,  9,  3.  11,  27.  IV,  88. 
XVI,  131.  253.  a  I,  75. 148.  248. 
11,659.  111,85.  r800.  802.  805. 
Venerem  II,  5,  28.  7,*27. 17,19. 
in,10,47.  14,24.  11,39.  IV, 97. 
102.167.  XV,  283.  al,  33.406 
n,  582.679.  701.  IH,  401.  466. 
793.    r  407. 

Vergilio  III,  15,  7.    r  396. 

Verona  m,  15,  7. 

Vesper  a  m,  537. 

Vestae  'gen.j  a  HI,  463. 

Vestalis  m,  6,  75. 

Victoria  III,  2,  45. 

Virgo  (ac^ua)  a  m,  385. 

Virginis  (sidus)  a  m,  388. 

Virtus  a  III,  23. 

Vulcanus  a  II,  741.  Vulcano 
11,17,19.  all,  574.  Vulcanum 
a  n,  569.    Vulcane  a  II,  589. 

XffH<;i!<sXm,53.  XanthiV,  30. 
[Xantho  i  al.  Xutho;  m,  6,  31.] 
Xanthe  III,  6,  28.  V,  31. 

Xutho  m,  6,  31. 

Zacynthos  I,  87. 

Zephyrus:     Zephyro     XI,    13. 

I,  7,  55.    XIV,  39.   a  H,  432. 

Zephyri   11,    11,    41.     S  208. 

alll,  728.    Zephyros  11,  11,  9. 

Zephyris  a  III,  693. 
Zoile  (voc;  r  366. 


0 


IBINDING  SE 


'W 


University  of  Toronta 
Library 


DONOT 

REMOVE 

THE 

CARD 

FROM 

THIS 

POCKET 


Acme  Library  Card  Pocket 
LOWE-MARTIN  CO.  limited